týsdagur 4. oktober 2005síða 16

Elisabeth Holm studentaskúlalærari og lestrarvegleiðari »Út við námsfrøði í stu- dentaskúlanum, inn við sál- arligum ágangi!« Hetta er avgjørt ikki al- menna slagorðið og partur av stóru visiónunum hjá før- oyska Mentamálaráðnum, men hetta er tíverri tann virkandi, ósagdi boðskapurin og nakni veruleikin á Føroya Studentaskúla og HF-skeiði. Langt er ímillum teori og praksis, ímillum visión og veruleika - tað hava vit so staðiliga ásannað við førda útbúgvingarpolitikkinum á miðnámsøkinum. Spurn- ingur er, um yvirhøvur ber til at tosa um nakran útbúgv- ingarpolitikk. Hægstu mynd- ugleikar á útbúgvingarøkin- um virða ikki kunngerðir og samtyktir, men sleingja dúgl- iga um seg við føgrum orð- um, ið ferð eftir ferð vísa seg at vera tóm, har hondin ikki ger sum muðurin sigur. Tí er eisini ringt at vita, hvar vit flóta á útbúgvingarøkinum. Sálarligur ágangur Síðstu 2-3 árini er syndring og avlíving av vælvirkandi flokkum komin fyri á so at siga hvørjum ári, men hvørki sálarligu ella praktisku av- leiðingarnar av hesi framferð tykist áhugi vera fyri frá myndugleikans síðu. Nýggj- asta slagi av sálarligum ágangi móti næmingum og lærarum er at fara upp um loyvda hægstamark, ið er 24 næmingar í hvørjum flokki, við at koyra 26 næmingar í tveir málsligar flokkar í Hoy- dølum. Skulu vit lærarar, tit myndugleikar og tit floksfe- lagar í umrøddu flokkum í Hoydølum klappa saman hendur, um onkur næmingur gevst? Hvussu hongur hetta saman við vøkru útbúgving- arvisión landsstýrisins 2015? Hvussu halda undirvísingar- myndugleikar okkara, at hetta ávirkar næmingar okk- ara? Ella eru viðurskifti og kenslur næmingana als ikki av áhuga? Eru næmingar ein- ans køld tøl í Mentamála- ráðnum? Er endamálið at trýsta vónríkar næmingar til at gevast? Hvussu skulu lær- arar, næmingar og foreldur teirra uppfata hesa støðu? Hví spæla við kenslunum hjá øllum, ið varða av? Hvat er hetta fyri ein hugburður til • Næmingar, ið hava sett sær fyri at fáa eina students- útbúgving og sjálvsagt vænta at verða tiknir í álvara? • Foreldur, ið senda børn síni í studentaskúla og sjálvsagt vænta virðiliga viðferð? • Lærarar, ið dagliga undir- vísa og eru um hesar næm- ingar? • Lestrarvegleiðarar, ið javnan hoyra um stúran, ótta og ótryggleika hjá næmingum vegna íkomnu støðuna? Og • Yrkisfelag Studentaskúla- og HF-lærara (YF), ið eftir beiskt og drúgt verkfall um næmingatalið í flokkun- um, at enda í avtalu við Fíggjarmálaráðið fekk staðfest í 1998, at hægst loyvda tal í flokkunum er 24? Næmingar kastibløkur Tað kemur oftari og oftari fyri, at næmingar fara í gloymibókina sum hugsandi menniskju, og tí verða við- farin sum kastibløkur og lív- leys tøl á naknum pappíri í Mentamálaráðnum. Her verður hugsað um framferð- ina síðstu árini, har eitt und- antak, ið gekk út upp á at syndra ein flokk vegna spar- ingar, tykist vera blivin sið- venja. Nógvur ágangur og nógv rok hevur verið síðstu árini vegna tílíkar avlívingar av flokkum, og sálarligi prís- urin hjá fleiri av næming- unum hevur verið ov høgur at "gjalda". Síðsta dømi um hetta var flokkurin 2.a, sum ið hesum skúlaárinum skuldi eita 3.a, men sum í dag er syndraður sum flokkur. Ein- stakir fyrrverandi næmingar úr 2.a hava megnað at laga seg til sosialu eindirnar í øðr- um flokkum, meðan aðrir næmingar hava havt nógv verri við at komið inn í ein nýggjan floksfelagsskap. Av- leiðingar av hesum, og øðr- um avlívingum av flokkum, eru m.a. mistrivnaður, vant- andi motivatión og fráfall. Leggjast skal afturat, at Mentamálaráðið var so mik- ið umhugsið tá umrøddi 2.a fekk boð um avlívingina av flokki teirra, at hetta bleiv gjørt, fáar dagar áðrenn próvtøkan byrjaði. Avvarð- andi myndugleikar væntaðu sjálvsagt, at umrøddu næm- ingar vóru robottar, ið kundu sløkkja eina kontakt í erva, sum hevði við kenslur hesum viðvíkjandi at gera. At fleiri næmingar mistu hugin at ganga í skúla, og trúnna á skúlaleiðslu og Mentamála- ráð og enntá ikki fingu saml- að seg um próvtøkurnar fyri framman, var tað eingin frá myndugleikana síðu, ið hugsaði um, men næmingar- nir í fyrrverandi 2.a fingu veruliga sviðan at kenna. Hvar bleiv námsfrøðiliga atlitið av? Er tað ikki eisini Mentamálaráðið, ið umsitur tann partin av miðnámsút- búgvingunum? Er tað ikki upp á tíðina, at útbúgvingar- myndugleikar okkara byrja at hugsa um ungdómar okk- ara sum annað enn tøl, men ístaðin sum verulig menn- iskju, sum dýrabarasta til- feingi, ið land okkara eigur? Er tað ikki eisini upp á tíð- ina, at føgru orðini um út- búgving, trivnað, best útbúna fólk í 2015, o.s.fr. verða útint í verki? Í studentaskúlanum verður serliga nógv gjørt burtur úr samansjóðing og trivnaði í flokkunum fyrstu tíðina á skúlanum. Tað er flokkurin sum sosial eind, ið serliga eyðkennir studentaskúla- skipanina - ikki einans av praktiskum ávum, men ser- stakliga av námsfrøðiligum orsøkum. Nógv verður røtt um felags stev og felags virðir, og trivnaðurin hjá einstaka næminginum og flokkinum sum eind verður settur í hásætið. Í øllum námsfrøðiligum verkætlan- um og lærubókum er ein aðaltáttur, ið er afturvend- andi, og hann er, at trivnaður hjá einstaka næminginum er ein fyritreyt fyri læring. Henda trivnaðin ber til at skapa í einum vælvirkandi flokki, har næmingar kenna seg væl, føla seg vird og sædd, hava ávirkan og um- støður at læra í. Hetta mál røkka vit ikki við verandi út- búgvingarpolitikki (t.e. vantandi politikki), har bæði tað ið verður uppbygt innan flokseindir kann blíva syndr- að vegna sparingar, ella har flokkar verða yvirfyltir, so ikki ber til at røkka einstaka næmingin í tann mun, ið er námsfrøðiliga ráðiligt. Tilætlað fráfall? Beint nú sita næmingar í tveimum málsligum fyrstu- flokkum uttan at vita, hvør langna teirra verður restina av skúlaárinum. Hetta skapar ótta og ótryggleika millum næmingarnar. Her er milt sagt talan um sálar-ligan ágang mótvegis næmingum, foreldrum teirra, avvarðandi lærarum og Yrkisfelagi Stu- dentaskúla- og HF-lærara. Tað at Mentamálaráðið til- vitað velur at fylla næminga- talið í flokkunum upp um hægstamarkið 24 er ikki einans ein beinleiðis pro- vokatión mótvegis