hósdagur 4. februar 1999síða 10

10 tíðindablaðið S0Sl2alu Nr. 23 — 4. FEBRUAR 1999 Vit hava åbyrgd av okkara starvsfeløgum Erik Linde frå Sundheds- styrelsen i Keypmanna- havn hevur júst verið í Fóroyum og hildið fyri- lestur um rúsevnapolitikk á arbeiðsplássum. Hann sigur millum annað, at vit øll hava ábyrgd at hjálpa einum starvsfelaga við rúsevnistrupulleikum KUSUTEKKA ráðið arbeitt við at fáa virkir g fyritøkur í Føroyum at taka við einum rúsevnapoli- tikki. Í hesum sambandi varð Erik Linde frá Sund- hedsstyrelsen i Keyp- mannahavn boðin í Norður- landahúsið at halda fyrilest- ur um rúsevnapolitikk í Danmark og norðurlondum annars seinasta månakvøld Ahugin fyri fyrilestrinum var stórur. Poul Jákup Thomsen frá Rúsdrekka- og Narkotikaráðnum sigur, at hann ikki hevði væntað meira enn eini 20 - 30 fólk til fundin. Men veruleikin var, at neyðugt gjørdist at seta eyka stólar upp, tí tað møttu yvir hundrað fólk til fundin Fyrlesturin I i Erik Linde áss- um ein kann akað við rúsevni EYÐIS trupulleikar á arbeiðspláss um, og at enda varð nortið við, hvat ein kann gera, fyri at basa rúsevnistrupulleikar á arbeiðsplássinum Øll hava ábyrgd Vit hittu Erik Linda týs- lagin og spurdu hann, hvat metir sum ein rús evnistrupulleika á einum Ein rúsdrekkatrupul- I irbeidsplåsst tå rusdrekka yvir ar- r r K } } h r ' eruUm 0 14 i ; i yvir framleiðsluna og ar beidsumhvørvid GER Tiskil er talan um ein rúsdrekka trupulleika, tå rúsdrekka- nytslan tyngir gerandisdag- in å arbeidsplåssinum — Hvussu leggur ein starvsfelagi hendan trupul- leikan til merkis og hvat kann hann gera? — Ein stravsfelagi kann leggja trupulleikan til merk- is å tann hått, at hann kann merkja, at arbeidssemi hjå starvsfelaganum við rús- drekkatrupulleikum ikki er longur er tað sama. Eisini leggur ein til merkis, at stravsfelagin = åhaldandi kemur ov seint til arbeiðis um morgnarnar. — Sjálvt um ein hevur lagt til merkis, at ein starvsfelagi hevur rúsdrekkatrupulleik- ar, aftrar ein seg vanliga at gera nakað við málið. Or- søkin til hetta er, at stravs- felagar vanliga hava tætt samband å arbeidsplåssin- um, men blanda seg t6 ikki í privatlívið hjá hvørjum gðrum. Hetta vil siga, at vit kenna starvsfelagan so mik- ið væl, at vit beinanvegin leggja merki til trupulleik- an, men gera tó einki við hann, tí vit kenna, at vit einki hava at gera við privatlívið hjá starvsfelag- anum. Tískil kann væl henda, at ein starvsfelagi kann hava råsevnistrupul leikar i langa tid, uttan at vit gera nakað við tað Orsakað av, at vit aftra okkum við at gera nakað við rusevnistrupulleikan hjá stravstelaga í kkara, kant TI ár r bæði tilveruna Hetta tyng hjá tí, ið hevur trupulleikan og llum hinum á arbeiðs- plássinum. Harafturat er gerst tað torførari og torfør- ari at gera nakað við ein alkoholtrupulleika, so hvort sum tíðin líður. Tí gjøgnum tíðina gerst rúsdrekka ein vanligari og vanligari partur av gerandisdegnum hjá starvsfelaganum við rús- drekkatrupulleikum, og tí- skil gerst tað torførari og torførari hjá honum at venja seg við ein gerandisdag utt- an rúsdrekka. Tískil eigur ein beinanvegin, ein ir ill- gruna um rúsevnistrupul- leikar, at hjálpa