týsdagur 28. mai 2019síða 14

Mikudagur 29. mai 2019 · Nr. 61 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HEILSA Vilmund Jacobsen Fyri 54 ára gamla, Allan Rasmussen, var sjúku­ stað­festingin krabba­ mein enn eitt stig niður eftir bakkanum eftir tígg­ju trupul ár. Men, tá krabba­meins­ ráð­gevingin í Aar­hus syrgdi fyri, at ein so­ nevndur navigatorur – ella vegleiðari – varð settur at hjálpa honum í sjúku­gongdini, byrjaði tað at lýsa í hjá honum. Í dag er Allan Ras­mus­ sen frískur; hann hevur ikki krabbamein longur og er til reiðar til seinna hálv­leik í lívinum. Tað er soleiðis, at krabba­meinssjúkingar, sum hava serligan tørv á stuðli, kunnu fáa ein sjálv­bodnan navigator – ella vegleiðara – knýttan aftrat sær gjøgnum Kræftens Bekæmpelse, meðan tey eru sjúk. Talan kann vera um sjúk­lingar, sum ikki hava nakran avvarðandi og sum hava brúk fyri hjálp til at hava tamarhald á ymiskum tingum og viður­skiftum, eitt nú av­ talum, kanningum og við­gerð­um í samband við sjúku­na. Eykastuðulin, sum Allan Rasmussen fekk frá krabbameins­ráð­gev­ing­ ini, fekk avgerandi týdn­ ing fyri hansara sjúku­ viðgerð. Soleiðis byrjaði tað - Allan, tú hevur krabba­ mein, og tað er álvarsamt. Tveir læknar royndu at greiða honum frá støðu­ ni, men tað var trupult hjá honum at skilja álvar­ an, sum læknarnir løgdu fyri dagin. - Hatta orðið - álvar­ samt - hvat meina lækn­ ar­nir við tað, og hvussu álvar­samt er álvarsamt? hugsaði hann. Læknarnir royndu at greiða Allani Ras­mus­sen frá, at neyva sjúku­grein­ ingin var næsa-og hjá­ holu­krabbi, sum hevði spreitt seg til heilan. Sjúkan var eisini orsøkin til, at sjónin hjá honum hevði verið løgin seinastu tíð­ina. Hin 54 ára gamli býr í ein­um lítlum býi uttan fyri Horsens. Einaferð var hann múrari, men fyri 10 árum síðan gjørdist hann arbeiðsleysur, og síð­an tá hevur hann fing­ið tað, sum danir rópa ”kontanthjálp” ella penga­hjálp. Í dag býr hann einsa­ mall­ur og hevur eingi av­varðandi. Hann hev­ur havt tunglyndi og líð­ing­ ar við angist. Við sjúkustaðfestingini krabbamein gekk lívið hjá honum – soleiðis, sum hann sjálvur málber seg – nakað longur niður eftir bakka­num og boðini, sum lækn­arnir góvu honum, vóru ov ógvuslig til at fata. Læknarnir mæltu hon­ um tí til at fara inn á gólv­ ið hjá ráðgevingini hjá Kræftens Bekæmpelse í Aar­hus, sum liggur beint við sjúkrahúsið. Tó, at hetta kravdi bæði mót og tár, fekk hann kortini at enda tikið seg saman og fór hagar. Týdningarmikil stuðul Hjá Kræftens Be­ kæmp­else fekk Allan Rasmussen ein sjálv­ bodn­an ”navigator”, Per Lind­holm, sum gjørdist hansara hjásiti og stuðul í krabbameinstilgongdini. Hesin var eitt nú við til tær samrøður, sum vóru á sjúkrahúsinum. Teir fyri­reikaðu samrøðurnar saman og snakkað um ting­ini, tá samrøðurnar vóru lidnar. - Per Lindholm hjálpti mær at skilja tað, sum lækn­arnir søgdu, og hann segði mær, hvat eg skuldi spyrja um. Hetta gjørdi, at eg fekk greitt frá øllum mínum sjúkueyðkennum og kundi greiða frá, hvus­ su eg hevði tað. Allan Rasmussen vísir á, at tað er ein miljón spurningar, sum mala í høvdinum alla tíðina, tá tú fær slík boð, sum hann hevði fingið. - Hesir spurningar noyð­ist tú at læra at kóka niður, soleiðis at tú kemur til tey týðandi ting­ini, tá tú ert til sam­ røðu hjá læknanum, sigur hann. Tað hevur havt stóran týdning fyri hann, at hann alla tíðina hevur fingið smá skump og er vorðin eggjaður. - Kom nú, kom nú – tú skalt upp, upp… upp - upp at standa og út at ganga – ja, eins og tú skalt læra at standa á egnum beinum, sigur Allan Rasmussen. Per Lindholm hjálpti honum eisini at skilja tey mongu