týsdagur 16. januar 2018síða 8

Mikudagur 15. januar 2017 · Nr. 7 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Børn og ung skulu verjast fyri tubbaki Í Noregi roykja bert trý prosent av teimum 16-24 ára gomlu hvønn dag. Í Danmark er tilsvarandi talið 15 prosent. Hvat er tað tá, sum norðmenn duga, men sum danir ikki duga? Vilmund Jacobsen Ein meiriluti av dønum halda, at sigarettir skulu vera dýrari at keypa. Meirilutin heldur eisini, at reglurnar fyri marknaðarføring av tubbaki skulu skerpast. Hetta vísa nýggj tøl frá Hjarta­ felagnum og Kræftens Bekæmp­ else, sum standa aftan fyri eina nýggja kanning. Eftir at tað herfyri kom fram, at fimmti hvør dani fram­hald­ andi roykir, mæla serfrøð­ing­ar og heilsu­felags­skapir myndug­leik­un­ um til at hækka prísin á tubbaki. Tað at hækka prísin, meta bæði Hjartafelagið og Kræftens Be­ kæmpelse vera eina gongda leið at minka um roykingina. Men, danski heilsumála­ráð­harr­ in, Ellen Trane Nørby, ynskir ikki, at prís­irnir skulu hækka av hesi orsøk, tó at tað sambært kanningini eru 64 prosent av dønum, sum halda, at dýrari tubbak er ein møguleiki. Eisini millum roykjarar er triði hvør dani sinnaður at gjalda meira fyri sigarettirnar. Bert 15 prosent av teimum spurdu eru ímóti dýrari sigarettum. Politiskur vilji vantar - Tað gleðir okkum nógv, at danir stuðla undir hægri prísir á sigar­ ett­um. Seinastu seks árini er part­ ur­in av dønum, sum roykja, ikki mink­aður. Vit vita, at 40 børn og ung hvønn dag byrja at roykja, og vit vita eisini, hvat skal til fyri at umgangast hetta. Men, her vanta politiskur vilji og atgerðir. Tað sigur stjórin í danska Hjarta­ felagnum, Kim Høgh. Hann vónar, at nýggja kann­ ing­in kann verða við til at lata upp eyguni hjá teimum, sum sita við av­ gerð­unum, nú ein meiriluti av fólk­ in­um ynskir lóggeving, sum kann verða við til at byrgja upp fyri, at børn og ung byrja at roykja. Nýggja kanningin vísir eisini, at danir stuðla undir tiltøk, sum av­ marka møguleikarnar hjá tubbaks­ ídnaðinum at markn­aðar­føra sínar vørur. Næstan sjey av tíggju halda, at tubbak ikki skal vera sjónligt í handl­unum, og stívliga helvtin held­ur, at tubbakspakkar eiga at ger­ast “neutralir” - uttan litir, bú­merki og soleiðis eisini uttan reklamu­virði. Ikki rationelt val Tá ungdómur roykir fyrstu sigar­ ett­ina, er tað ikki eitt rationelt val. Hesi fara jú ikki á netið fyrst at kunna seg um, hvat royking ger við likamið, áðrenn tey festa sær í sig­ ar­ettina. NielsThem Kjær, sum hevur við royking at gera í Kræftens Be­ kæmp­else, heldur, at tað verður trup­ult at koma longri bara við upp­lýsing einsamallari. - Øll vita, at royking er vanda­ mik­il, og hetta vita tey ungu eis­ ini. Tí verða politikarar noyddir at hyggja eftir prísum og markn­að­ ar­føring, um tey meina nakað við roykfríari framtíð, sigur NielsThem Kjær. Sambært fakfólki vil ein flætt­ ing av hægri prísum, avmarking av marknaðarføring og fleiri royk­frí­ um økjum viðvirka til, at færri ung byrja at roykja. Hjartafelagið og Kræftens Be­ kæmp­else sakna eina politiska ætl­an fyri, hvussu stjórnin ætlar at røkka sínum máli um, at eingi børn og ung skulu roykja í 2030. Fleiri lond skerpa Fleiri lond hava longu sett í verk ym­iskar treytir á tubbaksøkinum. Noregi hevur lagt høg avgjøld á tubbak, tubbakið liggur undir disk­inum, og tubbakspakkarnir eru vorðnir “neutralir” ella minni lit­rík­ir. Hetta hevur ført til, at talið av ungum roykjarum er minkað, so­ leiðis at tað í dag bert eru trý pro­ sent av teimum 16-24 ára gomlu í Noregi sum roykja hvønn dag. Í Danmark er tilsvarandi talið 15 prosent. Í Fraklandi hava myndug­leik­ar­ nir júst gjørt av, at prísurin á einum sigaretpakka skal hækka stigvíst upp í 10 euro - ella umleið 75 krónur - í 2020. Í kanningini, sum varð gjørd í nov­ember í fjør, luttóku 5124 fólk, og tað var Kantar Gallup, sum gjørdi kanningina fyri Heilafelagið og Kræftens Bekæmpelse. Heili 30 prosent av teimum, sum sjálvi roykja, halda, at sigarettirnar saktans kunnu vera dýrari. Onnur lond Í fleiri londum eru høg avgjøld á tubbaki, og færri ung byrja at roykja, eitt nú í Noregi og Stóra­ bretlandi. Mett verður, at tá sigarett­pakk­ arnir standa soleiðis fyri, at teir síggj­ast væl, kunnu teir gerast eggj­ andi fyri børn og ung. Tí hava fleiri lond kravt, at sig­ arettir ikki skulu síggjast, men skulu liggja undir diskinum, so­leið­ is at tær missa “reklamuvirði”. Her eru roykjarar heldur ikki ósamdir, og 51 prosent av spurdum roykj­arum halda, at pakkarnir sakt­ ans kunnu liggja undir diskinum. Millum lond, sum krevja tubb­ akið burtur av sjónligu hillunum, eru eitt nú Noreg, Finland, Slovenia og Ný Sæland. Fleiri lond krevja eisini, at pakk­ arnir eru neutralir á liti, og eitt nú eru pakkarnir grønbrúnir og uttan reklamuvirði. Lond, sum krevja, at sigarett­ pakk­ar eru neutralir, eru eitt nú Noreg, Írland, Frakland, Rumenia, Ungarn og Avstralia. HEILSA Tað skal gerast dýrari at roykja, og tubbakið eigur at missa sítt reklamuvirði, halda Hjartafelagið og Kræftens Bekæmpelse. Feløgini ynskja eisini, at tubbak og snús verður selt í neutralum pakningi Frá 1. juli í fjør at rokna kom lóg í gildi í Noregi sum krevur, at tubbak og snús er í neutralum pakka - uttan áberandi reklamu og eggjandi litir. Reglurnar skulu viðvirka til, at færri børn og ung byrja at roykja