fríggjadagur 19. november 1999síða 6

Hans Bisgaard. professari Føroyingar eiga ser- pláss í hjartanum Hans Bisgaard er sum fyrilestrahald- ari undirhaldandi og hevur ein farra av skemti, hóast álvaran í umrøddu evnunum. Hann fangar lurtaran og heldur honum frá byrjan til enda DAGFINN OLSEN Fundurin á Landssjúkra- húsinum Mikukvøldid var júst lokin, tå Hans Bis- gaard, professari, fór at pakka sær teldu og upp- vørpu. Ikki var hann meira enn byrjaður at pakka, tå for- eldur at børnum við lungnasjúkum savnaðust um hann at heilsa uppá og práta. Og hann prátði og var fryntligur og tóktist áhug- aður og tey tóktust glað fyri at hitta hann og kendu seg trygg. Hans Bisgaard er nevni- liga ikki óvanur við Før- oyar og føroyingar. Eina- ferð áður hevur hann vitj- að i Føroyum og tá fólk og børn við lungnasjúkum fara á Ríkissjúkrahúsið. so er tað Bisgaard, ið tekur ímóti. Hans Bisgaard er sum fyrilestrahaldari = undir- haldandi og hevur ein farra av skemti. hóast álv- aran í umrøddu evnunum. Hann fangar lurtaran og heldur honum frá byrjan til enda. Hann er vanur við at at halda fyrilestur. Tað ger hann einar 3 ferðir um mánaðan og hann kemur júst úr Kina. Eisini fæst hann nógv við gransking. Hann dylir ikki, at hann kundi hugsað sær, at fleiri | nýttu møguleikan at lurta, tá hann nú kom alla ta longu leið, men hann er nøgdur við fundin. Hans Bisgaard hevur nógvar føroyskar sjúkl- ingar og hann smæðist ikki við at siga, at hesir eiga serpláss í hjartanum. Tað er ødrvisi, enn um sjúklingar úr Danmark koma, sigur hann. Hans Bisgaard, professari, Jón á Steig, yvirlækni og Helena Dam á Neystabø, landsstýriskvinna og forkvinna í Føroya Lungnafelag tíðindablaðið Nr. 221 - 19. NOVEMBER 1999 Ongantíð ov seint at leggja av Hetta vóru boðini frá Jón á Steig, yvirlækna, tá nýstovnaða lungnafelagið hevði upplýsandi fund í Havn mikukvøldid. Eisini luttók professarin Hans Bisgaard, ið tosaði um astma og lungnasjúkur hjá bórnum. Hann arbeiðir nógv vid føroyskum sjúklingum. Hóast førovingar seta heimsmet í royking, so vóru ikki nógv fólk á fundi DAGFINN OLSEN Helena Dam å Neystabø, landsstyriskvinna og for- kvinna i nýstovnaða lungnafelagnum, beyð væl- komiin, tá ein lítil skari av lurtarum hevði leitað sær út í veitsluhøllina á Lands- sjúkrahúsinum mikukvold- ið Danska lungnafelagið kom við áheitan um at seta á stovn felag i Føroyum og hetta varð mett at vera gott hugskot Helena vísti á, at føroysk- ur ungdómur roykir mest í Europa og at royking er or- søk til alskyns sjúkur, sum kosta samfelagnum dýrt. Hon nevndi trupulleikan vid royking å almennum stødum og at lærarar, peda- gogar og foreldur eru fyri- myndir hjå børnunum. Ætl- anir eru i Føroyum um eitt sonevnt fyribyrgingarráð, segði forkvinnan í Føroya Lungnafelag. Serkunnleikin Helena minti å, at hon bert er leikfólk á økinum og fegnaðist hon um at kunna lata orðið til serkunnleikan, Hans Bisgaard, professari, dr. med, yvirlækni å Rikis- sjúkrahúsinum. Hans Bisgaard hevði sum høvudsuppgåvu at upp- lysa um barnaastma og lungnasjúkur hjá børnum. Hann trein beinanvegin fram sum fryntligur og fyri- komandi maður. Hann heitti á áhoyrararnar um at bróta av, um spurningar tóku seg upp. tí hann var sum barn- alækni og foreldur vanur við at verða avbrotin Hans Bisgaard setti bein- anvegin hetta við ikki at fáa luft í eitt ljós, so øll skiltu trupulleikan - astma. Hann kom inn á ymsar trupullekar, ið skúlabórn við astma hava og småbørn. Astma ávirkar lívsviðrið. Lunguni vera verri og vinna ikki førleikan aftur. Nógv vaksa frá barnaastma, men hetta kann ikki tæna sum orøk til einki at gera við trupulleikan. Um 80% av småbørnum vaksa frá sjúkuni og 1/3 av