hósdagur 8. oktober 2020síða 15

FRÍGGJADAGUR 9. OKTOBER 2020 SOSIALURIN 71 15 Tað er umráðandi, at alt for­ar­ beiðið, kopiering og ritstjórnan er væl og snøgt úr hondum greitt, tá til dømis ein teldutala skal lesa tekstin. Tað vil siga at svertan má ikki verða kám og skuggar mugu ikki vera á síð­ un­um, greiðir hon frá. – Hetta arbeiðið verður goymt, og tá næmingurin, sum hev­ur serligan tørv, hevur tørv á hesari bókini, so fær næm­ing­ urin bókina senda á sín glas­ir teldu­post, sigur hon. – Við ársbyrjan skrivar næm­ ing­urin undir eitt skjal, at hann i k k i d e i l i r ella víðarigevur tal­gilda tilfarið, tí tað er sera um­ráð­andi, at vit halda upp­havs­rættarlógina, leggur hon aftrat. Onkuntíð eru vit so heppin, at rithøvundar senda okkum út­gávur sum PDF-fílur, og tað er fantastiskt fyri næmingin og okkum, tí tað er sera tíðar­ krevjandi at leggja allar hesar bøkurnar til rættis. Næmingar, sum hava ADHD, hava viðhvørt lyndi til at dag­ droyma, meðan teir lesa, og harvið fáa teir lítið við av lisna teksti­num. Aðrir lesa so skjótt, at teir geva sær ikki stundir at hugsavna seg um tekstin. Tá er ein teldutala eitt sera hent am­boð, tí teldutalan hjálpir lesaranum at halda fast í einari góðari lesirútmu. Cd-orð Cd-orð er eitt forrit, sum kann lesa tekst upp og hjálpa næminginum at skriva. Teldan lesur tekst upp fyri næm­ inginum, sum til dømis hevur ADHD, og fastheldur næm­ing­in­um í lesirútmuni, við at lisna orðið verður framhevað. Tað vil siga, at næmingurin lesur við eyg­um og oyrum samstundis og kann soleiðis betur minnast lisna tekstin. Tað finnast øll fremmandamál og føroyskt mál í cd-orð, um ein brúkar eina vanliga Windows teldu. Til Mac teldur er tað ikki møguligt at fáa føroyskt mál í cd-orð, men øll onnur fremmanda­mál. Tað óhepna við cd-orð er, at tað ikki er ein myndugleiki, sum hevur evstu ábyrgd. Tí hóast før­oyskt mál er í cd-orð, so er før­oyska málið ikki integrerað í allar funksjónirnar, sum eru í cd-orð. Til dømis riggar tað ikki serliga væl at ocr´a føroyskar tekstir í sjálvum forritinum. – Teldutalan í forritinum eig­ur leypandi at blíva dag­ førd. Skúlarnir rinda í dag fyri samlaða næmingatalið á skúlun­ um og ikki bert licensar fyri teir næmingar, sum brúka cd-orð. So her er nógv, ið man eig­ur at hyggja eftir, sigur hon. – Cd-orð profilurin eigur at fylgja næminginum frá stovn­ an og restina av lívinum. Vit á Glasi hava valt at gera føroyskar videovegleiðingar yvir tær týdn­ ingarmiklastu funk­sjónirnar, sum næmingurin skal duga, sigur hon. Talukennarin Talukennarin er í gerð nú, og er hetta eitt amboð, sum næmingar við niðursettum virkisføri koma at hava stóra gleði av. Hetta er eitt tekst til talu forrit, sum ger, at næmingarnir kunnu tosa ein tekst inn og fáa hann skrivaðan á telduna. – Hetta arbeiðið sigst at verða liðugt í 2021 – so tað gleða vit okk­um til, sigur hon. Appir Tað eru eisini nógvar hentar appir til fólk, sum hava ADHD. Millum annað appir, sum visuali­sera títt skema, koma við áminn­ingum um, nær tú skal byrja at gera tínar lektiur fyri at blíva liðug/ur til tíðina, og aðrar appir sum minna ein á at taka heili­vágin. Førleikamennandi skeið til lærarar Í innleiðsluvikuni fáa nýggir lær­ar­ir eina generella kunning frá logopediini um orðblindni, ADHD og annað. – Vit møta ikki illvilja frá lærar­um, men tað er ofta ringt at skilja ADHD og orðblindni. Somu­leiðis hevur leiðslan á Glasi altíð víst vælvild og áhuga at betra um lestrartíðina fyri næmingar á Glasi, ið hava niður­ sett virkisføri, sigur hon. – Vit royna altíð at finna loysn­ir saman við KT-deildini á Glasi innan máltøkni og serøkið, tí so at siga ongin amboð eru klár ella fullfíggjaði innan føroyskt máltøkni, men alt skal skapast, tí hetta økið er á so nógvan hátt ein eftirbátur í føroyska sam­ felagnum, sigur hon. Útgeiningar fyri millum ann­ að orðblindni og ADHD eiga at gerast so tíðliga sum møguligt og praktiska hjálpin í skúlahøpi til næmingin eigur at verða sett inn stundisliga, soleiðis at hetta ikki gongur útyvir samlaðu sálar­heilsuna hjá næminginum, sig­ur Maybritt við Strond. ANNIKA@SOSIALURIN.FO Á digitalstyrelsen.dk liggur ein røð av appum, sum eru gjørdar til fólk við adhd. So tað er skilagott at leita sær íblástur her og royna seg fram.