starvsfelag- anum burturúr hesum trupulleika. — Kann ikki júst tað, at ein ger vart við trupulleik- an, fremja ósemju á ar- beiðsplássinum ? — Jú, vandi er fyri, at hetta í fyrsta umfari skapar 6- semju. Men eg eri vísur í, at øll á tí ávísa arbeiðs- plássinum eru samd um, at rúsdrekka og arbeiði ikki hoyra saman. Harafturat eri eg somuleiðis vísur í, at gll á arbeiðsplássinum ynskja, at starvsfelagar við rús- drekkatrupulleikum verða hjálptir. Tískir eri er heilt vísur í, at ein leiðari ella ein starvsfelagi, ið ger nakað fyri at hjálpa einum gðrum starvsfelaga burturúr rús- drekkatrupulleikum, heilt víst verður stuðlaður av starvsfólkinum. Eg vænti, at um ein leiðari ikki gjørdi nakað við ein rúsdrekka- trupulleika hjá einum av starvsfólkunum, so hevði hetta skapt ónggd við hann millum starvsfólkið. — Alt hetta merkir tó ikki, at eingir trupulleikar eru við at steðga rúsdrekkamis- nýtslu á arbeiðsplássinum. Sjálvandi kann tað henda, at tann við rúsdrekka- trupulleikanum ger mót- stóðu, tá tå ynskir at hjálpa honum. Somuleiðis kanst tú sjálvur eisini falla í fátt, tí tað tykist sum einki kann gerast við trupulleikan. Men sjávt um tað tykist, sum einki er at gera við trupul- leikan, so ber tað hóast alt til at hjálpa, og mótstgðan, ið tú fært frá tí við trupul- leikanum er ikki stórri enn so, at tú klárar at taka ímóti henni. Undir øllum umstød- um er tað verri at lata vera við at gera nakað við trupul- leikan, enn at lata sum einki. Um einki verður gjørt við rúsdrekkatrupulleikan hjá starvsfelaganum, so gerst trupulleikin spakuliga stórri og størri, til einki annað er at gera, enn at siga manninum við rúsdrekka- trupulleikum upp. — Nú segði tú, at einki annað var at gera, enn at siga manninum við rús- drekkatrupulleikum upp. Merkir hetta, at rúsdrekka- trupulleikar eru vanliga millum menn enn kvinnur? — Ja, rúsdrekkatrupulleik- ar eru vanligari hjå monn- um enn hjå kvinnum. Menn drekka nógv meira enn kvinnur. Menn drekka í veruleikanum tvær ferðir so nógv sum kvinnur, og tiskil er vandin fyrr, at rúsdrekka nýtslan gerst til rúsdrekka- trupulleikar = stórri hjá monnum enn hjá kvinnum. Kvinnur duga betur — Tá hugt verður eftir, hvat kyn dugir best at hjálpa starvsfeløgum burturúr rús- drekkatrupulleikum, so eru tað avgjørt kvinnurnar. Hetta kemur av, at kvinnur oftast handla kensluliga, meðan menn handla meira skilbundið. Í Danmark sæst eisini, at arbeiðspláss, har meirilutin av starvsfólkun- um eru kvinnur, hava ein nógv meira vittfevnandi og skilagóðan rúsdrekkapoli- tikk, enn arbeidsplåss, har meirilutin av starvsfólunum eru menn. Men tó gongur framá við at fáa menninar við — Hvussu hjápir ein skila góður leiðari einum starvs- fólki burturúr rúsdrekka trupulleikum? Ein skilgóður leiðari hjápir fyrst og fremst við at leggja trupulleikan til merk is. Síðani eigur hann at finna ut av, hvat tad er sum er galid. Hann kann byrja at skriva nidur trupulleik arnir hjå ti åvisa starvs folkinum. Til dømis skrivar hann tíður at tað ávísa starvsfónið møtir ov illa upp, kemur ov seint, er í ringum hýri og so fram- vegis. Hetta er ein liður í einari fyrireiking til eina samrødu við tað ávísa starvsfólkið. Undir hesari samrøduni kann leidarin við at visa å tad, hann hevur skivað niður, gera starvs- fólkinum greitt, at nakað er galið. Síðani eigur leiðarin at lata tað ávísa starvsfólkið siga sær, hvat tað sjálvt heldur vera galið. Tað er nevniliga ikki vist, at rúsdrekka er tann veruligi trupulleikin. Hjúnaskilnað- ur, álvarslig sjúka í familj- uni ella okkurt annað kann eins væl vera orsøkin til, at ein ikki virkar sum ein skal á arbeiðsplássinum. Udir samrøduni eigur leidarin at vísa á, hvussu nógv betri tað ávísa starvsfólkið virkaði fyrr og krevja, at tað tekur seg saman, so tað er ført at klára tað sama aftur. — At duga at leggja til merkis trupulleikar hjá tí einstaka starvsfólkinum er undir øllum umstødum ein góður eginleiki hjá einum leiðara. Utbúgvin fólk drekka mest Erik Linde sigur, at rús- drekkatrupulleikar eru van- ligari millum útbúgvin fólk. Hann sigur, at samanhangur er millum útbúgving, fíggj- arstødu og rúsdrekkatrupul- leikar. Tey, ið hava longstu útbúgvingarnar og harvið vinna mest av peningi, eru tey, ið hava teir størstu rús- drekkatrupulleikarnir. — Vit finna á nógvum ar- beiðsplássum fólk, ið hava trupulleikar við rúsdrekka, men fólk, ið hava arbeiðir, ið krevja nógv av teimum eitt stutt tíðarskeið, men so eftir hetta hava eitt deytt tíðarskeið, eru mest útsett fyri rúsdrekkatrupulleikum Hetta er millum annað gald- andi fyri sløkkiliðsfólk, løgregluf6lk, fjølmiðlafólk og lærarar. Kanska hava tær mongu ógvusligu uppliv- ingarnar hjå sløkkilids- og løgregluf6lkum eisini sína ávirkan á nýtsluna av rús- drekka, sigur Erik Linde. — Ein kann hóast alt ikki beinleiðis vísa á ngkur ávís virkir, ið hava rúsdrekka- trupulleikar, men ein veit, at summastaðni verður drukkið verri enn aðra staðni. Til dómis minnist frá 70'unum eg eina prent smiðju í útjaðaranum av Keypmannahavn, ið hvgnn dag keypti eina ógvusliga mongd av øli. Mongdin var so stór, at fólk mettu prent smiðjuna, sum størstu barr ina í býnum Stórar broytingar Erik Linde sigur, at stórar broytingar eru farnar fram í råsevnispolitikkinum á ar- beiðsplássum gjøgnum tíð- ina. Hann vísir á, at í 1700 talinum drukku danskir bøndur einar 6 - 8 litrar av øli um dagin. Býarfólkið drakk einar 3 - 4 litrar av víni og nógv brennivín afturat. Í 1700 talinum vóru umleið 245 brennivíns- bryggjaríðir og umleið 2.000 glbryggjaríðir. Tá var eisini ein regluger, ið segði, at kirkjuligar og rættarligar handlingar skuldu fara fram klokkan 7 á morgni, fyri at ein kundi vera vísur í, at øll vóru nøkulunda edrú. Erik Linde vísir somu- leiðis á, at rúsdrekkapoli- tikkurin á arbeiðsplássunum er broyttur nógv tey sein- astu 10 árini. Til dømis høvdu í 1997 54 prosent av øllum donskum arbeiðs- plássum skrivligar reglar um rúsdrekkapolitikk. Í 1987 hevði einki danskt arbeiðspláss skrivligar reglar um rúsdrekkapoli- tikk. At enda visir Erik Linde å, at um onkur i Føroyum hevur trupulleikar av rús- evnismisnytslu á arbeiðs- plássinum, um tað so er ein sjálvur ella ein starvsfelagi, so veitir Rúsdrekka- og Narkotikaráðið ókeypis hjálp. Meira fæst at vita um rúsevnispolitikk hjá Rúsdrekka- og Narkotika- ráðnum á telefon 315155. A