hósdagur 5. juli 2018síða 8

FRÍGGJADAGUR 6. JULI 2018 SOSIALURIN 76 8 PÆTUR HJALMAR EVENSSON “Kom út úr spælinum og inn í dystin”. Soleiðis ljóðar boðskapurin frá Center for Ludomani í Dan­ mark í hesum døgum. Hetta er í kjalarvørinum av, at HM í fótbólti byrjaði 14. juni. HM er há­sæsong hjá spælifyritøkum, og sum vanligt er til slíkar fót­bólts­kapp­ ingar, verður skrúvað upp fyri mark­naðarførsluni hjá spæli­ fyri­tøkunum. Litfagrar lýsingar, spenningstónleikur og kend andlit mynda reklamurnar, soleiðis at tað skal følast so lokkandi og meiningsfult, sum til ber hjá brúkaranum. Men summi fáa trupul­leikar av hesum lokkandi spæli. Í Danmark finnast hagtøl fyri, hvussu ludomani rakar, men Í Føroyum finnast eingi tøl fyri hetta, og eiheldur er nakað slag av við­gerðarstovni fyri fólk, ið dragast við ludomani. Tí er tað trupult at siga, hvussu stórur trupulleikin er í Føroyum. Leivur á Lakjuni er sálarviðgeri og hevur ábyrgd av viðgerðini á Blá­krossheiminum á Nesi, sum er viðgerðarstovnur fyri fólk við rús­trupulleikum. Hóast tey á Blá­ kross­heiminum ikki hava bein­ leiðis viðgerð fyri ludomani, síggja tey javnan fólk, sum eru bundin av spæli. -Vit síggja her á Blá­kross­heimi­ num, at tað eru fólk, sum spæla nógv og ikki klára at steðga. Vit fáa fyrispurningar um viðgerð av ludomani. So tað er eingin ivi í, at ludomani sæst í Føroyum, stað­ festir Leivur á Lakjuni. Ofta ganga bundni av spæli og rúsi hond í hond, og fleiri av teimum, sum eru til við­gerðar á Blákrossheiminum fyri rús­mis­ nýtslu, hava eisini trupul­leikar við ludo­mani. -Og í summum førum er tað kanska tann størsti trupulleikin hjá teimum - størri enn rús­trupul­ leikin. Tað eru nógv fólk, ið líða av fleiri bundinskapum, sigur Leivur. Høvuðsøkið á Blá­kross­heimi­ num er bundni til rúsdrekka og rús­evni. Hóast tey ikki hava bein­ leiðis viðgerð fyri ludomani, so veita tey ta hjálp, tey kunnu. -Ludomani er ein bundinskapur eins og rúsmisnýtsla er ein bundin­ skapur, so tær somu mekanismur eru galdandi, men tað er bara ein annar bundinskapur. Viðgerðin hjá okkum er skipað útfrá rús­trupul­ leikanum, so um vit síggja fólk, sum koma inn við ludomani, so arbeiða vit við teimum sak til sak, tí við­gerðarstovnurin hjá okkum er ikki gjørdur til tann proble­matikk­ in, greiðir Leivur frá. Verður ikki tikið í nóg stóran álvara -Ludomani er ikki nakað, sum vit hoyra nógv um í gerandisdegnum. Tað eru nógv fólk, sum spæla og klára at hava tamarhald á tí, líka sum fleiri klára at stýra sær við rús­drekka. Men eg trúgvi ikki, tað verður tikið í líka stóran álvara, sjálvt um tað kann fáa alvorligar fylgir, sigur Leivur á Lakjuni. Erling Fles er sálarfrøðingur, og hann heldur eisini, at hetta er ein trupulleiki, sum verður undir­ mettur. -Fólk síggja ikki ludomani sum eina sálarliga avbjóðing. Mann sær tað sum, at mann nokk klárar at steðga tí sjálvur, men í flestu før­um klárar mann ikki tað, sigur Erling Fles. Hann hevur sum sálarfrøðingur áður fingið fyrispurningar um ludo­mani, men tað kemur ikki so ofta fyri. Tá hann er blivin spurdur, hava tað oftast verið avvarðandi, sum ringja inn fyri persónin. -Tað er nokkso áhugavert, tí tað er tað sama sum við alkoholikarum. Har er tað í flestu førum familjan, sum leggur merki til tað fyrst, so tað sær út til, at tað sama ger seg gald­andi við ludomani. Eyðkenni hjá ludomaninum Tann typiski ludomanurin er yngri mann­fólk, og ein stórur partur eru menn uttan útbúgving sambært Center for Ludomani. Hagtøl í Dan­ mark og í Føroyum plaga sambært Blá­krossheiminum at fylgjast at. -Tað er ringt at kenna ein ludo­ man aftur úti á gøtuni, men um tú ert familja ella avvarðandi, leggur tú ofta merki til, at viðkomandi er rastleysur, óuppmerksamur, meira irritabul, fráverandi og isoleraður. So fær mann eisini tendens til at lúgva og blíva óærligur, greiðir Erling Fles frá. Tey eyðkenni, sum ludomanurin sjálvur upplivir, eru ofta hjarta­ bankan, rastloysi, sveitta og ein konstant­an ótta og nervøsitet í kroppi­num. Mappan er tóm, og eitt møguligt tunglyndi fær hug at sníkja seg fram. -Sum oftast byrjar mann at spæla síðst í tannáringaárunum. Summi gevast aftur, meðan summi blíva við, og so útviklar tað seg har frá. Tað byrjar ofta við, at vinfólkini spæla, síðani brúkar onkur meira peng­ar uppá tað, og til síðst fer onk­ur at brúka allar sínar pengar og meir enn tað uppá spælið, sigur Erling Fles. Hví blívur ludomanurin so við? LUDOMANI - MUGU SETA ORÐ Á SPÆLIMISNÝTSLU -Fólk síggja ikki ludomani sum eina sálarliga avbjóðing. Mann sær tað sum, at mann nokk klárar at steðga tí sjálvur, men í flestu førum klárar mann ikki tað, sigur Erling Fles, sálarfrøðingur, og Leivur á Lakjuni, sálarviðgeri á Blákrossheiminum tekur undir og vísir á, at vit taka ikki avbjóðingarnar við ludomani í nóg stórum álvara Ludomani: