mánadagur 19. november 2018síða 7

7 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 19. november 2018 · Nr. 134 Foreldrini mugu vera sína ábyrgd vaksin Hevur netið neiliga ávirkan á børnini, mugu foreldrini tora at seta harðar treytir til børnini Danjal av Rana Tað er eitt stórt trýst á foreldur í hesum nýggja internet­heim­ inum. Meðan børnini eru so­ nevnd innfødd í talgilda heim­ in, eru foreldrini tilflytarar, og eins og tey innføddu duga málið og at ferðast í hesum fagra, nýggja heiminum, mugu foreldrini hava hjálp. Kortini eru tað foreldrini, sum eiga at duga at seta mørkini fyri, hvat tey ungu sleppa og mugu læra tey, hvat er í lagi at gera og ikki. Mamman at 14 ára gomlu gent­uni, sum Sosialurin tosaði við í mars í 2016 (sagt er frá um málið í grein á síðu 5), hevði greið ráð til onnur for­eld­ur. Tey mugu tora at taka av­gerð­ ir, ið kanska ikki altíð eru so væl dámdar. – Foreldur mugu tora at taka avgerðir. Tað nyttar ikki at vera ein vinur, tá slíkt hend­ ir. Best er bara at taka hørðu av­gerðina um at sløkkja fyri slík­um miðlum. At taka ræðið á støðuni og siga, at tað eri eg, sum eri tann vaksni. Eitt er so heilt vist, tey fáa nøkur heilt onn­ur børn, tá tey lukka miðl­ ar­nar niður. Míni børn eru far­ in at leggja størri dent á skúla og familju, sigur hon. – Harumframt er týdning­ar­ mikið, at foreldrini leggja merki til børnini. Spyr inn til teirra, um tey broyta atburð, verða lætt ill ella gerast óhøv­isk. Spyr hvat gongur fyri seg í lív­ inum. Sum familja gera vit eisini nógv saman. Eg veit, at summi foreldur halda tað er gott, at børninni halda seg á kam­arinum, tí so er friður, men vita tey hvat gongur fyri seg inni har, spyr hon. Óli Rubeksen, SSP-ráðgevi, held­ur eisini, at nógv foreldur mugu taka ein størri leiklut og taka størri ábyrgd á seg. - Øll foreldur eru undir stór­ um trýsti á hesum økinum, eing­in ivi um tað. Men tey mugu tora at standa ímóti trýst­inum frá børnunum í størri mun enn tey gera nú. Tey fáa ofta at vita, at øll hini børnini sleppa, men gloyma ofta at spyrja, hvørji hini børnini so eru. Ofta er talan bara um nøkur heilt fá. Men so hvørt sum fleiri geva eftir, verður verri at standa ímóti trýstinum, sigur hann. SSP-ráðgevingin hevur tí nøk­ur ráð til foreldur um teirra online-ábyrgd: 1: Kenn loyniorðini hjá barni tínum Kemur barn títt í eina keðiliga støðu, er tað skilagott, um tú kennur loyniorðið til facebook, msn, teldupost, instagram, snap­ chat og aðrar sosialar miðl­ar. Loyniorðið kanst tú geva polit­ inum, um tað skuldi verið neyð­ugt. Men minst til at virða barnið og brúka tí bert loyni­ orðið í neyðstøðu. 2: Hjálp við at verja privatlív Hevur tú ikki skil á tínum priv­ at­innstillingum, kann ein og hvør síggja tínar myndir, dag­ føringar og fylgja við í, hvar tú ert. Hjálp tínum barni at broyta privatinnstillingar so­ leið­is, at bara góðir vinir síggja mynd­ir, dagføringar og annað, og dyl altíð bústað, teldupost og telefonnummar. Tað er eis­ ini skilagott at gera avtalu um, at børnini bara sleppa at ger­ ast vinir við fólk, tey kenna framm­anundan. Ert tú í iva um, hvussu tú broytir privat­ inn­stillingar, kanst tú vitja heima­síðuna www.dat.fo. 3: Ver ein fyrimynd Minst til at vera ein góð fyri­ mynd. Ikki bara heima við hús, men eisini á face­book. Skriva bert tað, tú kundi funnið uppá at sagt í veru­leikanum. Skriva ikki nið­ur­setandi viðmerk­ing­ ar um onnur. Deil ikki alt ov privatar myndir. Hugsa etiskt alla tíð­ina. 4: Vís áhuga Hetta er tað týdningarmesta ráðið. At vísa áhuga í, hvat barn títt ger á netinum, kann forða nógvum trupulleikum. Tosa við barnið um, at tað, tú ger á netinum, hevur eins stór­ar avleiðingar sum tað, tú gert í veruliga lívinum. Tosa við barnið um etikk og tað at taka ábyrgd fyri øllum sínum gern­ingum. Fortel barninum at stórt sæð alt, tú gert á net­in­ um, verður goymt og kann brúk­ast ímóti tær. VÆLUM­ TÓKTIR SOSIALIR MIÐLAR JODEL Jodel hevur meir ella minni tikið plássið, sum ask.fm fyrr hevði. Her kanst tú skriva full­komi­ liga dul­nevnt um tað tú ynsk­ir, ella svara tí, sum onnur skriva um. Her er eingin profilur at viðlíka­ halda, bara ein boðtalva. Eingi skíggjanøvn verða brúkt, so alt er altíð dul­ nevnt. Á Jodel ber ikki til at samskifta beinleiðis mill­um brúkarar. Slíkt sam­skifti gongur fyri tað mesta fyri seg á Wickr, ein boð­tænasta lík Facebook Mess­enger, men dulnevnt. SNAPCHAT Ein serstakliga vælum­ tókt­ur app, sum flestu ung í aldrinum 13-25 brúka. Við Snapchat kanst tú senda myndir ella sjónbrot við teksti. Myndin verður send til ein ella fleiri vinir. Mót­takarin kann bert síggja myndina í eitt av­ markað tíðarskeið. Her kann ein brúkari vera dul­ nevnd­ur, og tí er um­ráð­ andi at hugsa um, hvørj­ar myndir, tú deilir. INSTAGRAM Ein vælumtókt app sum verð­ur brúkt at deila mynd­ir við. Her kanst tú fylgja fólkum úr øll­um heim­inum, og øll kunnu fylgja tær og tínum mynd­ um. Instagram loyvir dul­ nevndum brúkarum, men tú kanst steingja tína síðu, so tú sjálv kanst ráða yv­ir, hvør sær tínar mynd­ir. FACEBOOK Facebook tørvar neyvan eina neyvari lýsing