hósdagur 29. oktober 2020síða 7

FRÍGGJADAGUR 30. OKTOBER 2020 SOSIALURIN 76 7 Tey royndu síðani nøkur sløg av heilivági, til tey til endans funnu eitt, sum nú sær út til at rigga. Tá sonur Karolinu Láberg fekk staðfest ADHD, avgjørdu tey at boða skúla, næmingum og for­eldrum frá. Karolina skrivaði til foreldrini á felagsbólki og greiddi frá, hvørjar avbjóðingar tey høvdu, og hvat tey eventuelt kundu gera, um okkurt skuldi verið. Sonurin vildi sjálvur greiða flokkinum frá diagnosuni við stuðli frá læraranum, og tað gjørdi hann. – Øll hava havt forstáilsi fyri støðuni, og børnini kenna hann og tað, sum hann maktar og hevur tørv á, sigur hon frá. Søgan hjá Bjørg Royndirnar hjá Bjørg Dam eru tó heldur øðrvísi. – Soleiðis hevði eg eisini ynskt, at tað gekk hjá okkum, men hjá okkum var tað heilt øðr­vísi. Vit høvdu bankað upp á nógvar hurðar frá tí at sonur okkara var gott trý ára gamal og havt nógvar trupulleikar, áðrenn hann av tilvild fekk stað­fest ADHD, tá hann var níggju ára gamal. Vit fylgja ein­ ari granskinarverkætlan hjá Ulrike Steuerwald, og tí skuldi hann til eina kognitiva kanning hjá einum sálarfrøðingi. Eftir ein hálvan tíma segði sálar­frøð­ ing­urin, at vit áttu at fáa hann út­greinaðan fyri ADHD, tí hann sá greið tekin, sigur Bjørg Dam, sum seinni hevur hoyrt frá mam­mu­m, ið hava upplivað tað sama. – Tað er tá, at eg verði so kedd og ill, tí vit høvdu stríðst í so nógv ár. Og tá tað einans tek­ur ein hálvan tíma hjá einum sálar­ frøðingi at síggja, hvat tað er, sum feilar, hóast hann als einki kennir til hansara avbjóðingar og søgu, tá er okkurt spinnandi galið við skipanini. Vit høvdu tá verið í samband fyrst við Barna- og Ungdómsdeildina hjá Tórs­havnar kommunu og so við Ser­nám í fýra ella fimm ár, sigur Bjørg Dam. – Vit hava gjørt Sernámi greitt, at tað er neyðugt, at tey broyta teirra mannagongdir, so at tey kanna fyri tað kognitiva beinan­vegin. Tað er neyðugt, tí í dag eru tað foreldrini, sum í flestu førum eiga bóltin og skulu føra hann í mál. Tað kann ikki passa, sigur Bjørg Dam, sum eisini er forkvinna í ADHD felag­ num. Sakna standardisering Hesum tekur Karolina Láberg undir við. – Hví skal eitt og eitt foreldur sita og finna upp á tann djúpa tallerkin umaftur og umaftur, spyr hon. – ADHD hevur verið í so nógv ár, og tað er í nógvum skúlum. Eisini finnast fakfólk, og vitanin átti at verði deild, sigur hon og legg­ur síðani aftrat, at hon tó í teirra einstaka føri hevur kent, at skúlin hevur gjørt nógv fyri bæði tey sum foreldrur og son teirra. – Vit hava verið heppin. Tey hava verið “on” nógv meir, enn tey eiga at vera, og tey hava ADHD felagið: ANNIKA KUNOY IM ADHD felagið saknar eina skipan, sum loftar børnunum tíðliga. Bæði serlæknar og kann­ingar visa á, at jú fyrr børnini fáa viðgerð og røttu hjálpina, tess betri fortreytir fáa tey fyri at mennast og læra, skrivar felagið. – Børn ganga til reglu­ ligar kanningar hjá kom­ munu­lækna, Gigni er um pinku­børnini og aftur árliga, tá tey fara í skúla. Náms­ frøð­ingar eru um børnini undir skúlaaldur og lærarar í skúlaaldri. Í summum kom­munum er tað Barna og Ungdómsdeildir, ið fyrst verður boðsendar, tá á stend­ ur, men annars er tað Ser­ nám, ið fær bóltin, tá náms­ frøð­ingar og lærarar gerast varug við eitthvørt. Men Ser­nám sigur, at tað er ikki teirra uppgáva at ávísa út á psykiatriina, sigur ADHD felagið. – Vit spyrja, hvør hevur so høvuðsábyrgina, tí onkur av oman­fyri­standandi in­ stans­un­um má verða tann, ið kannar børnini frá eygna­ brýnn­um og upp, tí allir hava fasta uppgávu at kanna eygu, oyru, motirikk, blóðtrýst, hædd, vekt og alt hitt, skrivar AHDH felagið. – Men hví hevur eingin upp­gávuna at kanna tað neuro­logiska og kognitiva. Tá eing­in hevur hesa uppgávuna, hvussu kunnu børnini so fáa hjápina teimum tørvar tíðliga, spyr felagið framhaldandi. ANNIKA@SOSIALURIN.FO Hvør eigur uppgávuna? Hví hevur eingin uppgávuna at kanna tað neurologiska og kognitiva hjá børnum. Tá eingin hevur hesa uppgávuna, hvussu kunnu børnini so fáa hjápina teimum tørvar tíðliga, spyr ADHD felagið, sum finst at Sernámi fyri ikki at átaka sær hesa uppgávuna Vit hava gjørt Sernámi greitt, at tað er neyðugt, at tey broyta teirra mannagongdir, so at tey kanna fyri tað kognitiva beinavegin. Tað er neyðugt, tí í dag eru tað foreldrini, sum í flestu førum eiga bóltin og skulu føra hann í mál