skúlabørnunum. Men 1/3 av hesum koma aftur seinni sum sjúklingar. Tubbak aftur orsøk Hans Bisgaard vísti á, at astma er ein sjúka, ið er tví- faldað seinastu 20-30 árini. Enn veit ein nærum einki um orsøkina til sjúkuna, men gitingarnar eru nógvar. Umhvørvisdålking hevur verið eitt git, men ein týsk kanning hevur víst hesum aftur. Tað vóru nevniliga fleiri tilburðir av astma vest- arumegin múrin í Berlin, enn eystaru megin, har dálk- ingin var øgilig. Eisini visa kanningar, at jú fleiri systkin eru, færri eru astmatilburðirnir. Víst hevur verið á matin og á, at vit í dag búgva í tøttum og væl bjálvaðum húsum. Men einki av hesum kann staðfestast sum verulig or- søk. Bert tubbak og roykur eru staðfest sum orsøk. So ein- falt er tað. Tað er heldur eingin loyna, at tubbak minkar um dygdina í lung- unum. Foreldrini roykja Hans Bisgaard vísti á, at um barn býr í einum heimi, har foreldrini roykja, so minkar lungnadygdin við 1% og vandin er øktur fyri = ovur- viðkvami og astma. Bisgaard kom inn á sjúk- una Primær Cilie Dyskinesi. Lutfallsliga nógvir føroy- ingar hava sjúkuna. 12 hava hana í Føroyum og 50 í Dan- mark. Samstarvsgransking er millum Danmark. Føroy- ar og fólk í London um hesa sjúku, og vóna tey at finna genið. Hans Bisgaard legði dent á týdningin av at staðfesta sjúkuna og at arbeiða við fyribyrging. Føroyskt roykmet Formaðurin í Danmarks Lungeforening, Mogens Thiim, kom síðani við eini heilsan frá danska felagnum og nevndi keðiliga føroyska metið, sum føroyingar eiga, tá tað kemur til royking. Har eiga vit heimsmet. Thiim fegnaðist annars Hóast føroyingar seta met í royking, so var fundurin hjá Føroya Lungnafelag ikki tað, um nýstovnaða felagið og vónaði framhaldandi gott samstarv. Ikki fingrarnar ímillum Jón á Steig, yvirlækni, var bersøgin og legði turr tøl og talvur fram. Sigandi prógv um ovurhonds stóru roykingina í Føroyum | Hann visti å teknaran Ola P., og hvussu hesin teknar ein rættan føroying. Ein samanhokin maður við sigarett í munnklovanum! Nógv hava sjúkuna kron- iskt bronkitis. Hetta er av royking. Hóast ein ikki doyr beinanvegin av hes- um, so lækkar lívsvirðið. Og eftir bronkitis kemur lungakrabbi og tá er deyðin vísur, tí eingin heilsubót er fyri krabba. Jón á Steig segði. at frammi hevur verið, at før- oyingar byrjaðu at roykja undir krignum. Tølini stuðla hesum, tí árinini koma nøkur ár eftir. I 1955-59 høvdu 7 for: oyingar lungakrabba. Í 1980-84 høvdu 97 tunga- krabba og talið fyri 1995 og tað, ið farið er av 1999 er 94. Og sum á sø mongum økjum, so eru kvinnurnar eisini her við. Jón vísti eisini tøl frá eini kanning, har spurt var í mongum londum millum ungdóm í 15 ára aldur, um roykivanar. Føroyar vóru odda og settu met. Hann vísti á, at byggir t.d. ein kommuna ein skúla, so gongur ikki long tíð, til ein kiosk letur upp nærhendis, har sigarettir verða seldar í leysum. Jón á Steig staðfesti. at roykjarar eru tað fólkaslag. langt á Mogens Thiim, formaður í danska lungnafelagnum, minti á keðiliga metið, ið førovingar eiga innan royking ið lýgur mest fyri sær sjálvum. Høvudsbodskapur hansara var, at tad er ong- antíð ov seint at leggja av at roykja. Heldur ein á at roykja, so Situr ein at enda á søngarstokkinum og hugsar bert um at anda. „Løggur ein av, so okj- ást møgulcikarnir fyri at Síggja børnini giftast og barnabørn blíva student og so framvegis, Fá Hóast Føroyingar seta keðilig met, so hevði fundurin hjá Føroya Lungnafelag ikki áhuga hjá fjøldini. Helena Dam á Neysta- bø takkaði teimum, ið komu á fund, og vónaði, at tey høvdu nýtt møgu- leikan at tekna seg sum lim í felagnum. ið hugtók sinnini mikukvøldid. Tað prógvaði talið av lurtarum Myndir: Jens Kr. Vang