týsdagur 18. september 2018síða 12

Mikudagur 19. september 2018 · Nr. 108 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Vit verða fleiri eldri, og tess fleiri eldri vit verða, tess fleiri innleggingar síggja vit. Og jú fleiri innleggingar og viðgerðarmøguleikar vit hava, tess longri liva fólk. Tað nyttar ikki bara at arbeiða skjótari – vit mugu eisini arbeiða øðrvísi, sigur Katrin á Lakjuni, deildarleiðari á B8 á Landssjúkrahúsinum í Havn Tá ið hurðarnar fara upp á átt­andu hædd, ert tú ikki meiri enn inn­ komin á gongina, áðrenn tú leggur til merkis, at her er ein serligur puls­ur. Eitt serligt arbeiðs­lag. Her er rørsla alla tíðina – ikki larmur endil­iga, men eitt støðugt ljóð av sam­skifti, av fetum, kitlum og boð­ um, sum ferðast aftur og fram. Og av hurðum, sum fara upp og aftur. Ein telefon liggur og ring­ ir í einum lumma. Eini boð verða givin neyvt víðari, áðrenn tele­fon­ in verður svarað. Og í meðan held­ur skjal­festingin áfram á knøtta­borð­ inum inni á einum kontóri. Eisini ljóðið frá vaskikonuni, ið vindir ein lappa niður í eina spann, og lyftirnar sum surra á veg niður eftir fólki, hoyra til ser­ staku ljóðmyndina á B8 hendan mána­dag fyrrapart, tá vit fáa orðið á deild­arleiðaran Katrin á Lakj­uni, sum hevur starvast á deild­ini síð­an 1999, Marjun Thom­sen, sjúkra­røkt­ ar­frøðing og Poulu Jacob­sen, sum er tann sjúkra­røktar­frøðingurin, ið hevur starv­ast longst á deildini. Flow »Flowið á B8 er rættiliga stórt«, sigur Katrin á Lakjuni, tá eg spyrji hana um virksemið og arbeiðstrýstið á B8 nú á døgum. Men hvat er eitt flow? Í heilsuverkinum vita tey flestu óivað, hvat altjóða orðið flow merk­ir. Tí hetta er serbólkamál, og tað svarar eftir øllum at døma til før­oyska orðið ferðsla ella ferðslu­ trýst. Tað er eitt orð fyri, hvussu nógvir sjúklingar koma og fara á deildini dagliga, vikuliga, mánaðarliga ella árliga. Og í roynd og veru er tað kanska rættast at halda fast við báðar tær føroysku merkingarnar: at trýstið er høgt á deildini sæst við at sengur við sjúklingum javnan standa á gongini - at ferðsluferðin er høg sæst við tað, at eingin song verður standandi serliga leingi, áðr­ enn hon fer víðari. Hvørki á stov­ unum ella á gongini. »Okkara deild er nærum altíð full«, sigur Marjun Thomsen. »Tað eru næstan altíð sengur á gongini. Vit royna tó sum best ber til ikki at hava fólk liggjandi á gongini. Tað er óvirðiligt at liggja á gongini, tí tá kann henda, at fólk verða útstillaði. Tað er neyðugt, at vit arbeiða skjótt, og at vit raðfesta sera neyvt, tí tað er sera týdningarmikið at varðveita virðiligheitina hjá tí einstaka«, for­ tel­ur Marjun Thomsen, áðrenn Katr­in á Lakjuni vísir á, at sokallaða be­lægn­ings­prosentið (t.e. hvussu stór­ur partur av tøka plássinum verð­ur brúkt) á medisinsku deild­ un­um á Lands­sjúkrahúsinum er 110 prosent. Og tað vil siga, at tað javn­an liggja sjúklingar á gongini á teim­um medisinsku deildunum vegna ov fá seingjarpláss. Spurningurin er so, hví hetta trýstið er vorðið so høgt. Gerast eldri og fleiri »Eins og í øðrum vesturlendskum londum eru tey demografisku við­ ur­skiftini í Føroyum í broyting. Talið av eldri føroyingum økist. Í stutt­um kunnu vit siga, at tess eldri fólk gerast, tess størri tørv fáa tey á heilsuveitingum. Og so hvørt sum viðgerðirnar gerast alsamt betri, ber hetta samstundis í sær, at fólk gerast uppaftur eldri«, forklárar Katrin á Lakjuni. Ein onnur orsøk er eisini at vit í heilsuverkinum kunnu gera nógv meira fyri sjúkl­ ing­arnar í dag enn fyri bert fáum ár­um síðani. Men hvussu handfer man so eitt sovorðið vaksandi trýst, sam­ stundis sum tú tryggjar tær, at hond verður tikin um sjúklingarnar all­an vegin? »Sjúkrarøktin og viðgerðar­ hætt­irnir eru sera nógv broyttir. Eitt stórt fokusøki hjá okkum er til dømis at læra sjúklingar at liva við sínari sjúku. Tú kanst siga, at vit taka sjúklingin við í sjúkrarøktini og læra hann at reagera og handfara vanda­tekin, soleiðis at hann vendir sær fyrr til okkara. Á hendan hátt fær sjúklingurin vitan um, hvussu hann í ávísum førum kann venda gongdini, áðrenn trupulleikin verð­ ur innleggingarkrevjandi. Okk­ara upp­gáva sum sjúkra­røkt­ar­frøð­ing­ ar er altso millum annað at geva sjúkl­inginum neyðugu kompet­ans­ una, vitanina og førleikarnar til at taka sær av sær sjálvum. Hetta er tað, vit rópa fyri eginumsorgan«, sig­ur Katrin á Lakjuni Marjun Thomsen leggur aftrat, at sjúklingar liggja nógv styttri inn­ lagdir í dag í mun til fyrr. »Í dag fara sjúklingar skjótt víð­ari í skipanini. Tað gongur ofta skjót­ari at fáa røttu diagnosuna og hartil hoyrandi viðgerð. Tað ger at sjúkl­ingar eisini koma skjótari heim til sín sjálvs aftur«, greiðir hon frá, men leggur aftrat, at sjúkl­ing­ arnir hinvegin koma meira reglu­ liga til eftirkanningar aftaná eitt nú ein hjartatilburð. Stórar broytingar Tá ið vit blaða í mannagondunum frá aldarskiftinum gongur sjón fyri søgn: sjúklingar lógu nógv longri inni. Mannagongdirnar eru fakt­iskt so nógv broyttar sam­bært Katrini á Lakj­uni, at hon og starvs­felagar henn­ara stúrsaðu við, tá tey fóru at hyggja at gomlu manna­gongd­ un­um fyri at svara spurningunum um, hvussu røktin er broytt. »Tú sært beinavegin, at sjúkl­ ing­urin brúkti nógv meiri tíð á TAÐ SNÝR SEG IKK ARBEIÐA SKJÓTT, ARBEIÐA ØÐRVÍSI