hósdagur 22. august 2019síða 8

FRÍGGJADAGUR 23. AUGUST 2019 SOSIALURIN 96 8 Royndarverkætlanin í Vágum sum eitt demensvinarligt samfelag er nú liðug. Heimatænastan í Vágum hevur fingið nógva vitan og royndir, sum tey nú deila víðari við onnur FRANTS JENSEN FRANTS@SOSIALURIN.FO E in av teimum, ið hava verið við í verkætlanini er Arnleyg Haraldsen úr Sandavági. Hon er sjúkra­røktarfrøðingur og arbeiði sum visitator, hevur fyribyrgjandi heima­vitjanir og harumframt hevur hon verið ein av kommunalu dem­ens­samskiparunum í Heima­ tæn­astuni í Vágum. Hon greiddi á fund­inum, sum Alzheimerfelagið skipaði fyri á Østrøm, frá um verk­ ætl­anina. – Øll boðini eru komin frá dem­ensklinikkini til mín ella Majbrith Reynskor, sum eisini er dem­enssamskipari. Síðan eru vit farnar á heimavitjan og hava havt nógvar samrøður við borgarar, sum eru raktir av demens, og av­varðandi teirra, segði Arnleyg Harald­sen. Hon vísti á, at høvuðsuppgáva var at arbeiða uppsøkjandi og fyri­byrgjandi. Og altíð at seta per­sónin í miðdepilin fyri átøkum. – Ráðgeving og stuðul til persónar við demens og av­varð­ andi tíðliga í sjúkugongdini ger, at tey gerast betur før fyri at hava eitt gott lív hóast sjúku, segði Arnleyg Haraldsen. Kamarshurðin stongd um náttina Hon vísi á, at fleiri vóru komin langt í sjúkugongdini. Familjurnar vóru ørkymlaðar, tey føldu seg hjálp­arleysan og strongdan av støðuni. Tey vistu ikki, hvat tey skuldu gera, og høvdu ringt við at biðja um hjálp. Hon vísti á, at nakrar av av­ bjóð­ingunum, sum tey avvarðandi standa í, eru millum annað, at tey taka yvir alt húsligt arbeiði, sam­ stundis sum tey mugu røkta og draga umsorgan fyri tí sjúka og enntá fara til arbeiðis, onkur hevur verið noyddur at siga seg úr starvi, um náttina verður kamarshurðin stongt, tí avvarðandi er so útlúgv­ aði og bangin fyri at sovna og ikki hoyra, at tann sjúki fer út um nátt­ ina. Onkur hevur roynt seg við at binda beinini saman, so tey vóru ví í at vakna, segði Arnleyg Har­ aldsen. Arbeitt tvørfakligt Hon vísir á, at tey í Heima­tæn­ast­ uni í Vágum hava havt sera gott samstarv við lands­dem­ens­sam­ skiparan. Eitt toymið hevur verið skipað tvørfakligt, har bæði demens­ sam­skiparar í økinum, lands­dem­ enssamskiparini, leiðslan, fólk í ymiskum fakbólkum í heima­tæn­ astuni og onnur hava verið við. Fyri at nøkta tørvin hjá demensraktum og avvarðandi hava tey verið noydd at bjóða aðrar tænastur, sum ikki vóru í Enn bara ein landsdemens­ samskipari Í 2015 var ætlan løgd fram um at gera Føroyar til eitt demensvinarligt samfelag. – Ætlanin var, at vit skuldu vera í fremstu røð. Nú fýra ár seinni mugu vit bara staðfesta, at vit als ikki eru í fremstu røð. Játtanin er ikki rokkin til, sigur Tórmóður Stórá, leiðandi yvirlækni/ depilsleiðari á Psykiatriska deplinum FRANTS JENSEN FRANTS@SOSIALURIN.FO M ánakvøldið skipaði Alzheimerfelagið fyri kunn­ing­ar­ fundi og pall­borði um Føroyar sum eitt demens­vin­ arligt samfelag á Østrøm í Havn. Tórmóður Stórá greiddi frá gongdini innan demensøkið. – Í 2012 varð ein demensætlan løgd, og í 2015 var ætlan løgd fram um at gera Føroyar sum til eitt dem­ensvinarligt sam­felag. Vit settu høg mál, at vit skuldu fylgja mál­unum hjá heims­heilsu­stovn­ in­um, WHO. Men vit hava ikki nátt málunum. Játtanin rakk ikki til, sigur Tórmóður Stórá. Bara ein landsdemenssamskipari og ikki fimm Í ætlanin frá 2015, varð mill­um annað lagt upp til, at Før­oyar skuldu hava fimm lands­demens­ samskiparar, og at vitanin um demens skuldi samskipast. Tað vóru ikki so nógvir peng­ ar settir av til økið, sum ætl­an­in legði upp til, og bara ein demens­ samskipari varð settur í starv. Nú, fýra ár seinni, er framvegis bara ein landsdemenssamskipari í starvi. Á fundinum gjørdist tó kjak um, hvussu nógvir peng­ar eru settir av til lands­demens­sam­skip­ arar. Sirið Sten­berg, lands­stýris­ kvinna við heilsu­mál­um, segði, at játtanin er hækkað, so at ráð nú skuldi verið at sett tríggjar ella fýra landsdemenssamskiparar. Játtanin er nú løgd saman við økinum á Psykiatriska deplinum, og tí er ikki so lætt at síggja, hvat er tað rætta talið, sum játtað er. Sirið Stenberg segði, at hon mátti kanna tað nærri. Fleiri av áhoyrarunum á fund­ inum hildu hetta vera átaluvert og vildu hava meira at vita. Í samrøðu við Sosialin sigur Tórmóður Stórá, at onkur annar landsdemenssamskipari hevur verið í starvi, sum er givin aftur. Hann vísir á, at í løtuni eru 1,5 landsdemenssamskiparar í starvi. Royndarverkætlan í Vágum Av tí at ikki nóg mikið av pengum vórðu settir av til at gera arbeiði kring landið, varð eitt øki í land­ in­um, Vágar, valt út, og tað skuldi so vera ein pilotverkætlan. Dem­ ens­klinikkin og Heima­tæn­astan í Vágum hava sam­starvað um pilot­verkætl­anina “Dem­ens­ vinarligt samfelag”. Verkætlanin er nú liðug, og á fundinum í Østrøm varð kunnað um hana. Vágar sum demens­ vinarligt samfelag Tórmóður Stórá, leiðandi yvirlækni/ depilsleiðari á Psykiatriska deplinum ALZHEIMER SJÚKA