hósdagur 1. november 2018síða 20

FRÍGGJADAGUR 2. NOVEMBER 2018 SOSIALURIN 127 20 – Tað er einki annað í lívinum, sum bindir okkum meira saman enn skommin, ikki eingang kærleikin, sigur Lars J Sørensen, sálarfrøðingur JÚSTINUS LEIVSSON EIDESGAARD – Øll bera skomm, og skommin er viðfødd, vit sleppa ikki undan skommini, hon er her fyri at læra okkum at stýra gjøgnum lívið og spurningurin er, hvussu vit møta skommini, um hon sleppur at tyngja okkum niður, ella um hon kann læra okkum nakað. Tað sigur 76 ára gamli Lars J. Sørensen, sum hevur verið ovasti sál­arfrøðingur á Psykiatrihospitalet í Nykøbing Sjælland í árunum 1979- 2015. Hann helt fyrilestur í Føroyum mikudagin fyri føroyskum psyko­ tera­peutum. Tað var Psykoterapeut Felag Føroya, sum skipaði fyri. – Eg havi verið 43 ár í psykiatriini, skal eg skammast yvir, at eg havi verið so leingi og ikki havi havt evnini at skifta á starvsleiðini? Ella skal eg vera errin av tí ? Her er altíð ein samrøða millum meg og meg sjálvan, og samrøðan snýr seg um, hvørja mynd av mær sjálvum, eg skal koma út við til míni med­menn­ iskju. –  Vit tiga, tí vit eru bangin fyri, hvussu onnur síggja okkum. Og okk­ara innari dómari tegir ongantíð. Tað er sjálvasta paradísið fyri eitt menn­iskja at verða sædd ella av­ dúkað. Men spurningurin er, hvussu vit verða sædd? Alt sum ger, at vit kenna okkum øðrvísi, kann vekja skomm­ina. Og tí geva vit sjáldan okkara medmenniskjum eina sanna mynd av, hvussu vit eru, hvussu vit hugsa, og vit geva kanska heldur ikki okkum sjálvum hesa myndina. Tola ikki at vera sædd – Við viðføddu skommini kann tað vera torført at verða sæddur. Vit duga ikki at taka í móti kær­leik­an­ um. Tað kann kennast skammfult, at nakar sær okkum, vísir okkum kær­leika, tí vit halda ikki, at vit hava uppi­borið hetta. Vit hava skomm av at verða sædd, og skommin er eisini í tí fantastiska at verða sæddur. – Skommin hevur nakað at gera við, hvussu vit skilja okkum sjálvi. Og skuldarkenslan sum fylgir við, er í fluttari merking ferðslureglarnir í sjálvum lívinum. Tann viðfødda skomm­in gevur okkum í einum eina kenslu av okkara innasta menniskja og kensluna fyri okkara medmenn­ iskj­um. Viðfødda skommin evnar bæði okkara fatan av okkum sjálv­ um, og eisini hvussu vit fata okkara med­menniskju sigur Lars J Sør­en­ sen, sálarfrøðingur. Hann heldur, at tann tillærda skommin kann vera at fjala seg fyri øðrum menniskjum og ikki minst fyri eins egna sjálvkritikki. – Skommin er ein grundkensla. Tað snýr seg als ikki um, at koyra skomm­ina undir teppið, men at møta henni í tí sum er. Tí skommin kann fáa okkum at flyta okkum tann vegin, vit eiga. Og her kemur tvørstøðan hjá menn­iskjanum. Hesin innari dia­log­ ur­in. Eru vit góð nokk, eru vit ikki? Tora vit at trúgva, at vit eru nakað og síðani halda samráðingarnar fram inni í einum sjálvum. – Ein kann spyrja seg sjálvan and­ søgn­ina í tí heilt vanliga hug­tak­in­ um, at nakað er ov gott til at vera sætt. Nakað er so gott, at tað ikki er til at bera. Hvussu kann nakað vera so gott, at tað ikki ber til? Skomm bindir okkum saman – Skomm bindir okkum saman. Tað er ikki modernað at skammast, men vit gera tað alíkavæl og alla tíðina. Tað er skommin, sum setir okkum upp á pláss, so skjótt vit eru saman, og enntá, tá íð vit hugsa um hvønn annan. Tað er einki annað í lívinum, sum bindir okkum meira saman enn skommin, ikki eingang kærleikin, sigur Lars J. Sørensen, sálar­frøð­ing­ ur. – Og vit sleppa ikki undan skomm­ini, hon vísir, at vit eru nakað sum menniskju. Tá íð nakað hend­ir í lívinum, sum hevur týdn­ ing, uttan mun til hvat, so hevur tað týdn­ing at varðveita javnvágina, at verða sæddur, ella ikki at verða sædd­ur ella at onnur eygu eru á okk­um. Eg kann einans varðveita meg sjálvan, við at hava menn­iskju kring meg, sum kunnu spegla, hvat hevur týdning fyri meg. Og á hendan hátt gerst skomm­in ein vegleiðari, sigur Lars J. Sørensen, sálarfrøðingur. At vera øðrvísi Tað er einki galið í at kenna skomm leggur Lars J. Sør­en­ sen stóran dent á. – Viðvíkjandi skommini snýr tað seg alt ikki um at bjarga nøkrum úr nøkrum, men at møta tí sum er og á tann hátt gerst tað, sum er, til at bera. Ongar kensl­ur eru skeivar. Spurn­ingurin er alla tíð­ina hvussu vit taka í móti kenslunum. – Tað er stórur munur á, at vera sæddur fyri tað tú ert, og at tað verður hugt eftir tær. Tað seinna vekir skommina. Og sterkar kenslur eru pínufullar. Ókendar kenslur eru eisini pínufullar og kenslur, sum tú ber inni í tær sjálvum og sum tú ikki torir at siga fyri nøkrum eru eisini pínufullar. –  Ganga vit við nógvum týdningarmiklum inni í okkum sjálvum, hava okkara medmeniskju ikki møguleikan at spegla okkum, og tað kann føra til, at vit ikki verða virðismett sum menniskju, og tað kann aftur føra til, at vit SKOMMIN ER VIÐFØ – ØLL BERA SKOMM »Ein kann hava fingið so lítlan kærleika, at nærleiki kennist sum eitt yvirgreb.« Alice Miller (sveisiskur sálarfrøðingur 1923-2010)