mikudagur 31. august 2005síða 8

8 Nr. 164 - 31. august 2005 Granskarar leggja dent á, at nógv ár fara at ganga, áðrenn sigast kann við vissu, um royndirnar við mýsnum kunnu "flyt- ast" yvir á menniskju HEILSA Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Hvør hevði væntað, at ein lítil mús kann goyma loyndarmálið um aldur- dómin? Ein kanning vísir nú, at eitt serstakt hormon, sum granskarar hava funnið í eini mús, kann leingja um lívið hjá músini við 30%. Granskarar vóna, at kanningin eisini kann nýt- ast til menniskju og soleiðis halda aftur sjúkum, sum standast av elli. Hormonið, sum talan er um, er vanligt í súgdjórum – og eisini í menniskjum og kann sambært granskarum leingja um lívið. - Nýggja vitanin fyllur út "holini" í tí putlispæli, sum er loyndarmálið aftanfyri aldurdómin, sigur ameriku- maðurin, L. Stephen Coles, sum starvast á UCLA School of Medicine, við Washington Post. Kanningin tekur út- gangsstøðið í eini gransk- ingarætlan, sum varð sett á kjøl í 1997, har granskarin, Makoto Kuro, staðfesti sonevnda hormonið, "klo- tho-gen", í mús. Kuro kom eftir, at tá ið hetta hormonið verður oyðilagt, eldist músin skjótari og doyr fyrri. Í nýggju kanningini vendi Makoto Kuru stutt sagt mannagongdini á "høvdið". Við at geva mýsnum fleiri klotho-gen, gjørdust tær nú 20-30% eldri. Granskarar leggja dent á, at nógv ár fara at ganga, áðrenn sigast kann við vissu, um royndirnar við mýsnum kunnu "flytast" yvir á menniskju. Roknast kann tó ikki við, at æviga lívið er í ljósmála. Í fyrsta lagi vóna gransk- arar, at ílegan kann nýtast í stríðnum móti sjúkum, sum standast av ellini. - Men hetta er eitt stig á leiðini fram imóti einum betri aldurdómi – og einum longri lívi, sigur Anna Mc Cormick, sum starvast á The National Institute of Aging, við Washington Post. Mús goymir "lykilin" til eitt longri lív Nýggja vitanin fyllur út "holini" í tí putlispæli, sum er loyndarmálið aftanfyri aldurdómin Konsertfelagið skipar fyri tón- leikatiltøkum Leygarkvøldið skip- aði felagið fyri heið- urskonsert fyri Eivindi Mohr, lista- manni, sum doyði fyrr í ár TÓNLEIKUR Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Konsertfelagið er nú farið undir virksárið 2005/ 2006. Fyrsta tiltakið hjá fel- agnum er vitjanin av Elisabeth Westenholz og Toke Lund Christiansen, sum bæði eru danir og leika ávikavist á klaver og floytu. Leygarkvøldið skipaði Konsertfelagið fyri væl- eydnaðari heiðurskonsert fyri Eivindi Mohr, lista- manni, har Elisabeth og Toke syrgdu fyri tónleik- inum. Við løtuna greiddi Elisabeth, sum kendi Eiv- ind persónliga, frá mann- inum, hon ynskti at heiðra, og eftir konsertina hittust fólk í móttøkuhús- unum hjá Tórshavnar kommunu. Masterskeið Í sambandi við donsku vitjanina, hevur eisini verið skipað fyri so- nevndum masterskeiðum fyri næmingum, og seinnapartin sunnudagin var konsert í Lærara- skúlahøllini við næm- ingum, sum hava verið á hesum skeiðum. Í kvøld, mikukvøldið, verða Elisabeth og Toke aftur at hoyra í Lærara- skúlahøllini, og hendan konsertin byrjar klokkan 19.30. Elisabeth Westenholz spælir á klaver í Læraraskúlahøllini til heiðurs fyri Eivindi Mohr, listamanni Mynd: Vilmund Jacobsen "Kunnu" kóka vatn úr byrg- ingini í Havnardali VATN Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Í fráboðan í síðstu viku, ger Tórshavnar kommuna vart við, at borgarar, sum fáa vatn úr vatngoymsluni í Havnardali, "kunnu" kóka vatnið, meðan lýtt er í veðrinum. - Dálkingin er ikki stór, og fyri frísk fólk er tað ikki vandamikið at drekka vatnið, sigur kommunan. Á einum korti verður víst á, hvørjir býarpartar í Havn fáa vatn úr vatn- goymsluni í Havnardali, og her er talan í fyrsta lagi um vesturbýin og miðbýin. Í fráboðanini verður sagt, at tað eru nýggju kanningarhættirnir hjá Heilsufrøðiligu Starvs- stovuni sum vísa, at vatn- dygdin ikki er nøktandi til framleiðsluna á virkin- um hjá Fiskavirking í Havn, sum hevur fingið vatn úr Havnardali. Dánial K. Christiansen á Heilsufrøðiligu Starvs- stovuni segði herfyri við Sosialin, at fleiri koli- forma-bakteriur eru í vatninum úr Havnardali, enn kunngerðin hjá landsstýrinum hesum viðvíkjandi ásetir. Koliforma-bakteriur stava serliga frá skarni, og Dánial K. Christiansen helt, at betur er at vera fyrivarin. Skulu vit taka yngul- kanningarnar, sum Fiskirannsóknarstova n hevur gjørt í summar, sum baro- metur fyri gongdini í fiskastovnunum komandi árini, stend- ur barometrið lágt í løtuni. Men náttúran plagar at duga at hátta sær sum best, tá ið ástendur YNGUL Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Yngulkanningarnar, sum Fiskirannsóknarstovan hev- ur gjørt í summar, eru ikki serliga positivar. Tilsamans 28 ymisk sløg av fiskayngli vórðu fingin undir kanningunum, harav 25 á landgrunninum og 18 á Føroyabanka. Yvirhøvur var lítið av øllum sløgum at síggja. Vanliga hevur nógv mest verið at fingið av hvítings- bróðuri, og soleiðis var eis- ini í summar, men nøgdin var ógvuliga lítil. Nøgdirnar av nebbasild vóru eisini ógvuliga smáar, og bert einaferð áður síðan 1974, hava tær verið eins smáar og í summar. Har frægastu nøgdirnar av nebbasild vórðu fingnar, var eisini nakað av svart- fugli at síggja. Fiskirannsóknarstovan sá eisini svartfugl í Suðuroy- arfirði, men har var næstan einki yngul. Yngulnøgdirnar av hýsu og toski vóru heldur einki at reypa av á kanningar- ferðini, og vit skulu heilt aftur til tey vánaligu árini í 90-unum fyri at síggja líka smá tøl, sum tey, ið vórðu staðfest hesaferð. Somuleiðis var bert hendinga sild og lodna fingin. Kanningarnar á Føroya- banka vístu, at lítið av toskayngli var at síggja. Nøgdirnar av hýsuyngli vóru á eini leið, tó væl minni enn metárið í fjør. Á Føroyabanka var lítil og eingin nebbasild. Í mun til í fjør, var miðal- longdin av øllum yngli minni í ár. Lítil yngul er á landgrunninum Sambært yngul- kanningunum verður ikki so nógv upp í "posan" hjá teimum sum fiska Mynd: Vilmund Jacobsen