stu- dentaskúlalærarunum, men avdúkar samstundis, at myndugleikar okkara tilvitað "spekulera" í fráfalli. Jú, fráfall er ein trupulleiki í miðnámsskúlunum, og nógv- ar lívsumstøður og orsakir eru til tess, men hvør sigur at júst onkur í yvirfyltu flokk- unum ætlar sær at gevast? Er tað ikki uppgáva Menta- málaráðsins at minka um fráfall í miðnámsskúlunum? Hava hesir myndugleikar ikki misskilt sína uppgávu, tá teir ístaðin leggja upp til møguligt fráfall við m.a. at • skapa ótta og ótryggleika millum næmingar? • yvirfylla flokkar og sostatt leggja óneyðugt trýst á nýggjar næmingar og lær- arar? • bróta niður tað, ið næm- ingar, lestrarvegleiðarar og lærarar hava bygt upp í tvey ár við at syndra og av- líva væletableraðir flokkar? Í staðin fyri at fyribyrgja fráfalli við at skapa karmar um læring og trivnað, so at so nógv ung sum til ber fáa møguleika og umstøður til at gjøgnumføra eina miðnáms- útbúgving, so ganga landsins útbúgvingarmyndugleikar á odda ímóti teirra egnu visi- ónum. Sambært visjón 2015 skulu "allir ungdómar fáa eina miðnámsútbúgving ella yrkisútbúgving" (Løgmans- røðan 2005). Tað vit á Føroya Studenta- skúla og HF-skeiði í Hoydøl- um hava verið vitni til síðstu árini, serstakliga við skúla- ársbyrjan í 2005, minnir ikki sørt um ein absurdan sjón- leik. Munurin millum ab- surdan sjónleik og tann leik, ið vit eru vitni til á útbúgv- ingarøkinum sum heild, í hesum føri í Hoydølum, er, at absurdur leikur er fiktión, meðan "leikurin" á Føroya Studentaskúla er veruleiki. 16 Nr. 188 - 4. oktober 2005 GRANSKING Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Landsstýrið hevur skorið hálva millión av játtanini til Granskingardepilin fyri økismenning, og nú er bara ein helvt eftir av játtanini, sum Granskingardepilin fekk fyri tveimum árum síðani. Mentamálaráðið umhugsar at leggja Gransk- ingardepilin saman við Fróðskaparsetrinum. Granskingardepilin fyri økismenning, sum hevur deildir í Klaksvík og í Suð- uroy, er skorin við meira enn einum triðingi á fíggj- arlógaruppskotinum fyri 2006. Játtanin til Granskingar- depilin var í ár 1,387 milli- ónir krónur, men næsta ár ætlar landsstýrið at játta eina hálva millión minni – tað vil siga 887.000 krónur. Seinastu tvey árini er játtanin til Granskingar- depilin skorin á hvørjum ári. Í 2003 vóru játtaðar 1,657 milliónir krónur, men næsta ár er ikki meira enn ein góð helvt eftir av hesari játtan. – Tað hevur verið tosað nógv um, hvussu framtíðini hjá Granskingardeplinum skal vera. Vit hava ongar ætlanir um niðurleggja økismenningargranskingin a, men vit hava verið noydd at skerja játtanina fyri næsta ár, tí eg skuldi spara onkrastaðni, sigur Jógvan á Lakjuni, landsstýrismaður við mentamálum. – Granskingardepilin byrjaði sum eitt projekt, og vit skulu nú gera av, hvussu framtíðini hjá honum skal vera. Ein møguleiki er at leggja Granskingardepilin saman við Fróðskaparsetr- inum uttan at leggja niður deildirnar kring landið. Vit fara í næstum at viðgera hetta mál nærri, sigur landsstýrismaðurin. Granskar fyri land, kommunur og onnur Granskingardepilin