leygardagur 30. oktober 1999síða 22

22 fyrsta hist Danski filmurin „Kærleiki við fyrsta hist” slær met Fyrstu vikuna, hann varð sýndur i biohøllunum í Dan- mark. setti hann eitt týðiligt met. Ikki færri enn 160.908 fólk sóu filmin. Metið framman undan átti „Starwars Episode 1”, sum eftir átta dagar heyði lokkað 131.349 fólk í biograf. Lesiskeið í trupulleikum Eftir at hava roynt miðvíst at veitt dønum, sum hava lesitrupulleikar, undirvísing. bendir alt á. at hetta hev- ur verið til fánýtis. Bert fimm prosent av málbólkinum taka av tilboðnum um ókeypis kvøldundirvising. Tí skjýtir Margrete Vestager, ið er danski kenslumála- ráðharrin, upp, at skeiðini verða broytt, soleiðis at tey vera í dagtímunum, skrivar Jyllands-Posturin Nr. 207 — 30. oktober 1999 Krimi umborð á Norrønu |, ein nøtrisøga á forlagnum ne Strandvad og heitid er £ ýr seg um 27 ára gomlu dóttir íslendska Magnusen, men býr í a teori” um Island, og im undir býr... Kriminalpolitisturin Simon Maddox verður biðin at elta Guðrun í sambandi við illgruna um oreglulig peningalig viðurskifti. hon rýmir og hann aftaná. Ikki langt frá søgugongdini i Frøken Smillas fornemmel- se for sne Og so tað skemtiliga og åhugaverda hjá einum føroyskum lesara: úr Keypmannahavn elta tey í bili hvørt annað upp gjøgnum Svøriki og Noreg. upp til Bergen, har tey taka síðstu ferjuna til Íslands hetta summarið. Sig so tað. at føroyska Norrøna ikki kann blíva partur í nútíðar krimi- søgum! „En familiethriller“ skýrir ummælarin Bo Bjørnvig hana Bjørnvig hevur mangan ferðast í Íslandi og skrivað frásagnir haðani. „Magnusens teori” telur 315 síður og kostar í Danmark 349 krónur. Aftur ein søgulig skaldsøga Forlagið Ytstifjordingur hevur givið út bókina „Úr támi tíðarinnar“ eftir Sonna Jacobsen. Umframt at siga åstarsøguna millum tvey tænastufólk á bygd í Føroyum í 1701, verður í bókini roynt at lýsa veruliga umhvørvið og liviumstødurnar, ið tá vóru. „Úr tåmi tíðarinnar“ er í flestum fórum bygd á søguligar keldur, og hava fleiri Subject: Teldubræv Date: Fri 29. okt. 1999 To: post(Dsosialurin.fo From: kirstin.didriksen(Dsvenska.gu.se | Reply to: kirstin.didriksen(Dsvenska.gu.se | av tilburðunum í bókini sostatt verið. TELDU- FOSTURZN: Diagnosa: Utbrend I hesum døgum verður nógv tosad um, at alt fleiri kvinnur fáa diagnosuna útbrend. Bara síðani 1997 er talið okt við 30% í Gøteborg-umrådnum og talið fyri lang- tíðar sjúkraskriving er alt vaksandi fyri kvinnur. Tølini fyri menn eru eisini høg, men munandi lægri enn fyri kvinnur. Hetta kemst millum annað av, at menn kunnu kobla úr aftaná arbeiðstíð, meðan stressið hjá kvinnum bert tekur til. Tá fyrst skal hon til at hugsa um børnini. innkeyp, nátt- urdamat, rudding, klæðir og næsti dagur skal fyrireikast. Hon fær sostatt lítla og onga tíð til sín sjálvs. Hagtølini fyri ES hava tey seinastu árini víst, at danskar kvinnur eru tær, ið eru sjúkast av kvinnunum í ES og sama er galdandi fyri donsk børn. Fimta hvort barn í Danmark stríðist minst eina ferð um vikuna við psykosomatiskt sjúku- eyðkenni sum ilt í båkinum, rygginum og høvudpinu. Orsøkina finna vit m.a. í, at arbeiðs- skjótleikin er øktur tríggjar til fýra ferðir hesu seinastu 20 árini, og er ein høvuds- orsøk til tað kropslig og sålarlig ovbyrjan, ið merkja alt fleiri kvinnur, menn og børn. Flest teirra, ið verða rakt av at vera útbrend, arbeiða innan fyri tað almenna, har stór skerjing av arbeiðsplássum er farin fram seinastu árini. Eitt eyðkent dómi er Marita, stjóri, 39 ár, gift og tvey små børn. Hon hevur arbeitt seg skjótt fram til eitt stjórastarv og henni hevur á allan hátt gingist væl í arbeiðslívinum. Hennara sjúkueyðkenni ella kropsligu ávaringarróp byrja við. at hon aftur og aftur fær lungnabruna, influensu 'og ymiskar infektiónir. Sjálvt um neyðarróp- iní frá kroppinum harna. so drívur hon á at arbeiða, avgjørd um, at arbeiðsplássið ikki kann vera hana fyri uttan. Fyri henni hevur arbeiðið alt at týða. Sum hon heldur á fær hon vøddapinu, men doyvir seg bert við pínutablettum. Maganum bilar og hon hevur ongan mat- arlist og svevur illa. Eisini hevur hon grilsi. fer at gloyma, hevur kvalma, spyr og hevur hitatúrar. Framvegis lurtar hon ikki eftir kroppinum, men íðin roynir hon at gera sítt besta, tekur enntá eykatørn, tå onnur leggjast sjúk. Eingin í hennara umhvørvi sær, hvat fer fram fyri eyguni á teimum. Ein dagin legst hon í songina og kemur ikki fram aftur. Frá teim fyrstu eyðkennunum gingu fýra ár, áðrenn hon fekk diagnosuna: útbrend. Hon hevur nú verið sjúkraskrivað í skjótt trý ár og skal byrja aftur at arbeiða í mars. Docent Tatiana Sivik er lækni, psyko- logur, psykoterapeutur og leiðari fyri pri- vatsjúkrahúsinum: Institut før psykoso- matisk medicin, har tað at vera útbrend og kronisk mødi eru vanligar diagnosur. Sivik heldur fyri, at heilsuverkið fylgir ikki við teimum samfelagsligu broyting- um og tí tørvi fólk hava fyri hjálp í dag. Hon sigur, at kanningar vísa, at minst 40% av øllum sjúklingunum hava sjúku- eyðkenni uttan, at til ber at finna fram til eina ávísa sjúku. Alíkavæl verða hesi fólk send frá einum serlækna til annan. Loysnin eitur heildarsýn. Eftir hennara metan eigur sjúklingurin fyrst at fáa eina psykosomatiska greining, áðrenn viðkomandi verdur send/ur víðari í skipanini. Svenska stjórnin við Monu Sahlin hev- ur nú sett eina nevnd at kanna eftir, hvussu arbeidsumhvørvid kann gerast betri. og hvussu arbeidsumhvørvid kann gerast betri til at forða fyri, at ein starvsfelagi oyðilegst orsakað av ovbyrjan. Mona Sahlin sigur, at sum er, eru vit alt ov illa fyri bæði at lofta og loysa trupulleikarnar. Fíggjarliga kostar sjúkrapeningurin landinum fleiri milliardir hvørt ár. Bara tann stóra økingin av sjúkraskrivaðum kvinnum kostar landinum tríggjar milli- ardur eyka, og gott tað sama, ti nú sær út til at landið fer at taka vantrivnaðin í álvara. Kirstin Didriksen, Gøteborg —