hósdagur 26. mars 2020síða 13

FRÍGGJADAGUR 27. MARS 2020 SOSIALURIN 35 13 nógv av tí, sum fylti hann er nú burt­ur. Tað ger, at óttin kemur til sjónd­ar, sigur sálarfrøðingurin. Tað er ikki neyðturviliga nega­ tivt, at vit onkuntíð fáa staðfest, at vit ikki fáa stýrt øllum. Tað kann gera, at vit liva meir í tráð við tey sonnu virðini, vit hava, næstu ferð okkurt keðiligt og óvæntað hend­ir. Og at vit, tá hendan heilsu­ krepp­an er av, fara at kenna gleði og takk­semi fyri tað, sum vit hava í ger­andisdegnum. Tí vit tá hava sannað, hvussu knappliga alt kann broytast. – Ístaðin fyri at stúra um, at vit ikki vita, hvat fer at henda, so er umráðandi at nýta høvi til at husga um, at tað eru broytingar, sum gera lívið innihaldsríkt júst nú , sigur Gurið Simonsen. Natúrligur ótti Menniskjaheilin vil undir øllum um­støðum gera sítt til at halda okk­um trygg, og tí leita vit eftir vand­um í umhvørvinum kring okkum, og soleiðis er eisini tá vit hugsa um framtíðina. Óvissa støð­ an í samfelagnum ger eisini, at vit kunnu kenna okkum ótrygg, tí vit kenna ikki vandarnir, ið kunnu liggja fyri framman. – Tey flestu av okkum eru væl fyri kropsliga og sálarliga, men tað elvir kortini til strongd og stúran hjá summum, tá tey ikki vita, hvussu lívið fer at síggja út komandi tíðina, tí fram­tíð­ar­ ætlanirnar knappliga kunnu ger­ ast óviðkomandi, sigur hon. Hendan støðan ger, at vit vegna óvissuna um, hvørjar avleið­ing­ar­ nar verða og hvussu leingi tað fer at standa við ikki vita, hvat fer at henda. Og tað kann gerast meir stressandi, tá vit ikki vita, hvat fer at henda, enn tá vit vita, at eitt­hvørt ræðuligt fer at henda. Tí tá okkurt ringt er ávegis, so fáa vit fyrireika okkum og lagt eina ætlan. Í hesi støðuni ber tað ikki til, greiðir hon frá. – Persónliga havi eg upplivað, at fólk tykjast forvirrað heldur enn sorgarfull, nú hendan heilsu­ krepp­an herjar. Tey vita ikki, hvussu samfelagið fer at síggja út og fáa ikki lagt til rættis. Natúrliga vil heilin leggja fram­ tíð­arætlanir. Tá menniskju eru í ótrygg­um støðum, so kann tað tí gerast hugaligt hjá heilanum at hugsa, at hetta fer at fáa ein ræðu­ ligan enda. – Tá fáa vit hug til at hamstra og broyta ting í lívinum, so vit eru fyrireikað, skuldi tað ringasta hent. Men tað kann eisini vera, at alt fer at spæla væl av, og at sam­ fel­agið um eina tíð koyrir norm­ alt aftur. Tað kann vera gott at ímynda sær tað eisni og hyggja rationelt upp á tingini og útlitini, sum í løtuni eru góð, sigur Gurið Simon­sen. Tá vit uppliva eina ógvusliga broyt­ing, sum hesa, so heldur heilin eisini, at broytingin er nýggj og spennandi – men tað stend­ur bert við í stutta stund, tí heil­in ven­ur seg eisini við nýggjar um­ støð­ur. – Tað er vanligt, at vit nýta alla orkuna, sum vit hava til at berj­ast við nýggjar vandar, men tað blívur ikki við at vera áhuga­ vert fyri heilan, at vit ikki sleppa at vera saman við øðrum menn­ iskj­um ella, at onkur hevur fingið korona­smittu. Tað verður minni og minni áhugavert, sum tíðin gong­ur, sigur hon – Tað er ótrúligt, hvussu