hósdagur 10. oktober 2019síða 14

FRÍGGJADAGUR 11. OKTOBER 2019 SOSIALURIN 117 14 Sálarheilsa TEMA: Sálarheilsa PÆTUR HJALMAR EVENSSON T að eru alsamt fleiri fólk, ið fáa sálarligar trupul­leikar í dag í mun til fyri nøkr­um árum síðani. Hetta vil Fólka­ heilsuráðið arbeiða fyri at broyta, og eitt týðandi íkast til tað er heilsufremjandi verk­ ætlan­in "ABC fyri sálarliga heilsu", sum skjótt hevur trý ár á baki. - Vit vilja broyta keðiligu gongdina við at leggja dent á, hvussu mann fær góða sálar­ liga heilsu, og hvussu vit skapa trivnað millum fólk í Før­oy­ um, sigur Monika Mohr, verk­ ætlanar­leiðari. "ABC fyri sálarliga heilsu" hevur greiða boðskapin, at sálar­lig heilsa er alt tað, ið ger lívið vert at liva. Endamálið er at upp­lýsa um sálarliga heilsu og eggja føroyingum til at raðfesta sína sálarligu heilsu við at fylgja ABC-boðskapinum: ver virkin, ver saman og ver hugbundin. Tey vísa á, at tú kanst vera virkin á sera ymiskan hátt og á ymiskum støði. Tú kanst vera  likamliga virkin, sosialt virkin, sálarliga  virkin og andaliga virkin. Seinni boð­skap­ ur­in er at vera saman við øðrum og partur av felagsskapum, tí tað gevur okkum kensluna av at hoyra til. Triði boðskapurin er at vera hugbundin við eitt nú at gera sjálvboðið arbeiði, geva tær eina avbjóðing, læra okkurt nýtt ella loysa eina uppgávu. Fólkum dámar jaliga boðskapin Áhugin hjá føroyingum er sum vera man stórur at stuðla hesari verkætlanini. 22 feløg, stovnar og kommunur eru kom­in uppí verkætlanina, og Fólka­heilsuráðið fær nógvar fyrispurningar um framløgur, tilfar og annað. - Tað hevur gingið sera væl. Fólk hava verið jalig og tikið væl ímóti verkætlanini. Orsøkin til tað er sikkurt tí, at verkætlanin er øðrvísi og hevur ein jaligan boð­skap, sum er lættur at fyrihalda seg til, sigur Monika Mohr. - Men tað tekur ofta tíð at seta slíkt í verk, tí úrslitið hjá tí einstaka sæst ikki beinanvegin, men heldur yvir longri tíð. So vit hava enn nógv eftir, sum vit skulu náa fyri at røkka út til allar málbólkar í Føroyum, legg­ ur hon aftrat. Ávirkar viðurskifti í gerandisdegnum Góð sálarlig heilsa kann at fáa ein at trívast og megna gerandis­ dagin. - Um mann skal klára seg væl í gerandisdegnum, hevur tað týdn­ing at leggja dent á sína sálar­ligu heilsu. Sálarlig heilsa hevur akkurát líka so stóran týdn­ing sum likamlig heilsa, og mann eigur at javnseta hesar, sigur Monika Mohr og vísir á, hvussu sálarlig heilsa ávirkar nógv týdningarmikil viðurskifti í lívinum hjá tí einstaka per­sóni­ num. - Tað hevur sera nógv at siga fyri sosial sambond, eitt nú í mun til hvussu mann megnar at vera partur av einum felagsskapi. Har­aftur­at sæst tað eisini aftur í mun til, hvussu mann megn­ar at hava eitt arbeiði ella klárar at gjøgnumføra eina út­búgv­ing, og so ávirkar tað eisini fíggjar­viður­ skift­ini, greið­ir Monika Mohr frá. Ov lítil tilvitan um sálarliga heilsu Hóast alsamt fleiri í Føroyum rað­festa sálarliga heilsu, heldur Monika Mohr, at føroyingar sum heild kunnu verða meira til­vit­ aður um sína sálarliga heilsu í gerandisdegnum. - Tað skal ikki so nógv til fyri at ávirka sína sálarliga heilsu. Tað eru tær smáu gerðirnar í ger­andisdegnum, sum muna. Vit vita, at tey flestu fólkini vita, hvat skal til fyri at koma har til. Men kanska føroyingar kunnu blíva enn meira tilvitaðir um, hvussu einfalt tað er at fremja sína sálarligu heilsu, sigur hon. - Tá mann er tilvitaður, kann tað eisini fremja atferð, soleiðis at fólk broyta atferð og gera nakað fyri at blíva enn betur fyri sálarliga. Størri fokus á trupulleikar enn heilsu Fólkaheilsuráðið heldur tað hava týdning, at mann leggur størri dent á sálarliga heilsu bæði sam­felagsliga og á bólkastigi, tí ábyrgd­in eigur ikki bara at liggja hjá tí einstaka. - Samfelagsliga hevur høvuðs­dentur verið lagdur á sálar­ligar trupulleikar, heldur enn hvat skapar góða sálarliga heilsu. Tí er denturin á góða sálar­liga heilsu kanska ikki í nóg stóran mun blivin raðfestur. Tað hevur nokk gjørt, at mann hevur størri vitan um, hví mann fær sálarligar trupulleikar, men minni vitan um, hvat tað er, sum ger, at vit trívast og hava tað gott. Um mann skal gera nak­að fyri at trívast og hava tað gott, má mann eisini vita, hvat mann kann og skal gera, sigur Monika Mohr og vísir á, hvussu fleiri kunnu gera nakað fyri at betra um sálarliga heilsuna hjá før­oy­ ingum. - Vit halda, at arbeiðspláss, ítróttar­feløg, felagsskapir og politik­ar­ar eiga at raðfesta økið meira, so tað verður enn lættari hjá føroyingum at fremja sína sálar­ligu heilsu. Tað snýr seg um at inkludera tey fólkini, sum ikki luttaka í slíkum virksemi, og finna útav, hvussu mann kann fáa so nógv sum gjørligt við, fyri at betra um sálarligu heilsuna hjá fleiri fólkum, sigur Monika Mohr. Sálarlig heilsufremjan og ABC fyri sálarliga heilsu eru partur av heildarætlanini frá í fjør um sálar­liga heilsu í Føroyum, og hetta fegnast Fólkaheilsuráðið um. - Tað er eitt jaligt tekin um, at tað nú í størri mun samfelagsliga verður lagdur størri dentur á eisini at hugsa um og raðfesta ar­beiði við at skapa góða sálar­ liga heilsu, samstundis sum hugsað verður um viðgerð og fyri­byrging, sigur Monika Mohr. PATURE@SOSIALURIN.FO - SÁLARLIG HEILSA SKAL JAVNSETAST VIÐ LIKAMLIGA HEILSU - Samfelagsliga hevur høvuðsdentur verið lagdur á sálarligar trupulleikar, heldur enn hvat skapar góða sálarliga heilsu. Tí er denturin á góða sálarliga heilsu kanska ikki í nóg stóran mun blivin raðfestur, sigur Monika Mohr, verkætlanarleiðari í ABC fyri sálarliga heilsu Monika Mohr, verkætlanarleiðari í "ABC fyri sálarliga heilsu" hjá Fólkaheilsuráðnum