týsdagur 18. september 2018síða 10

Mikudagur 19. september 2018 · Nr. 108 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kend koppseting gevur børnunum eyka verju Børn, sum fáa eina sonevnda MFR-koppseting í fýra ára aldri móti meslingum, fárasjúku og reydlingum, eru eisini í minni vanda fyri at fáa aðrar álvarsamar sjúkur, eins og koppsetingin minkar um barnadeyða í láglønarlondum Vilmund Jacobsen  Tað verður viðmælt, at børn fáa tvær sonevndar MFR-koppsetingar móti meslingum, fárasjúku og reyd­ ling­um. Koppsetingarnar skulu gevast, tá børnini eru ávika­vist 15 mán­aðir og fýra ára gomul. Sambært www.sundhed.dk er tað eitt rættiliga gott hugskot at taka av hesum tilboði. Nýggj gransking hjá Statens Serum Institut vísir nevniliga, at børn, sum fylgja ráðunum og eisini fáa seinnu MFR-koppsetingina, eru í minni vanda fyri at gerast innløgd í tveir dagar ella fleiri orsakað av øðrum álvarsomum ígerðarsjúkum enn meslingum, fárasjúku og reyd­ lingum, sum koppsetingin annars er fyri. Hinvegin vísir granskingin eis­ ini, at MFR-koppseting ikki gevur ein minni vanda fyri stytri inn­ leggingum orsakað av ígerðum og ei heldur minni nýtslu av heilivági. - Vit halda, at tað eru tær mest álvarsomu ígerðarsjúkurnar, sum føra til langar innleggingar á sjúkra­ hús. Einki av børnunum í kann­ ingini var innlagt við meslingum, fárasjúku ella reydlingum. Tí bendir okkara kanning og gransking á, at endurkoppseting við MFR gevur eyka verju móti álvarsomum ígerð­ um, sum vanliga ikki verður roknað við, at koppsetingin verjir ímóti. Tað sigur Signe Sørup, sum er ein av granskarunum aftan fyri kann­ingina og eisini er ph.d. hjá CVIVA, sum er granskingarmiðstøð fyri vitaminir og koppsetingar hjá Stat­ens Serum Institut. MFR-koppsetingin er eisini kend undir navninum, paraply-kopp­ setingin. Hetta er ein sonevnd ”livandi” kopp­seting, har lívveran er gjørd veik­ari, soleiðis at børnini ikki ger­ ast sjúk av koppingarevninum. Verjir børnini Danska kanningin hevur fingið íblástur úr kanningum, sum gjørd­ar eru í láglønarlondum, og hes­ar peika á, at endurtiknar kopp­setingar við livandi kopping­ ar­evnum eisini hava samband við eina lækking í barnadeyða. - Tá børn eru væl vard móti eitt nú meslingum eftir eina koppseting móti sjúkuni, kom tað óvart á, at ein eyka nøgd av koppingarevni móti meslingum eisini minkaði mun­andi um barnadeyðan. Hetta gev­ur eina ábending um, at livandi kopp­ingarevni er eitt enn betri vápn til at avmarka barnadeyða í lág­lønarlondum enn higartil hildið. Hetta er eisini orsøkin til, at vit ynsktu at kanna, um endurtøka av MFR-koppseting gevur onkur gagn­ lig úrslit, sigur Signe Sørup. Umrødda kanning og gransking byggir á upplýsingar úr drúgvari dansk­ari skráseting yvir kopp­set­ ing­ar, sjúkrainnleggingar, nýtslu av heili­vági og onnur heilsulig og sosial viðurskifti. Í umrøddu skráseting eru til­ sam­ans 295.559 børn, fødd í Dan­ mark árini 2004 til 2010. Kanningin samanbar nýtslu av heili­vági og innleggingar orsakað av ígerð ella infektión millum børn í fýra ára aldri, sum høvdu fingið tvær MFR-koppsetingar – og børn, sum bert høvdu fingið eina kopp­ set­ing. - Kanningin vísti, at børn, sum høvdu fingið tvær MFR-kopp­ set­ingar, vóru í 16 prosent minni vanda fyri at gerast innløgd við ígerð í tveir dagar ella fleiri. Hetta var galdandi, sjálvt tá atlit vórðu tik­in til eina langa røð av ymiskum við­ur­skiftum, sum bæði kunnu ávirka koppseting og vandan fyri inn­leggingum við ígerðarsjúkum, sigur Signe Sørup.  Kunnu koppsetingar brúkast betri? Hetta er ikki fyrstu ferð, at Statens Serum Institut hyggur eftir, hvørja ávirkan MFR-koppsetingarevnið hevur. Sami granskingarbólkur hevur áður funnið fram til, at fyrsta MFR- koppsetingin eisini førdi til mink­ andi tal av innleggingum orsakað av ígerðarsjúkum í mun til, um børn­ini enn ikki vóru koppsett. - Samanlagt peika okkara kann­ ing­ar á, at MFR-koppingarevnið megn­ar meira enn bara at verja barnið móti nevndu trimum sjúk­ um. Hetta skapar nøkur áhuga­verd sjón­arhorn fyri, hvussu vit í fram­ tíðini kunnu brúka hesi kopp­ing­ ar­evni enn betri. Vit vilja gjarna hava eina breiðari vitan um hetta. Tí eru vit júst farin í sam­starv við granskarar úr Noregi, Svø­ríki og Fin­landi fyri at kanna hesa so­ nevndu ”óskipaðu” ávirkan, sum hesi kopp­ingarevni hava, sigur Signe Sørup at enda. Kelda: www.sundhed.dk HEILSA - Samanlagt peika okkara kanningar og gransking á, at MFR-koppingarevnið megnar meira enn bara at verja barnið móti meslingum, fárasjúku og reydlingum, sigur Signe Sørup, granskari