skjótt fólk venja seg við, at hetta nú er okk­ara nýggja tilvera, leggur hon aftrat. Fá bilbugt við óttanum Vilt tú av við hendan óttan um sam­felags­støðuna, nú korona­ smitt­an herjar, so er besta vápnið at ímynda tær tað ringasta, sum kann henda og onkursvegna fáa frið ið ta støðuna. – Tað ringasta, sum kann henda er óivað, at tú fært koronavirus. Men hvat hevði so hent, og hvat hevði tú so gjørt, spyr sál­ar­ frøðingurin. – Ert tú ikki í vandabólki, so hevði tú óivað blivið sjúk ella sjúk­ ur í nakrar dagar, og tað er tað. Tey flestu koma snikkaleys burturúr hesum, og gerast vit sjúk, so koma vit burturúr tí eftir sjúkraleguna, leggur hon aftrat. Er ein av eini ella aðrari orsøk tó í vandabólki, so er størri grund fyri at stúra fyri at fáa smittuna, men tey allar flestu eru ikki í tí bólk­inum og kunnu tí hugsa rationelt. – Tað ber til at kanna, um ein sjálvur gongur við kata­stofu­tank­ um, sigur hon. Slíkar hugsanir ber til at basa, og gera vit síðani alt tað, sum myndug­leikarnir hava álagt okk­ um í tilmælunum um sosiala frá­ støðu, sóttarhald og líknandi, so fáa vit ikki gjørt meir fyri at verja okk­um sjálvi og onnur. – Vit hava ikki fult tamarhald á støðuni, men vit kunnu fylgja veg­ leiðingunum. Gera vit tað, so gera vit í veruleikanum alt tað, sum vit eru ment, sigur hon. – Meir kann man ongantíð gera. Meir kann eingin gera, leggur hon aftrat. Góð kunning umráðandi – Føroyingar hava staðið sam­eint­ ir, og tað hava vit dugað væl hesar dagarnar. Tað veitir tryggleika fyri okkum øll. Landsins myndugleikar hava eisini gjørt nógv fyri, at vit ikki skulu hugsa, at tað ringasta fer at henda. Vit hava fingið nógva kunning og upplýsing, sum ger, at vit merkja, at vit hava tamarhald á støðuni, sigur hon. Nú hevur samfelagið verið niðri í ferð í tvær vikur. Gurið Sim­ onasen greiðir frá, at hon fyrstu vikuna merkti, at fólk tóku til­mæl­ ini frá myndugleikunum í ógvu­ liga stórum álvara, og at fólk eisini onkurs­vegna ikki vóru heilt vís í, hvørji tilmælini nágreiniliga vóru, og tí hættaðu tey sær als einki. – Nú er hetta ein nýggj støða, so tað er torført at koma til nakra nið­urstøðu enn, men eg hevði væl færri samrøður í síðstu viku, tá eg bert tosaði við eini seks klientar. Talið liggur vanliga millum 25 og 30. Hesa seinni vikuna hevur ger­ andis­dagurin aftur verið norm­al­ ur, sigur hon. – Eg havi upplivað, at vit sum samfelag eisini hava skulað stillað bremsurnar og funnið útav, hvørji tilmælini eru. Fleiri hava verið í iva í, um tey bara skulu vera heima, um tey kunnu loyva sær ein gongu­túr í frískari luft, um tey kunnu keypa inn, tá tey ikki eru í sótt­ar­haldi og so framvegis. EIKIN Ístaðin fyri at stúra um, at vit ikki vita, hvat fer at henda, so er umráð­andi at nýta høvi til at husga um, at tað eru broyt­ingar, sum gera lívið innihalds­ríkt júst nú Tað kann eisini vera, at alt fer at spæla væl av, og at samfelagið um eina tíð koyrir normalt aftur. Tað kann vera gott at ímynda sær tað eisni og hyggja rationelt upp á tingini og útlitini, sum í løtuni eru góð Framhald á síðu 14