brøvini og inn­kallingarnar, sum dumsaðu inn í post­kass­ an. - Eg eri orðblindur, og tað havi eg góðtikið fyri langari tíð síðan. Soleiðis eri eg. Onkuntíð vendi eg setningunum runt, soleiðis at teir fáa eina heilt aðra merking. Tað hevur verið gott at hava Per Lindholm, soleiðis at vit saman kundu hyggja tilfarið ígjøgnum. Hvat merkir henda kanningin, og hvat fer nú at henda? Við at snakka um brøvini og greina tey saman, lærdi eg jú eisini nakað, soleiðis at eg sjálvur gjørdist betri at lesa brøv. Allan Rasmussen er ikki í iva um, at hjálpin, sum Per Lindholm veitti honum, tá harðast leikaði á, hevði avgerandi týdning fyri, at hann í dag er komin væl ígjøgnum sína sjúku og hevur fingið ein nýggjan og positivan hugburð til lívið. - Hevði eg ikki havt Per Lindholm, hevði eg farið heilt niður við flagginum. Eg hevði helst havt forsømt fleiri kanningar og hevði kropið inn í meg sjálvan. Her hevði eg sitið við øllum mínum spurningum, sum høvdu brent innan í høvdi mínum, sigur hann. Sum eitt nýtt fólk Tá Allan Rasmussen sær seg sjálvan í speglinum í dag, hevur hann trupult við at kenna seg sjálvan aftur. Longu krúllutu lokk­arnir, hann hevði fyri krabbameinsviðgerðina, er burtur, og hann er skjótur til tár. Men, tað er ikki bara hetta, sum er broytt. Persónurin er eisini broytt­ur; hann sær lívið øðr­vísi nú, enn hann gjørdi fyri sjúkuna, og har­aftrat er hann grødd­ ur. At hann nú ikki hevur krabbamein longur, er næstan líka so trupult at skilja, sum tá hann fekk sjúku­staðfestingina, krabba­mein. - Tað tók dagar, áðrenn eg skilti, at nú er eingin krabba­sjúka meira. Nú skal eg hava hesa ræðslu úr kroppinum. Eg havi hugsað um at gera okkurt sjálvboðið ar­beiði, soleiðist at eg kann byrja spakuliga. Tí, eg vil aftur. Eg havi fingið penga­hjálp í tíggju ár, og soleiðis er ikki nógv hent hesi árini. Nú eri eg til reiðar til seinna hálvleik í lívi­num – eisini fyri at koma út millum onnur fólk og soleiðis fáa eina enn størri gleði í lívinum, sigur Allan Rasmussen. Tað er í stóran mun Per Lind­holm og nakrar góðar sam­røður við sjúkra­hús­prest, sum hava hjálpt honum undir sjúku­við­gerðini og fram eftir í lívinum. Nú hevur hann fingið nøkur amboð til at heysa seg sjálvan upp­aftur við. - Tað var ikki ábyrgdin hjá mínum vegleiðara at hála meg upp aftur alla tíð­ina. Men, hann gav mær tey smáu skumpini til, at eg sjálvur kom upp og lærdi at standa á egn­ um beinum. Nú síggi eg ljós­glottarnar aftur, og lívið hevur fingið eitt nýtt perspektiv, sigur Allan Rasmussen smílandi. Slepp tær út ein túr Meðan hann var sjúkur og var í viðgerð, byrjaði Allan Rasmussen eisini at ganga túrar, sum hann ongan­tíð hevði gjørt áður, og hetta var ikki minst lívgevandi fyri hann. - Bara tað at koma út, smílast og siga ”hey” við onkran, fekk stóran týdn­ing fyri meg, tó at eg var sjúkur og illa fyri. Tá tú ert úti, sær tú tingini øðr­vísi. Hevur tú fingið eitt bræv, sum er trupult at skilja – legg so brævið frá tær og far ein túr. Tá tú ert aftur, sært tú betri, hvat í veruleikanum stend­ur í brævinum. Tank­ar­nir broytast, tá tú ert úti, og tí er tað so týdningarmikið at koma út, sigur Allan Ras­mus­ sen. Kelda: www.cancer.dk - ALLAN, TÚ HEVUR KRABBAMEIN OG TAÐ ER ÁLVARSAMT Tað kann vera næstan líka so trupult at skilja, at tú ert vorðin lektur fyri krabbamein, sum tað var at skilja boðini, tá tú fekk at vita, at tú hevur fingið staðfest krabbamein - Bara tað at koma út, smílast og siga ”hey” við onkran, fekk stóran týdning fyri meg, tó at eg var sjúkur og illa fyri. Tá tú ert úti, sær tú tingini øðrvísi, sigur Allan Rasmussen, sum nú er lektur fyri krabbasjúku