hósdagur 27. juni 2019síða 14

FRÍGGJADAGUR 28. JUNI 2019 SOSIALURIN 73 14 TEMA: kynsligur ágangur - Eg eri liðug at halda lív mítt er skomm - Av tí eg bleiv svikin og misbrúkt so ofta gjøgnum mín barndóm, helt eg, lívið átti at vera soleiðis, sigur 60 ára gamla Tove Ellingsgaard, sum hevur verið fyri kynsligum ágangi alt sítt lív PÆTUR HJALMAR EVENSSON PATURE@SOSIALURIN.FO E in lítil smágenta situr einsamøll í kamari sínum og spælir við sínar dukkur. Hon hevur aftur havt ein keðiligan dag, men eigur ongan góð­an, sum tímir at hoyra um hennara trupul­leikar. So hon spælir stillisliga víðari. Dukk­ur­ n­ar eru tað einasta, hon hevur fult ræði á, og júst tað er ein tryggjandi kensla, tí hon hev­ur langt síðani mist alt álit á onnur fólk - ser­liga á tey vaksnu. Gentan eitur Tove Ellingsgaard, og hon er blivin kynsliga misbrúkt, so leingi hon kann minnast. Ágangur er gerandiskostur, og tá tað ikki er kroppur hennara, sum verð­ ur brúktur, so eru tað hennara kenslur og sjálvs­álit, sum standa fyri skotum. - Eg eri blivin misbrúkt og neyðtikin ótelj­andi ferðir. Alt byrjaði, tá eg var fýra ára gomul, og síðan tá hava fleiri menn gjørt seg inn á meg. Tað er tann nú 60 ára gamla Tove Ellings­ gaard, sum eigur orðini, ið hanga eina løtu í luft­ini. Hon situr í stovuni í heimi sínum í Havn, meðan sólin skínur uttanfyri. Hon er nú til reiðar at fortelja um stóru skugga­síð­ una av sínum lívi, sum hevur verið merkt av ótta, óvissu og ágangi upp á allar hugsandi mát­ar. Eitt lætt offur Tove Ellingsgaard er fýra ára gomul, fyrstu ferð ein eldri maður ger seg inn á hana kyns­liga. Óstøðugi barndómurin og brotna sjálvs­álitið leiðir hana í felluna hjá enn fleiri monn­um, ið halda seg kunna nerta við óskyld­iga gentubarnið, sum fyri teir virkar sum lættasta ofrið í bygdini. Hvørja ferð fær hon at vita, at hon ikki má fortelja nøkrum um nakað - og hesa avtaluna heldur hon.  Sum 12 ára gomul knýtir Tove eitt serligt band við ein vaksnan mann, sum hon følir leggur í seg. Men her fer hon skeiv, tí tað gongur ikki long tíð, áðrenn hann eisini byrjar at gera seg kynsliga inn á hana. Kort­ ini kennir hon seg onkursvegna trygga í hans­ara samveru, so ágangurin fær loyvi at halda fram øll tannáringaárini.  - Av tí eg bleiv svikin og misbrúkt so ofta gjøgn­um mín barndóm, helt eg, lívið átti at vera soleiðis, sigur Tove Ellingsgaard av­gjørd í málinum. Harðlig parløg og rúsdrekkatrupulleikar Tove verður eldri, og gjøgnum sín ungdóm end­ar hon í nøkrum parløgum, sum eru alt annað enn romantisk og stimbrandi. Hon verð­ur bukað sundur og saman, og tá hon eitt tíð­arskeið býr í Grønlandi, upplivir hon eis­ini at blíva elt og neyðtikin.  - Eg helt at byrja við, at allir hesir menn­ inir vóru so fittir, tí teir tosaðu við meg og vóru blíðir. Men tað vísti seg so ikki at passa.  Við tíðini lærir hon at fjala skommina og doyva sínar trupulleikar av seinárinum í rús­drekka. Drykkjuskapurin vindur upp á seg, og tá hon er miðskeiðis í tjúgunum, verð­ur hennara rúsdrekkatrupulleiki eitt veru­ligt haft um beinið.  - Eg kundi gott sita her og drekka eina heila vodkafløsku um dagin. Alt tóktist vón­leyst, og eg mundi drukkið meg í hel.   Bleiv bundin og neyðtikin Sorgarleikurin er ein so mikið vanligur part­ ur av tilveruni hjá Tove, at maktarloysið yvir­doyvir dirvið at siga frá og enda ágangin alt fyri eitt. Hendan sálarliga veikleikan gagn­nýtir krenkarin, sum fyrstu ferð gjørdi seg inn á hana, tá hon var 12 ára gomul, og hann endar við at hava regluligt samband við Tove alt hennara vaksna lív.   - Um eg segði nei og royndi at verja meg, helt hann bara í skøvningin á mær. Hann bant hendurnar hjá mær fastar, og so gjørdi hann tað við meg, sum honum lysti, sigur Tove Ellingsgaard, meðan hon kross­ar hendurnar fyri at vísa, hvussu hon varð bundin.  - Eg hevði ongan kjans. Einaferð tveitti hann seg oman á meg og var so harðligur, at hann brákaði mær rivjabeinini. Við tíðini hugs­aði eg bara, at tað nyttaði ikki at gera mót­støðu, tí tað hendi allíkavæl, so eg lat hann bara.   "Tað er tín egna skyld" Tove Ellingsgaard roynir fleiri ferðir at koma burtur úr marruni við at gera hesum mann­inum greitt, at hon fer at fortelja øll­ um, hvat gongur fyri seg. Men reaktiónin hjá honum staðfestir ferð aftan á ferð, hvør teirra hevur valdið. - Hann segði altíð, at eingin fór at trúgva mær, og at hetta var mín egna avgerð. Hann fekk meg at føla, at tað var mín skyld - og heilt ærligt, hvør fer at trúgva upp á, at mann kann vera kynsliga misnýttur sum vaks­in? spyr Tove Ellingsgaard, sum hevur trup­ult við at forklara, hví tað var so ringt at siga frá. Í dag hevur hon funnið út av, at hon leið av onkrum, sum minnir um tað sokallaða Stockholm-syndromið, har ofrið fær eitt sym­patiskt tilknýti til sín brotsmann. - Eg tordi ongantíð at siga honum ímóti, og eg forsvaraði hann enntá, um onkur segði okkurt ringt um hann. Tað er heilt ótrú­ligt, at eitt menniskja kundi koma so langt inn í sinnið og stýra mær, sigur Tove Ellings­gaard.   Leitaði sær hjálp hjá KRIS Í 2014 er Tove Ellingsgaard 54 ára gomul, og nú hevur hon hildið upp á sítt loyndarmál í 50 ár. Hon ásannar, at lívslangi ágangurin ikki er hennara egna skyld og sær skommina í eyguni. Hetta ger hon við at samla sær mót at fara á ein fund um kynsligan ágang, sum hjálparfelagsskapurin KRIS skipar fyri í B36 húsinum.   Á aftastu rekkju situr hon og lurtar eft­ir øðrum ofrum, sum greiða frá sínari søgu. Við eitt kortsluttar høvdið hjá Tove Ellings­gaard fulkomiliga, og hon fær eitt flash­back.  - Knappliga siti eg aftur í mínum kamari sum 10 ára gomul og spæli við mínar dukkur. Eg røri við tær og geri við tær, sum eg vil, minn­ist hon. - Tástani fangaði eg, at eg sum smágenta hevði gjørt tað sama við dukkurnar, sum all­ir hesir menninir høvdu gjørt við meg alt mítt lív. Tárini trillaðu niður eftir kinnunum á mær, og mentalt var eg slett ikki til staðar á hesum fundinum. So reisti eg meg upp og skundaði mær heim á telduna at skriva eini boð við stórum bókstavum til KRIS: “HJÁLP”.   Kom ígjøgnum tað Dagin eftir fær Tove eitt uppkall frá Gvøð­ bjørg West, sum er dagligur leiðari í KRIS. Tær avtala at hittast á kontórinum hjá KRIS, har tær fáa sær eitt langt prát. Tove letur upp fyri øllum sínum loyndarmálunum um kyns­liga ágangin, sum hon hevur dult fyri alt sítt lív.  Tær báðar hittast aftur nakrar ferðir, og sam­røðurnar geva Tove mót uppá at for­ telja manni sínum alt. Hetta er eitt stórt sjokk fyri Jóhan, sum hon hevur hildið sam­an við síðan 1993.  - Tað kundi bara enda við hjúnarskilnaði. Eg helt ikki, hann fór at skilja, at eg havi verið misbrúkt sum vaksin. Men vit tosaðu um tað og funnu skjótt stevið aftur, sigur Tove Ellingsgaard.  Aftaná segði hon krenkaranum frá, at nú var nóg mikið, tí hon hevði fortalt øllum um tað. Tá helt hann seg vekk. Síðani meldaði Tove seg í sjálvhjálparbólk hjá KRIS, har hon kundi tosa opið um alt við onnur offur. Hetta hjálpti henni sera væl, tí tá føldi hon, at hon ikki var einsamøll. Hon hevur eisini fingið hjálp hjá sálarfrøðingi, og viðvíkjandi Tove Ellingsgaard: Hetta er Tove Ellingsgaard sum smágenta