fyri Økismenning er ein óheftur samfelagsligur gransking- ardepil innan økismenn- ingargransking, sum heldur til í Klaksvík og í Vági. Granskarar á Gransking- ardepilinum standa fyri ymiskum verkætlanum inn- an føroyska samfelagsvís- indaliga gransking, og Granskingardepilin hevur harumframt samstarv við granskingarstovnar og uni- versitet í Danmark, Norra, Íslandi, Kanada, og Skot- landi – og er í samstarvi við hesar stovnar virkin í størri útlendskum granskingar- verkætlanum. Granskingardepilin fyri Økismenning verður part- víst fíggjaður við játtan á fíggjarlógini og partvíst av føroysku kommununum. Harumframt verður ein partur av virkseminum fíggjaður av stovnum, fe- løgum og øðrum, ið um- biðja kanningar, og ein partur av fíggingini kemur frá útlandinum. Seks fólk eru í løtuni knýtt at Granskingar-depl- inum fyri Økismenning, men tað verður sambært fíggjarlógaruppskotinum eitt fulltíðarstav minni næsta ár. Absurdur leikur á Føroya Studentaskúla 05a og b í Hoydølum 15. august møttu vit upp í Hoydølum við vónum um trý góð ár við okkara nýggju floksfeløgum. Men tað fyrsta Mads Winther segði við okkum var, at teir málsligu flokkarnar vóru yvir- mannaðir og fóru vón- andi at vera broyttir. Ikki er loyvt at vera meir enn 24 næmingar í hvørjum flokki, men teir málsligu flokkarnar høvdu í byrj- anini 26 næmingar. Um ikki 2 næmingar úr a, b og ð flokkunum eru givn- ir áðrenn 1. oktober, so verður møguliga ein nýggjur flokkur gjørdur, um peningur var til tað. Nú eru 24 næmingar í ð flokkinum, men 25 í a og b flokkunum. Hølini eru ov lítil til 25 næmingar, halda vit og læraranir. Teir fáa illa nokk umdirvíst, og tað er sera kvalið eftir 90 minuttum. Stovurnar hava heldur einki air- conditioning. Men vit í 05a og 05b vilja ikki koyrast í nýggj- ar flokkar. Vit hava sera gott forhold í flokkunum, og vit halda, at tað er alt ov seint at skylja okkum frá hvørjum øðrum. Tað er Mentamálaráðið, ið hevur koyrt 26 næmingar í hvønn flokk. Vit føla okkum sum um vit ein- ans eru tøl. Hvussu nógv tøl kann man proppa inn í eina skúlastovu? Tað er jú eitt undantak, at Mentamálaráðið kann koyra meir enn 24 næm- ingar í ein flokk. Og í hesum førum var tað við tí hugsjón, at 6 næmingar fóru at gevast, áðrenn hálvurannar mánður var liðin. Vit føla okkum ikki sera vælkomnan. Visión 2015 sigur, at øll skulu hava eina mið- námsútbúgving, men Mentamálaráðið heldur, at tað er so long tíð inntil ta tíð. Men ein studenta- útbúgving tekur trý ár, og so skal ein eisini læra víðari, sum eisini tekur nøkur ár. Mentamála- ráðið hevur ikki ætlað sær at byrja í góðari tíð og ætla sær ikki at vera fyrireikaði til visión 2015. Vit (næmingarnir) ganga við óvísheit um, hvat fer at henda við okkum. Vit vilja stuðla Yrkisfelaginum í, at hetta ikki fer at endur- taka seg (at meir enn 24 næmingar vera koyrdir í 1 flokk). Hettar er komið fyri einaferð fyrr, og tað endaði við verkfalli, sum eisini kann koma fyri nú. Tað ávirkar pensum hjá okkum sera nógv. Vælkomin í Hoydalar, vit vóna at tú fert úr! Økisgranskingin skorin inn á bein