hósdagur 18. oktober 2018síða 19

FRÍGGJADAGUR 19. OKTOBER 2018 SOSIALURIN 121 19 Upplýsing er tað besta - Upplýsing um hvussu kvinnur sjálvar kunnu kanna síni bróst er heilt vist tað besta. Tað er gott fyri hvønn einstakan persón at læra sítt egna likam at kenna, so at man veit nær okkurt er normalt og nær tað ikki er normalt, sigur Turið Horn, forkvinna í Bót til Bata. HALLUR AV RANA HALLUR@SOSIALURIN.FO O ktober hevur mongu seinastu ár­ini verið mánaðurin tá sjón­ eyka hevur verið sett á bróstkrabba. Í ár er held­ ur einki undantak og varp­ar Krabbameinsfelagið enn eina­ ferð ljós á sjúkuna, ið hev­ur rakt hundraðtals av før­oy­ing­ um seinastu árini. Síðan 1995 hava 485 til­burð­ ir av bróstkrabba verið stað­ fest­ir í Føroyum. Av teimum vóru 31 tilburðir skrásettir í fjør, ið er hægsta talið av skrá­ sett­um tilburðum nakrantíð. Kannið sjálvi Í 2017 var fyrstu ferð, at tað stóð øllum kvinnum millum 50 og 69 ár í boði at fáa eina ókeypis screening fyri bróst­ krabba og var talan um eitt fram­brot á krabba­meins­økin­ um. Men hóast nýggja til­ boðið, so er týdningarmikið at kvinn­ur kanna síni egnu bróst. Tað metir Turið Horn, for­ kvinna í Bót til Bata, ið er ein sjálv­hjálparbólkur hjá Krabba­ meinsfelagnum, og er fyri kvinn­ur, ið hava ella hava havt krabba­mein í bróstinum. - Upplýsing um hvussu kvinn­ur sjálvar kunnu kanna síni bróst er heilt vist tað besta. Tað er gott fyri hvønn ein­stakan persón at læra sítt egna likam at kenna, so at man veit nær okkurt er nor­malt og nær tað ikki er nor­malt, sigur Turið Horn og legg­ur afturat. - So eg trúgvi meira upp á eina fyribyrgjandi kanning, ið kvinnur sjálvur kunnu gera, enn upp á screening. Harvið er kort­ini ikki sagt, at vit ikki skulu hava eina screening. Aft­ aná eg fylti 50 ár tók eg sjálv av tilboðnum. Hon vísir á, at kvinnur verða mæltar til at kanna bróst­ini 14 hvønn dag, tá tær eru í brúsu. Menn verða gloymdir Hóast tað er altíð er tungt hjá einum persóni at fáa boð um, at krabbi er funnin, so er við­ gerð­in fyri bróstkrabba í dag so framkomin, at tey eru fá, ið doyggja av tí. - Hagtølini vísa, at 98 pro­ sent av teimum, ið fáa stað­fest bróstkrabba, eru á lívi tíggju ár seinni, sigur for­kvinnan í Bót til Bata. Turið Horn vísir eisini á, at eitt, ið mangan verður gloymt, tá tosað verður um bróst­ krabba í Føroyum, er at menn eis­ini kunnu fáa staðfest bróst­krabba. - Menn verða mangan gloymd­ir, tí teir eru so fáir í mun til kvinnurnar, men hag­ tøl­ini vísa, at ein føroyskur mað­ur um árið fær staðfest bróst­krabba. Teir eru tó øgi­ liga tigandi um hetta, so spurn­ingurin er, um tað ikki er eitt tabu hjá monnum at fáa bróst­krabba, sigur Turið Horn. Nógv eru hagtølini um bróst­ ­krabba og tað verður eis­ini granska nógv í økinum. Har­í­ millum hví føroyskar kvinn­ur verða raktar av bróst­krabba. - Ein stór verkætlan er ný­ liga farin í gongd, har man gransk­ar føroyskar kvinnur, ið hava havt bróstkrabba. Or­søk­ in er, at man ikki hevur nógv­ an arvaligan bróstkrabba í Før­oy­um, og ynskir man tí at stað­festa hvat orsøkin er til, at før­oyskar kvinnur verða rakt­ ar, sigur Turið Horn. Í góðum hondum Aðrastaðni í blaðnum ber til at lesa, at Sjúkrahúsverk Før­oya hevur avgjørt at enda sam­ starvið við íslendska skurð­ lækn­an Kristján Skúla Ás­ geirs­son, ið hevur viðgjørt før­oyskar kvinnur í tíggju ár. Tað er við blandaðum kensl­ um, at Turið Horn tosar um av­ gerð­ina. - Føroyskar kvinnur hava verið í góðum og tryggum hond­um hjá Kristján Skúla Ás­ geirs­son. Men sjálvt um vit, ið hava havt krabbamein, og tær kvinnur, sum eru raktar av krabbameini, eru harmar um at missa Kristján Skúla Ás­ geirs­son og hansara ser­frøði, so haldi eg kortini, at tað er at frøast um, at nýggja av­talan ger, at føroyskir sjúkl­ing­ar sleppa at vera meira í Før­oy­ um. Tí tað er øgiliga hart fyri kvinnurnar og fam­ilj­urnar, at skulu av landinum í fleiri mán­ aðir í samband við skurð­við­ gerð­ina, sigur Turið Horn. Møgulig sjúkueyðkenni Húðin um bróstvørtuna krympar saman, so at smáar rukkur síggjast á bróstinum. Hetta kann vera tekin um illkynjaðan knykil, sum liggur djúpt i kertlavevnaðinum í bróstinum. Væta úr bróstvørtuni. Bróstvørtan fer at draga seg inn í húðina. Vætan kann vera klár ella blóðig. Eksem um brótsvørtuna, sum er ein serligur formur fyri bróstkrabba, kallaður Paget’s Disease. Bróstið er reytt og hovið. Tað kennist sum bruni. Húðin minnir um skalið á eini appelsin. Sár á bróstinum kann vera tekin um bróstkrabbamein, sum er komið langt áleiðis