hósdagur 23. januar 2020síða 14

FRÍGGJADAGUR 24. JANUAR 2020 SOSIALURIN 10 14 TEMA: Føroyski smakkurin Soleiðis gert tú tín egna køksgarð Tað ber væl til at fáa ymiskt grønt at vaksa í Føroyum. Vit hava verið framvið hjá Hjálpirót at spyrja, hvussu tú byrjar tín egna køks- ella urtagarð STEINAR PATURSSON K øks- og urtagarðar er kanska ikki tað fyrsta, ið rennur til hugs, tá tú hugsar um Føroyar. Yvirhøvur er kalt, tað er nógvur vindur, og talið av sóldøgum er ikki júst tað allar hægsta. Men hóast umstøðurnar hava sínar avmarkingar, so ber saktans til - við vilja og einum sindri av hegni - at gera sín egna køksgarð. Hevur tú nýliga bygt hús, og stykkið er nýliga planerað, er fyrsta stigið sjálvandi at fáa mold í garðin. Moldin í Føroyum er tung og tjúkk, og tað kann vera neyðugt, at moldin skal blandast upp við sandi og øðrum, soleiðis at hon verður meira luftig. Skalt tú leggja mold í allan garðin, er best at spyrja um ráð frá einum gartnaríi. Ynskir tú ikki at velta ella sáa beinleiðis niður í garðin, ella hevur tú avmarkað pláss, ber eisini til at fáa sær eitt hábeð. Rammur til hábeð fáast til keyps í ymsum handlum, men annars kann eitt hábed eisini gerast úr tilfari, ið tú hevur liggjandi við hús. Minst bert til, at vatn má kunna renna frá beðinum, so allur vøksturin ikki liggur undir í vatni. Ein týðandi partur av køks­ garðs- og urtagarðsvirksemi er at hava kompost til planturnar og grønmetið. Kompostbunkar kunnu vera leingi um at brótast heilt niður, so týðandi er at byrja við kompostinum í góðari tíð, soleiðis at har er nokk av kom­ posti, tá tú einaferð hevur brúk fyri honum. Kompostbunkin kann gerast við at samla tað ruskið, ið kemur úr garðinum, og leggja tað í løgum í bunkan - aðru­ hvørja­ferð fínt grønt tilfar, so sum gras og bløð, og groft tilfar, so sum sund­urkliptar greinar. Sjálvandi er neyðugt at gera av, hvat grønt tú vilt hava í garð­in. Talan skal helst vera um okk­urt, ið kann vaksa í føroyska veð­ur­ lagnum. Eplir, røtur og gularøtur er uttan iva tað mest vanliga, men yvirhøvur eru góðar royndir av káli av ymsum slag, so sum brokkoli ella grønkál. Gróðurstíðin í Føroyum er stutt, og tí er gott at seta grønmeti niður so tíðliga sum gjørligt, soleiðis at tað fær so nógvar sól­ tímar sum til ber. Tað er frægast at fáa spírarnar út í garðin í apríl mánaði, og skynsamt er fyrst at forspíra í vindeyganum, soleiðis at vøksturin fær eina góða byrjan upp á lívið. Sáa fræ í eggjabakkar ella heimagjørdar avískrukkur og set í eitt ljóst vindeyga. Tá spírarnir eru voksnir nakað, kanst tú seta tað út í køkshavan. Um tú hevur kompost, skalt tú breiða hann út millum spírarnar. Kompostur kann vera rættiliga sterkur, og tí er tryggari at hann liggur omaná moldini, annars kann hann svíða røturnar. Tað er, at frosturin brádliga kemur aftur, eftir at tú hevur sett spírar niður í garðin. Tá ber til at leggja eitt súltutoysglas om­ an yvir spírarnar ella at leggja ein hvítan fipurdúk yvir beðið, sum heldur eitt sindur upp á hit­an. Hetta hevur samstundis eis­ini tann fyrimunin, at sniglar og skaðakykt sleppa ikki so lætt framat tí grøna. Føroyska veðurlagið merkir eisini, at grønmetið má liggja longri undir mold, enn tað hevði gjørt í útlondum. Yvirhøvur líður út á heystið, áðrenn tú fært nakað til høldar. Hinvegin merkir hetta, at tú hevur meira tíð at fylgja við í vøkstrinum og njóta tað arbeiðið, ið tú hevur hevur framt. Sjúrður Jacobæus er stjóri í Hjálpirót Eitt hábeð er eitt gott alternativ, um tú hevur avmarkað pláss Fipurdúkar verja bæði móti frosti og skaðakyktum