hósdagur 9. september 1999síða 5

NR. 170 - 9. SEPTEMBER 1999 tíðindablaðið Nú røkist fyri at karensdagalogin verður avtikin Umframt aðru viðgerð av uppskoti landsstyrisins um avtóku av karensdaga- lógini, verður á tingi í dag fyrsta viðgerð av uppskoti frá trimum tingmonnum um at javnseta timalønt og onnur, sum fáa dagpening undir sjúku, við tey fastløntu TuriÐ KøØLBRO Eftir øllum at dóma fer lóg- in um karensdagarnar í søg- una nú. Í dag verður onnur viðgerð av uppskoti lands- styrisins um avtøku av lóg um avmarking av løn í sam- bandi við sjúku. Lógin, sum kom í gildi í 1992, ásetir, at løntakarar, sum hava rætt til løn undir sjúku frá arbeiðs- gevaranum, missa rættin til løn tveir teir fyrstu sjúkra- dagarnar. Við øðrum orðum avtøku av karensdøgunum, men bert fyri tey fastløntu. Uppskotið kom í gildi í síni tíð fyri at avmarka løn- arútreiðslurnar hjá tí al- menna. Í sambandi við sátt- málasamráðingarnar í vár varð semja gjørd millum Starvsmannafelagið og Fíggjarmálastýrið um, at landsstýrismaðurin í figg armálum skuldi leggja lóg aruppskot fyri Løgtingi0 um, at karensdagalógin verður tíkin av innan 1. sep- tember 1999. Tá ið lógin varð sett í gildi, metti lands- stýrið at spara 5 mió. krónur um árið. Eftir fyrstu viðgerð í ting- inum, varð málið beint í vinnunevndina, sum týs- dagin legði álit fram í mál- inum. Har verður sagt, at nevndin fegnast um, at nú røkist fyri at henda lóg verður avtikin. Ein samd nevnd tekur undir við mál- inum, og mælir tinginum til at samtykkja tað. Javnseta timalønt Vinnunevndin sigur í álit inum, at enn restar í at javn- seta tey, ið vegna sjúku eru umfatað av sjúkradagpen- ingalógini soleiðis, at hesi fáa dagpening frá fyrsta sjúkradegi. Í dag verður fyrsta viðgerð av uppskoti ul logtingslóg um broyting í lóg um dagpening vegna sjúku og barnsburð. Løg tingsmenninir Hans Pauli Strøm vegna Javnaðar flokkurin, Marjus Dam vegna Sambandsflokkurin og Jenis av Rana vegna MiOflokkurin, løgdu upp skot um hesa broyting fyri tingið týsdagin Uppskotsstillararnir siga í viðmerkingunum. at kar ensdagalógin viðvíkir við urskiftum teirra fastløntu undir sjúku. meðan enda- málið við hesum uppskot inum er at javnseta timalønt 0.0., sum fáa dagpening undir sjúku, við tey fast løntu. Tá lógin um dagpen ing vegna sjúku v.m. kom í gildi í Føroyum fyri 20 árum síðani, var hetta eitt stórt framstig fyri lønmåt takarar. Tó hevur m.a. verið 5 tann avmarking, at sjúkra dagpeningur ikki bleiv veittur fyrrenn 3. sjúkradag Sostatt hava tey, ið eru um fatað av hesi lóg. altíð havt karensdagar Timalønt somu rættindi Seinastu 20-30 árini eru nógv fólk sett i føst stør bæði innan tað almenna og á privata arbeiðsmarknað inum. Hesi fingu løn undir sjúku frá fyrsta sjúkradegi Sum eitt av nógvum spari tiltøkum tå samtykti løg tingið tó í 1992 karensdaga lógina um „avmarking av løn í samband við sjúku“. so at fastlønt starvsfólk, bæði almenn og privat, skuldu hava 2 karensdagar, eins og tey timaløntu høvdu Nu uppskot landsstyrisins um at taka av karensdaga lógina, aftur skal veita fast- løntum løn í samband við sjúku frå 1. sjúkadegi er sjålvsagt, at tidin er komin til at veita teimum timaløntu somu rættindi sum tey fast løntu við hesi lógarbroyting í sjúkradagpeningalógini soleiðis, at timalønt eisini fáa dagpening frá fyrsta sjúkradegi, siga teir tríggir tingmenninir, ið hava lagt uppskotið fyri ungið Landsstýriskvinnan í al manna- og heilsumálum upplýsti á fundi í trivnaðar nevndini i november. at lóg arbroyung sum henda í sjúkradi ogini fer at