týsdagur 6. november 2018síða 8

Mikudagur 7. november 2018 · Nr. 129 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HEILSA Vilmund Jacobsen Eitt veksandi tal av kvinn­um við bróstkrabba fáa viðgerð við heilivági fyri ætlaða skurðviðgerð. Enda­málið við viðgerðini er at minka um krabba­ meins­knútin, soleiðis at skurð­viðgerðin verður minni umfatandi, tá hon skal fremjast. Tá sjúkuavgerðin – bróst­krabbi – er ein veru­ leiki, kann við einari røð av kanningum finn­ast fram til, hvussu um­fat­ andi sjúkan er. Tá kannað verður, um sjúkan møguliga hev­ur breitt seg, verður hetta eitt nú gjørt við rønt­ gen­kanning av lungum, ymiskum blóð­royndum og møguligum skann­ing­um. Tað er læknin, sum mælir til, hvørt viðgerð við heilivági skal gevast fyri skurðviðgerð av stør­ ri krabba­meins­knút­um ella ikki, og tá verður gjar­na hugsað um knútar, sum eru tveir sentimetrar ella størri. Viðgerðin við heilivági er sum oftast kemoterapi, og henda viðgerð fevnir um fleiri ymisk evni. Vanliga tekur kemo­ við­gerðin umleið 18 vikur til­samans – tríggjar við­ gerðir við trimum vikum ímillum hvørja viðgerð og síðan níggju viðgerðir við einari viku millum hvørja við­gerð. Mest brúkta viðgerðin er tríggjar røðir við tí, sum rópt verður epirubicin og cyklofosfamid – og síðan níggju røðir við paclita­ xel. Læknin metir leyp­ andi um virknaðin av viðgerðunum við rønt­ gen­bróst­kann­ing, ultra­ ljóði ella skann­ing­um. Á hátt kann støða skjótast gjørligt takast til viðgerðina - um hon í fyrsti syfti ikki vísir seg at hjálpa sjúklinginum. Tá illgruni er Er illgruni um bróst­ krabba, verða trý sløg av kanningum gjørd – ein læknakanning, ein mynda­kanning og síðan biopsi, sum er sýnsroynd, tikin til sjóneykukanning úr livandi vevnaði. Tá henda kanning fevnir um tríggjar partar, verður kanningin eisini rópt ein ”triple test” ella ein ”triple diagnostikkur”. Nakriar kanningar hava til endamáls at finna út av, hvørt talan er um krabbamein ella ei – og aðrar hava til enda­máls at finna út av, um krabbasjúkan hevur breitt seg. Læknin hyggur eftir bróstunum og kannar tey gjølla fyri at vita, um her eru knútar, og hann kannar eisini, um eitlarnir undir arminum ella lymfurnar, sum vit van­liga rópa tað, eru hovnar. Myndakanningin er ofta bæði rønt­gen­bróst­ kann­ing (mammografi) og ultraljóðskanning, og í serstøkum føri kann talan eisini gerast um MR-skanning av brót­ unum. Tá biopsi verður tikin, sum eisini er partur av hesi kanning, verður hetta vanliga gjørt við einari nál, men í onkrum føri er neyðugt at taka allan knútin fyri at kanna vevnaðin nærri undir sjón­eyku. Hevur læknin ill­ gruna um krabbamein í bróstunum, fáa kvinn­ ur bjóðað eina so­kall­ aða kliniska rønt­gen­ bróst­kanning. Hetta er ein røntgenkanning av bróst­unum, sum er meira við­fevnd enn vanliga rønt­gen­bróstkanningin, ið verður gjørd sum snar­ kanning. Við vanligari røntgen­ bróst­kanning verður bróst­ið trýst so flatt sum gjør­ligt millum tvær plát­ ur, og tað eru kvinnur, sum halda, at hetta er óbehagi­ligt – serliga, um bróst­ið frammanundan er eymt ella spent. Vanliga verða tvær rønt­genmyndir tiknar av hvørjum brósti, og henda kann­ing tekur bert nakr­ ar minuttir. Røntgenmyndirnar verða kannaðar av ser­ læknum, róptir radiologar ella røntgenlæknar. Eitt broytt likam Tað er ógvuliga ymiskt, hvussu ein kvinna hevur tað undir og eftir viðgerð fyri bróstkrabba. Hevur kvinna verið fyri stórari skurðviðgerð, kann tað gerast neyðugt hjá henni at liva við ein­ um broyttum likami, og tað kann taka tíð hjá henni at venja seg við nýggju umstøðurnar. Tá fólk liva við einari álvarsligari sjúku sum krabba­meini, uppliva mong, at tey gerast meira nær­verandi og seta størri prís upp á familju, vinir og gerandisdagin annars. Hinvegin er tað ein sannroynd, at nógvar kvinn­ur, sum hava tikið annað bróstið, stúra fyri at síggja seg sjálvar í spegli­num, tí arrið kann tykjast stórt. Men, her mugu vit minnast til, at tað ser­liga er beint eftir skurð­við­ gerðina, at arrið tykist stórt, men sum tíðin gong­ur verður tað bæði minni og bleikari. Hjá nøkrum kvinnum er mista bróstið ein stór­ ur trupulleiki, meðan aðr­ar ongar trupulleikar hava við eitt nú at standa und­ir búsu í almennari svimji­høll. Flestu kvinnur upp­ liva, at jú longri tíð er lið­ in síðan skurðviðgerð og sjúku, tess størri er møgu­ leikin fyri, at tær fáa álit á egið likam aftur. Endurskapa bróstið Um kvinna longu er ella skal skurðviðgerðast fyri bróstkrabba, kann hon umhugsa at fáa endur­ skapt mista bróstið. Tað merkir, at kvinnan kann fáa eitt bróst, sum minnir um bróstið, hon hevur mist – antin við vevnaðaríseting (eftir­ gjørdum brósti), har egin vevnaður verður brúktur ella við einari flætting av egnum vevnaði og implantati. Kelda: www.cancer.dk TÁ KVINNA VERÐUR RAKT AV KRABBA Í BRÓSTINUM Hevur læknin illgruna um krabbamein í bróstunum, fáa kvinnur bjóðað eina sokallaða kliniska røntgen­ bróst­kanning. Hetta er ein røntgenkanning, sum er meira viðfevnd enn vanliga røntgenbróstkanningin, ið verður gjørd sum snarkanning Læknin hyggur eftir bróstunum og kannar tey gjølla fyri at vita, um her eru knútar, og hann kannar eisini, um eitlarnir undir arminum ella lymfurnar, sum vit vanliga rópa tað, eru hovnar