hósdagur 31. mai 2018síða 15

FRÍGGJADAGUR 1. JUNI 2018 SOSIALURIN 61 15 mørkini. Sambært honum finst einki lætt svar upp á hendan torføra spurningin. - Tað er trupult at kenna mein í annans bein, tó tað kann vera so mangt, sum fær fólk at fara um vanlig, almenn viðtikin atburðarmørk. Summi megna ikki altíð at stýra sær nóg væl. Nógv tilelving til atburð er enntá í sálardýpinum dult ella ótilvitað sjálvt fyri persóninum sjálvum. Sálardýpið er fyri okkum ein stórur loyndardómur, greiðir Eyðun Joensen frá. Pensjóneraði sálarfrøðingurin vísir til tankarnar hjá kenda eysturríkska sálar­ frøð­inginum Sigmund Freud, tá ið hann skal útgreina, hvat hann sipar til. - Gamli Freud ímyndaði sær í síni tíð sálarskipanina sum eitt ísfjall, har bert toppurin kemur undan og er sjónskur fyri okkum sjálvum og øðrum. Tí kann tað vera trupult at gruna um fjald persónsløg undir vatnskorpuni og harvið sálardýpinum, tíans­heldur grugginum niðast í sálar­skip­ anini, sigur Eyðun Joensen. Ísfjøll kunnu koppa Sálarfrøðingurin heldur fram við mynda­ taluni fyri at vísa á, at eins og ísfjøll kunna koppa og úrslita í, at tað, sum áður var dult, kemur til sjóndar, so kann tað, ið áður hevur verið dult fyri menniskjum, brádliga koma til sjóndar. - Eins og ísfjøll í ólíkindum kunnu vagga ella koppa sær á og harvið avdúka nakað av tí ósýniliga og dulda, munnu í sálarhøpi og harvið atferð, mong menniskju ofta gerast ovfarin og kløkk av tí, sum tá gerst sjónskt viðvíkjandi kenslum og tilelving, sum so kunnu viðvirka til óvæntaðan og møguliga bannaðan atburð, sigur Eyðun Joensen. Slíkir tankar og atburður frá tí dulda í menniskjanum kunnu koma til sjóndar á ymiskan hátt. Gjøgnum dreymar kunna vit droyma um gerðir, ið loypa hvøkk á okkum og í rúsaðum standi kunnu vit gera ymiskt, ið annars ikki hevði fallið okkum inn at gjørt, sigur Eyðun Joensen. Men menniskju eru kortini ymisk, og har nøkur megna at kvala slíkar tankar við føðing, so eru onnur, ið lata hesar tankar taka skap. - Flestu okkara munnu hava kent okk­ um heit um skallan av slíkum fremmanda­ kendum opinberingum úr egnum sálar­dýpi, tó vit vónandi sjálvi megna at aga alment bann­aðan atburð við atliti til samfelags­ moral, egnan etikk umframt galdandi revsi­ lóg. Men eru ísfjøll ymisk, so eru menniskju tað ikki minni. Summi okkara tráa í lívinum eftir at at føra okkum fram og gera okkum upp við at troyta givin samfelagsmørk ella enntá bróta slík, sigur Eyðun Joensen. Atburður kann provokerast Um atburður, ið fer út um mark, er goymdur í tí dulda hjá teimum flestu og brádliga kann koma til sjóndar, so inniber tað eisini, at púra vanlig hampafólk kunna fremja gerðir, ið eru óhugsandi og um øll mørk. Eyðun Joensen vísir á, at tað kunna vera nógv viðurskiftir, ið kunna lata upp fyri ella fram­provokera ein ávísan atburð. - Millum annað kann nevnast subjektivt upplivað trongstøða, frustratión, óberandi strongd saman við stuttum fjúsi. Slíkt kann í neyðini útloysa óvæntaðar og ógvusligar kenslubornar ella brádligar gerðir, herðindi og annan brádligan ágang, ið kunnu sýnast sum atburðarlig skammlop. Í slíkum førum, so er tað sjáldan at tað frammanundan er lagt til rættis og skipað fyri. Tá eru væl fyrireikað og planløgd lógarbrot, framd kalt og kyniskt, nakað heilt annað og ofta hópin meira sjúklig, sigur Eyðun Joensen. Alnótin veitir falska trygd Í málinum um 42 ára gamla føroyingin er tað merkisvert, at hann og kvinna ikki kendu hvønn annan, áðrenn tey byrjaðu at skriva saman, og at tey longu fýra dagar eftir, at tey byrjaðu at skriva til hvønn annan, fóru at skriva um kynsliga ágangin móti soninum. Dómarin metti ikki, at kvinnan kundi bera seg undan við at siga, at hon bleiv manipulerað av føroyinginum, men Eyðun Joensen metir, at ein av orsøkunum til, at hetta læt seg gera, kann hava verið, at maðurin hevði okkurt slag av taki á henni. - Kvinnan hevur sagt, at hon var blint for­ elskað í honum og gekk við til at gera nøkur av tingunum fyri ikki at missa hann. Tað er ikki manipulasjón, men tað er forelskilsi, og danir siga, at kærleiki ger ein blindan. Blint forelskilsi kann samanlíknast við akutta psykosu, tí man verður púra órealistiskur, sigur Eyðun Joensen. Harumframt metir Eyðun Joensen, at alnótin kann geva fólkum eina falska trygd, tá tey skrivað til fremmand, tí tað tykist ikki at vera eins veruligt sum at tosa við ein persón undir fýra eygum. - Tað er væl hugsandi, at teldu- og inter­ net­samskiftið hjá summum kann vera ein funnin fressur at samskifta óansæð og minni forpliktandi og soleiðis meira óbundið enn í sínámillum samskifti andlit til andlits. Tí kenna fólk seg tað frælsari, tó at borðið kann fanga í ólukkumát, tá og um tú í sama ovfarakæti og kanska enntá rúsað­ur, kemur at trýsta á send-knøttin, sigur Eyðun Joensen. Eftir at tey bæði høvdu samskift í tveir mánaðir gjøgnum LinkedIn, blivu bæði tvey útihýst frá sosiala miðlinum, eftir at LinkedIn hevði varnast myndirnar, ið tey sendu hvørjum øðrum. Spurdur um, hvussu tað ber til, at tey bæði tá ikki blivu bang­in og góvust, sigur Eyðun Joensen, at frá­greið­ ing­in kann vera, at slík fólk sjáldan finna seg í eftirliti. - Útblaking av LinkedIn átti at verið upp­fatað sum ein álvarslig ávaring um, at mørkini eru brotin, og onkur hevur varnast tað. Men sjálvsøknir, treiskir, erpnir og upp­ gjørdir markbrótarar vilja sjáldan finna seg í almennum eftirliti. Tey flestu hava roynt at sagt foreldrunum ímóti, tá tey eru um 12 ára aldur, og tað er nakað tað sama. Tað eru nøkur, ið ikki vilja finna seg í at verða sett upp á pláss, hóast tey gera okkurt skeivt, sigur Eyðun Joensen. SÁLARDÝPIÐ ER EIN STÓRUR LOYNDAR­DÓMUR