mikudagur 4. apríl 2018síða 5

5 Mikudagur 22. oktober 2014 · Nr. 120 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 4. apríl 2018 · Nr. 38 eisini er farið at eta meiri og meiri av nýmótans ídnaðarmati, fáa tey framvegis ein stóran part av tí, tey teimum A, D og E vita­min­um, tey hava brú fyri, úr sínum gamla, sið­ bundna kosti, nevniliga hvali, kópi, fiski, fugli, harum, reins­djór­um, eggum og úr tara, sum tey eisini eta nakað av. Og bæði í grind, og í øðr­ um siðbundnum mati, er rætti­liga nógv av D vitaminum. – Í Føroyum er ikki so nógv sól og ein avleiðing av tí er, at nógvir før­oyingar eru í D-vitamin troti. Nýggj­asta átakið fyri at bøta um tað, er, at tey á mjólkarvirkið, MBM, nú eru farin at seta D vitaminur til okk­urt slag av mjólkini, tey gera, stað­festur evnafrøðilingurin.   –  Fáa vit ikki nokk av D vita­ min­um, kann tað hava álvarsligar avleið­ingar fyri heilsuna, tí D vita­ min­ur hevur týdning fyri heilt nógvar heilsuligar trupulleikar, eitt nú tunglyndi, skizofreni, hjarta­ trup­ulleikar, beinbroyskni, krabba­ mein, vánaliga sjón, blóðtrýst, gikt, og nógv annað, sigur hann.  – Tað er eisini nógv av i heilsu­ fremj­andi evninum, Selen, í tvøsti. Í hvørjum hundrað grammum av toska­flaki eru 28 milliónpartar av sel­en, men í hvørjum hundrað gramm­um av tvøsti eru 185 millión­ part­ar av selen. – Og hevur tað stóran týdning fyri okkara heilsustøðu, at vit hava nokk av D vitaminum, hevur tað somu­leiðis stóran týdning at vit fáa nokk av selen, tí tað er við til at fyri­byrgja krabba­meini, dia­betis, hjarta­trupul­leik­um, aldur­dóms­ tekn­um, um­framt at tað styrkir bæði imm­un­verj­una, heila­virk­ semið og frukt­bæri, soleiðis at tað er lætt­ari hjá kvinnum at verða við barn. – Tað eru eisini omega 3 fitisýrur í spiki og tær eru eisini heilsugóðar, tí tær styrkja nervaskipanina og immunverjuna, tær minka um matarlystin, tær styrkja bæði húð­ ina, sjónina og liðirnar, tær tálma brun­ar í kroppinum, og krops­feittið minkar, tí tað setir gongd á for­ brenningina. Omega 3 fitisýrur eru eisini gagnligar fyri kvinnur, sum eru við barn og sum geva bróst. – Tær fáa eisini hjartað at sláa eini tvey, trý sløg seinni um min­ utt­in. Tað ljóðar ikki av nógv­um, men í einum heilum lívið, kann tað merkja, at tú livir, tvey, trý ár longri.   Merkisvert úrslit Annars er nógv gjørt burtur úr sam­anhanginum ímillum grind og kyk­silvur í blóði og hári á fólki. Hóraldur Joensen sigur, at hann hevur hevur eisini verið fyri tí merkisverda, at eina ferð setti ein ein mamma seg í sambandi við hann og fortalt honum, at tá ið sonur hennara var nýføðingur, hevði hann 5,4 mikrogramm av kyk­silvuri í sær fyri hvønn litur av blóði. Í miðal høvdu allir hinir 996 ný­føðingarnir í somu kanning 22,5 mikro­gramm av kyksilvuri í sær fyri hvønn litur av blóði. Kyksilvurið í hárinum á mamm­ uni var 0,7 mikrogramm fyri hvørt gramm, sum er rættiliga lágt aft­ur­ ímóti øllum hinum mamm­un­um, tí tær høvdu 4,21 mikro­gramm av kyk­silvuri í sær fyri hvørt gramm í hári. – Men tá ið sonurin var sjey ár, var kyksilvurinnihaldið meiri enn tvífaldað, hóast tey har í húsinum hvørki ótu grind ella fisk, tí tá var kyksilvurið í blóð­inum 11,79 mikro­ gram fyri hvønn litur av blóði, har øll hini børn­ini í kann­ing­ini høvdu níggju mikro­gram í kyksilvuri fyri hvønn litur av blóði. Í hárinum hevði hann 3,78 mikro­gramm av kyksilvuri fyri hvørt gramm, har miðaltalið annars var 2,99 mikrogramm fyri hvørt gramm. Tá ið sonurin var 22 ár, var kyk­ silv­urið í blóðinum annars fallið niður aftur á 3,65 mikrogramm fyri hvønn litur og í hárinum var tað fallið niður á 1,95 mikrogramm fyri hvørt gramm, har tað annars var 0,72 mikrogramm fyri hvørt gramm í miðal hjá hinum børnunum. Grundað á føroysku frá­líku og mark­setandi kyksilvur­kann­ing­ar­ nar, sum Deildin fyri Arbeiðs- og Almanna­heilsu hevur staðið fyri, mæla myndugleikarnir í USA til, at nøgdin av kyksilvuri í blóðinum ikki fer upp um 5,8 mikrogramm í hvørjum lituri av blóði. Hóraldur Joensen veit eisini at siga frá kenda gøtumanninum og sera fótbóltsáhugaða Haldgrimi Greg­er­sen, og sum dámdi væl grind. Hann hevði latið seg kannað og tá var úrslitið, at hann hevði ímill­um 6,09  og 7,25 mikrogramm av kyk­ silv­uri fyri hvørt gramm av hári. –  Tey hava eisini kannað kyk­ silv­urið í hárinum á Rakul Nielsen úr Funningsfirði, ið hevði livað sítt fríska lív og sum doyði í 1921, 62 ára gomul. – Ein flætta varð klipt av henni, sum var vanligt tá á døgum, og hon hevur verið til skjals síðani, og er tað enn. Men tá ið hárið á henni varð kannað, hevði hon heili 20,34 mikro­gramm av kyksilvuri fyri hvørt gramm av hári. Umframt grind og spik, hevur Rakul Nielsen óivað eisini etið livur og nýru av hvali. Hesi gøgn eru munandi verri dálkað, tí í teimum er umleið 100 ferðir so nógv av kyksilvuri sum í tvøsti, sigur Hóraldur Joensen. – Men í dag etur eingin nýru og livur av grindahvali, leggur hann afturat. Hóraldur Joensen sigur ann­ars, at markvirðini hjá ES fyri kyk­silv­ uri, sum eisini er sett í gildi fyri Før­ oy­ar, eru hesi: Kostískoyti: 0,1 mikrogramm fyri hvørt gramm. Fiskur I: 0,5 mikrogramm fyri hvørt gramm. Her er talan um fisk og fiskavørur yvirhøvur, Fiskur II: 1,0 mikrogramm fyri hvørt gramm: Hetta eru ofta gamlir, feit­ir fiskar, eitt nú kongafiskur, háv­ur, tunfiskur, állur og kalvi. Annars kannaði Umhvørvis­stov­ HEVUR GA LSUNA Tá ið sonurin var sjey ár, var kyksilvur­ innihaldið meiri enn tvífaldað, hóast tey har í húsinum hvørki ótu grind ella fisk GRIND Framhald á síðu 6