týsdagur 10. mars 2020síða 14

Mikudagur 10. mars 2020 · Nr. 30 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HEILSA Nær eru fólk eydnuríkast? Nýggj gransking vísir, at fólk kunnu koma í eina miðlívskreppu, men hvar í lívinum er henda kreppa? Tað fært tú at vita, tá tú lesur hesa greinina. Vilmund Jacobsen Um tú helt, at ein kreppa í mið­ lívinum er ein “myta”, so eigur tú at trúgva umaftur. Tað vísir umfatandi amerikansk gransk­ ing, sum nú er almanna­kunn­ gjørd. Granskingin vísir eisini, at øll menniskju fylgja einari eydnukurv gjøgnum lívið. Tú sært ein hálvgamlan gubba í einum reyðum Kabriol­ et-bili, sum koyrir oman eftir gøtuni. Miðlívskreppa, hugsar tú - og kanska er tað púra rætt. Hugtakið - miðlívskreppa - er væl kent úr fólkamentanini, og nýggj granskingin vísir, at hetta ikki er nakað, sum bara er íspunnið. Granskarin, David G. Blanch­ flower, sum starvast við Dart­ mouth College í USA, sigur, at øll menniskju hava eina ser­ staka tíð í lívinum, har tey føla, at tað ikki gongur, soleiðis sum tey ynskja, at tað skal ganga. Umfatandi kanning Granskingin, sum David G. Blanchflower hevur staðið á odda fyri, byggir á royndir hjá 500.000 fólkum, og úrslitini eru almannakunngjørd í Na­tion­al Bureau of Economic Research. Granskingin fevnir um úrs­ lit úr heili 95 u-londum og 37 i-londum, sum eru við í kann­ ingini. Granskarin hevur sett saman eina røð av kanningum av, hvussu fólk upplivdu eydnu, og síðan hevur hann saman­ borið úrslitini. David G. Blanchflower hev­ ur kannað 15 ymisk viðurskifti, sum hava samband við, at menniskju kunnu kenna seg óeydnusom. Her er eitt nú tal­ an um pínu, ræðslusjúku (fobi), vónloysi, einsemi, strongd og svøvnloysi. Forskning.no í Noregi hevur eisini hugt í kanningina og úrs­litini. Hóast nógv viðurskifti kunnu vera ymisk hjá menn­iskj­um, heldur granskarin kortini, at hann sær nøkur mynstur mill­ um tey mongu, sum eru við í kanninigni. Niðurstøðan í amerikansku kanningini er, at fólk í ídn­að­ ar­londum eru minst eydnurík, tá tey eru 47,2 ára gomul. Hin­ vegin er fólk í tilafturkomnum londum minst eydnurík, tá tey eru 48,2 ára gomul. Granskarin heldur, at um allan heim gongur sonevnda U-formaða eydnukurvin aftur, og hann heldur eisini, at kurv­ in er galdandi fyri flestu menn­ iskju. David G. Blanchflower sigur við heimasíðuna CTVNews, at U-kurvin er røtt fyri fólk, sum eru støk, og hon er eisini røtt fyri fólk, sum eiga børn og sum ikki eiga børn, og kurvin er heldur ikki knýtt at kyni. Forvitnislig kanning Ragnhild Bang Nes, sum starv­ ast á norska Heilsustovninum, hevur granskað í eydnu í 15 ár. Hon heldur, at kanningarnar hjá David G. Blanchflower eru áhugaverdar, men kortini er hon ivandi um úrslitini. Norski granskarin vísir á, at kann­ing­ ar í Noregi heldur vísa eina striku­beina gongd upp eftir í lívsgóðsku, sum hvørt sum fólk eldast. - Tey flestu eru ógvuliga glað, og vit síggja, at allir part­ ar av lívsgóðsku veksa, til fólk eru um 70 ára aldur. Tey eldru - og serliga tey, sum eru gift og hava eina góða fíggjarstøðu - eru vinnarar. Men, norski eydnugransk­ar­ in heldur, at U-kurvin kortini finst í einstøkum bólkum av fólki. - Tey, sum eitt nú uppliva eina vánaliga fíggjarstøðu, fylgja ikki strikubeinu eydnu­ kurv­ini, heldur hon. Ragnhild Bang Nes er tó iv­ andi um alfevndu U-kurvina hjá amerikanska granskar­an­ um, tí tað eru so mong ymisk við­ur­skifti, sum kunnu ávirka lívs­góðskuna. - Talan kann eitt nú vera um serstøk og persónlig viður­ skifti sum heilsu og fíggj­ar­ støðu, umframt eitt nú al­ menn­ar vælferðarskipanir. Norski eydnugranskarin held­ur tískil, at ymisku við­ur­ skift­ini, sum hon nevnir, eiga at hava størri týdning enn inn­ ara “biologiska klokkan”, sum sig­ur, at fólk koma í eina mið­ lívs­kreppu í seinnu hálvu av 40-árunum. Hon viðgongur tó, at fólk í 40-árunum kunnu standa yvir­ fyri avbjóðingum. - Miðskeiðis í lívinum ert tú ikki líka ungur og evnaligur long­ur, og tá kunnu fólk eisini byrja at fáa heilsuplágur, eins og tey kunnu renna seg í fyrstu sjúkutrupulleikarnar. Hetta kann eisini gerast ein tíð, har hjúnabandið skinklar, og slíkt viðførir jú ikki bara eydnu og vælferð, sigur Ragn­ hild Bang Nes. Eydnan kemur aftur David G. Blanchflower heldur, at tað týdningarmesta við hans­ara gransking er, at eydn­ an vendir aftur eftir niðurtúrin í seinnu hálvu av 40-árunum. Við heimasíðuna CTVNews sigur hann, at um fólk uppliva, at tey eru í einari mið­lívs­ kreppu, kunnu tey ugga seg við, at tey eru ikki einsamøll. Amerikanski granskarin mælir eisini fólki, sum kenna seg kedd og trýst, til at søkja sær troyst millum vinir og fam­ilju, tí sambært hansara gransk­ing og kanning hjálpir hetta upp á gleðiskensluna. Kelda: NRK/ Forskning.no Amerikanski granskarin, David G. Blanchflower, heldur, at tað týdningarmesta við hansara gransking er, at eydnan vendir aftur eftir niðurtúrin í seinnu hálvu av 40-árunum