kosta sjúkradagpeningalógini før ir við sær eyka arbeiðsbyrði heilsuve ug arbeiðsorka tí eig setast til hetta arbeiðið Diabetes hóttir fólkaheilsuna Nýggj tól visa, at diabetes verður ein ein álvarsom hóttan móti fólkaheilsuni. Ein orsøk er, at fólk eru vorðin feitari og latari TURIÐ KløLBRO Sunnudagin komandi. tann 12. september kl. 14.00, verður almennur fundur á Parnassinum á Hotel Hafnia í Havn, har evnid er aldurs diabetis. Heitið á fundinum er Aldursdiabetes ein hóttan móti fólkaheilsuni, og Liva væl og leingi við aldursdia- betes. Tað er Diabetesfelag Føroya, ið skipar fyri fund- inum. Jak Jervell, profess- ari, og Sindre Bjørke, for- maður í norska diabetisfel- agnum, halda fyrilestrar um aldursdiabetis. Urslitid av eini nýggjari og rættiliga umfevnandi norskari kanning um suk- ursjúku millum eldri, er rættiliga ræðandi. Serliga talið á ungum fólki, sum hava fingið sukursjúku, bendir á eina hóttandi gongd. Kanningin vísti, at 2000 norðmenn, sum tóku lut í kanningini, høvdu suk- ursjúku uttan at vita av tí. Kanningin fór fram í Nord-Trøndelag frá 1995 til 1997. Øll yvir 13 ár vórðu kallað inn til eina heilsu- kanning, og 75000 fólk tóku av tilboðnum. Talið á fólki við sukur- sjúku 2, ið er minni álvar- som enn sukursjúka 1, er næstan fýra-faldað seinastu 30 árini. Í aldursbólkinum 30-40 ár skrásetur kanning- in eina øking á 73 prosent síðani 1984. Tá ið talan er um sukusjúku 1, sum kann vera deyðilig, er økingin ikki so dramatisk. - Trupulleikin er, at ofta ganga 5 til 10 år frå ti ein evur fingið sukursjúku til ein er varugur við tað. Gott og væl 2000 norðmenn 1ava fingið sukursjúku utt- an at vita av tí. Í útgangs- stødinum skuldi ein ikki uldið, at ein sjúka, sum ein ikki merkir, ikki er vanda- mikil. Men rættiliga nógv 1ava longu tá fingið álvar- samar líðingar, sum avleið- ing av sjúkuni. Nógv fáa trupulleikar við sjOnini, sig- ur Kristian Midthjell, sum hevur havt ábyrgdina av kanningini við tíðarritið Folkehelsa. Sukursjúka ávirkar ikki bert sjónina, men eisini nervalagið og sjúkan kann eisini føra til hjartasjúkur. Ikki færri enn 100.000 norðmenn liva í dag við sukursjúku. Um tíggju ár verður roknað við, at hetta talið er tvífaldað. Serliga tvey viðurskifti eru orsøkin til, at talið á diabetikarum økist. Fólk eru vorðin feitari og latari. - Tað er eitt týðiligt sam- band millum økta vekt og diabetes. Vandin fyri at fáa diabetes økist við vektini, sigur Midthjell. Norska kanningin visir, at tiggjundi hvør norðmaður vigar ov nógv, og at miðalnorðmað- urin vigar fýra kilo meiri í dag enn fyri tíggju árum síðani. Ræðandi tól. sum kunnu fáa álvarsamar av- leiðingar, vísa granskararnir d. Menningarlondini á odda Gro Harlem Brundtland. fyrrverandi norski forsætis- málaráðharri. fyri stuttum, at ræðandi tølini um sukursjúku benda enn eina ferð á, at heimurin er í eini yvirgangstíðarskeiði. har smittandi sjúkur gerast kroniskar, ikki smittandi sjúkur. Heims heilsustovn- urin WHO væntar ein vøkstur á 122 prosent í tal- inum á diabetikarum, frá 135 mió. til 300 mió. fólk í segði 2025. Vøksturin størstur í menningarlondun um, men eisini í ídnaðar londunum er talan um ein stóran vøkstur Tað. sum serliga vekir ans í menningarlondunum er. at sukursjúkan av slagnum 2, sum er tað vanligari slagið, rakar nógv yngri fólk með an hon í ídnaðarlondunum vanliga rakar fólk eldri enn 40 ár. Orsøkin til hetta er ókend. men tað er nógv sum bendir á, verður at ov lítið av fødi longu í móðirlívi og fyrstu liviårini ger, at vandin fyri at fåa diabetes er størri