fríggjadagur 16. august 2019síða 23

FRÍGGJADAGUR 16. AUGUST 2019 SOSIALURIN 93 23 Matstovur koyra nógvan mat vekk hvønn dag Tað eru nøkur krøv, sum matstøð og matvøruhandlar skulu lúka. Tí er tað teimum álagt at koyra onkran mat í skrell, meðan annar matur væl kann latast til annað endamál. Men tað manglar eitt størri kjak um hetta, meinar Heilsufrøðiliga Starvsstovan PÆTUR HJALMAR EVENSSON PATURE@SOSIALURIN.FO V it hava ringt til 25 av teimum stóru matstøð­ un­um í Føroyum og sett teimum sama spurn­ingin: "Tá ið matur loypir av hjá tykk­ um - koyra tit so matin í skrell, ella fer hann til annað endamál?" Felags fyri næstan øll mat­støð­ ini var, at maturin fór í skrell hvønn dag. Munur er á, hvussu nógvan mat talan er um dagliga, tí meðan tað hjá summum matstøðum snýr seg um heilt smáar restnøgdir, so koyra onkrar matstovur meira enn ein skrelliposa av mati vekk um dagin. Nøkur av matstøðunum plaga at lata matrestirnar til annað enda­mál, frættu vit. Í summum før­um plaga starvsfólk at taka mat­restir við sær heim, meðan summi lata mat til eitt nú Her­ bergið ella til bóndur at geva kría­ túrum. Buffétin er størsti syndarin Tá talan er um matoyðsl hjá før­ oysku matstøðunum, eru tað ser­liga matstovurnar, sum hava buffét, sum koyra nógvan mat í skrell dagliga. Gjøgnumgangandi svarið hjá spurdu matstovunum var, at tað er teimum álagt at koyra matin burtur. - Leiðreglurnar eru soleiðis, at avlop av mati, sum hevur verið alment frammi, so fólk kunnu koma at røra við matin, skal burtur hvønn dag, sigur Mal­an Nicolinudóttir Mikkelsen, leið­ari í matvørudeildini hjá Heilsu­frøði­ ligu Starvsstovuni. Tað er Heilsufrøðiliga Starvs­ stov­an, sum umsitur lógir og kunn­gerðir viðvíkjandi mat­vør­ um. - Vit sum matvørumyndugleiki hava sum høvuðsendamál at arbeiða fyri matvørutrygd. Vit hava matvørulógina at halda okk­um til, og her eru tað serliga rasktarreglurnar, sum vit nýta, sigur deildarleiðarin. - Vit mangla kjak um hetta Í Danmark selja nógvar matstovur bíligari mat gjøgnum appina "TooGoodToGo". Maturin, sum loypir av hvønn dag, verður seldur bíliga har, og hetta er ein máti at minka um matoyðsl. Hetta brúka føroysku matstovurnar ikki, og annars er tað teimum sum sagt álagt at koyra buffét-matin í skrell hvønn dag. - Vit hava ikki fingið nakran fyrispurning um tað, og vit mangla samskifti við matstovurnar um hetta. Eg haldi eisini, at vit mangla kjakið um júst hetta, sigur Malan Nicolinudóttir Mikkelsen, sum er opin fyri hesum átakinum. Tað er stórur munur á dagfestingunum PÆTUR HJALMAR EVENSSON T að eru ikki bara mat­ stovurnar, sum koyra mat í skrell dagliga. Matvøruhandlar koyra eisini eina rúgvu av mati vekk, og tað kann kanska vera trupult at skilja, hví so er. Men tað er ein orsøk til tað, og tað er, at heilsan kemur í fremstu røð. Tað eru greið krøv um, hvørjar matvørur skulu í skrell, tá tær ikki kunnu seljast longur. Matvørur merktar við "sein­ asti nýtsludagur" kunnu ikki lat­ast nøkrum eftir seinasta nýtsludag. - Hetta er tí, at talan er um serliga viðbreknar matvørur, sum spillast skjótt, og vandi kann vera fyri, at fólk gerast sjúk, sigur Malan Nicolinudóttir Mikkelsen frá Heilsufrøðiligu Starvsstovuni. - Handlar og heilsølur, sum hava áhuga í at lata hes­ar mat­ vørur, og tey fólk/felags­skap­ir, sum ynskja at lata hesar mat­vør­ ur víðari, eru vælkomin at seta seg í samband við Heilsufrøðiligu Starvs­stovuna, sigur hon. - Vit eru í gongd við eitt kann­ ing­ararbeiði í mun til haldføri og merking av matvørum. Ætlanin er at gera greiðar mannagongdir, hvussu handlarnir skulu merkja vørurnar, sigur hon. Krøv til at lata matvørur Ein hópur av matvørum kunnu latast til vælgerandi endamál, um arbeiðsgevarin ynskir tað. Um tær so vera tað, er ein heilt annar spurningur. Men talan er í øllum førum um ikki-datomerktar mat­ vørur sum eitt nú heil frukt og grøn­meti, umframt matvørur merktar við “heldur sær í minsta lagi til”. Hesar matvørur kunna latast úr handlum, um: - handilin tekur ábyrgd av, at matvøran er í lagi, soleiðis at fólk ikki verða sjúk. - farið verður um matvøruna, sum merkt er á pakninginum, t.d. kølivøra á køl (5°C) og frostvøra á frosti (-18°C). - matvøran er vard móti dálk­ ing. - tann, sum innsavnar og letur víð­ari, handfer matvørurnar, so matvørutrygdin er í lagi. Breyð og bakstur Ein rúgva av breyði, kakum og øðrum bakstri verður koyrt í skrell hvønn dag, tá teir ymsu mat­vøru­handlarnir lukka. Fleiri, sum hava arbeitt í mat­ vøru­handli, hava undrast á, hví tey hava sum uppgávu at koyra hes­ar matvørurnar burtur. Men hetta skulu tey, tí tað er krav frá Heilsu­frøðiligu Starvsstovuni. - Breyð er ein turrvøra og spillist ikki skjótt. Um vøran er ber, tað vil siga ikki innpakkað og kann vera útsett fyri dálking, skal hon beinast burtur. Men er ein turrvøra innpakkað og vard móti dálking, so er tað ikki krav frá Heilsufrøðiligu Starvs­ stovuni, at hendan skal bein­ ast burtur dagliga. Róma­køk­ur eru viðbreknar vørur og spill­ ast skjótt. Um hesar ikki eru goymdar rætt, skulu tær bein­ ast burtur, sigur Malan Nico­ linudóttir Mikkelsen, deilar­leið­ ari í matdeildini. Tað breyðið, sum ikki hevur ligið alment frammi, nýtist ikki at fara í skrell. Men tað fer tað ofta allíkavæl, og tað má vera í sam­bandi við ein góðsku­spurn­ ing hja handlunum. - Vit mangla hatta kjakið. Heilsu­frøðiliga Starvsstovan hev­ur áður lagt upp til, hvussu hetta skal skipast í handlum, men vit mangla at vita, hvar mat­ urin fer, tá hann er ov gamal, sig­ ur leiðarin í matvørudeildini.