mikudagur 26. oktober 2005síða 22

22 Nr. 204 - 26. oktober 2005 At lesa av tølunum hevur Euran tað ikki serliga gott. Virðið hevur verið javnt minkandi í ár, og seinastu fýra mánaðarnar hevur lutfallið millum Dollar og Euro ikið aftur og fram millum 1,19 og 1,24 EURO, DOLLAR KREPPA? Rolf Guttesen: rg@geogr.ku.dk Lægsta virði hevði Euro umleið 1. juli, tá bert 1,18 Dollars fingust eina Euro. Men kurvumyndin vísir eisini, at alt árið sum farið er, hevur ikki gingist so væl hjá felags valutaeindini hjá teim 12 ES-londunum í valutasamtakinum. Har er danska krónan sum kunn- ugt ikki við. Men hon er bundin tætt at Euro-kursin- um, so faktisk broytist virð- ið í krónuni á sama hátt sum á Euro. Var felags valuta- eindin í ES-samtak- inum ein misskiljing? Spurningurin kann setast, var tiltakið við eini felags valutaeind í ES-samtakin- um ein misskiljing? Tann rættiliga javna og áhaldandi afturgongdin vís- ir ein veikleika, sum kundi bent á, at vinnulív og pen- ingastovnar av ymsum slag eru skeptisk og ikki hava álit. Niðurstøðan kundi ver- ið, at generella kreppan í ES og serliga stjórnar- kreppan í Berlin, hóttir støðuna hjá Euruni. Men Financial Times Deutschland, FTD, sum viðger hesa kreppu, heldur ikki, at hetta er ein røtt niðurstøða. Teir vísa á, at kursurin (sum er víst í kurvumyndini) er nakað relativt, hann er eitt lutfall millum tvær støddir. Fyrst er at minnast á, at ein søga eisini liggur frammanfyri tað, sum víst er á kurvu- myndini hjá Sosialinum. Frá januar 2002, tá kursurin var umleið 0,90, til januar 2005, tá kursurin var umleið 1,36, styrknaði Eur- an so javnan. Financial Times Deutschland: Euran ikki "bleyt" Har sum okkara mynd tek- ur við, kann sigast, at Euran var komin uppá eina re- kordhædd í mun til Dollars. Afturgongdin skal síggjast í hesum perspektivi. Har- næst siga teir, at Euran liggur í dag á sama støði, sum tá hon var tikin í nýtslu í 1999, og virðið í dag ligg- ur omanfyri tað samlaða meðaltalið. FDT sigur sum niðurstøðu, at talan als ikki kann vera um nakra "bleyta" valuta. Víðari seta teir tann rele- vanta spurning, um valuta- marknaðurin kann vera vísital fyri styrkina í einum búskapi. Sum dømi nevna teir, at amerikanski búskap- urin var í mega-vøkstri alt árið í fjør, meðan Dollarin bara fall og fall. Tað vildi tí verið óðamannaverk at ført búskaparpolitikk eftir teim smærru, dagligu ella stutt- tíðar svingunum upp og niður. Men hinvegin skerst ikki burtur, at Euran er viknað. Ikki bert í mun til Dollar. Verður avrikið (perfor- mance) hjá 58 valutaeind- um í heiminum samanborin fyri árið 2005, so fær Euran næstan dumpikarakter. Liggur bert nummar 50 av 58. Bæði bretska Pundið, japanska Yen, brasilianska Real, indonesiska Rupie og turkiska Lira hava styrkt seg í mun til Euro. Í løtuni lokkar USA mest Í 2005 hevur Euran ikki kunna lokkað nóg nógvar íleggjarar til økið. Í Euro- londum hevur eingin týðu- ligur vøkstur verið at sjá. Og rentan hevur eisini ver- ið so lág, at íleggjarar við leysum kapitali heldur eru farnir til USA. Hetta var tó eisini gald- andi árið fyri, í 2004. Men tá hevði Dollarin uppaftur sjónligari veikleikar at dragast við, millum annað "the twin deficits", sum vit hava viðgjørt nakrar ferðir á hesum plássi. Nógvir ak- tørar á valutamarknaðinum pendla millum Euro og Dollar, men í 2005 hevur leysi kapitalurin floymt yvir til Dollars. Politikk-munur mill- um USA og Europa Pengapolitikkurin hvør sínu megin Atlantshav er í dag rættiliga ólíkur. Euro- peiski Centralbankin, ECB, hevur hildið fast um eina lága leiðandi rentu uppá 2 procent í longri tíð, í 28 mánaðir. Hinvegin hevur amerikanski centralbankin, The Fed, við jøvnum mill- umbilum skrúvað leiðandi rentuna upp við 0,25 pcp, frá 2,25 til 3,75 procent. Vaksandi rentumunurin millum USA og Europa ger tað meira áhugavert at gera íløgur í Dollars. Hetta er helst ein orsøk til, at leiðandi týskir bú- skaparfrøðingar í seinastu viku, sambært Jyllands- posten, skutu upp at euro- rentan skuldi verið hækkað við hálvum procenti. Eisini politiskur stígur í europeiska samstarvinum Báðar fólkaatkvøðurnar í Frankaríki og Hollandi, har uppskotið til nýggja ES- grundlóg var felt, hava havt negativt árin. Tað sást týði- liga á kurvumyndini. Tað eru tey stóru høggini niður- eftir í juni mánaði. Hesar hendingar skaptu iva. Var ES var ført fyri at gjøgnum- føra broytingar og ábøtur, sum vóru neyðugar fyri at seta hjólini í gongd aftur. Og týska valúrslitið í sep- tember, har tað at kalla stóð á jøvnum millum sosial- demokratarnar, SPD, og hini kristiligu í CDU, skapti upp aftur størri iva. Nú sær út, sum ein stór samgongu- stjórn verður skipað, "eine grosse Koalition." Lat okk- um síggja hvør politikkur kemur burturúr. Ringt fyri oljuprísin og men gott fyri útflutningin Veika Euran kann skapa inflatión og prísvøkstur í Europa. Men serliga olju- prísurin gevur nakað at hugsa um. Oljan kostar í dag umleið 65% meira enn í januar. Hevði dollarin ikki ment seg so brátt, og Euran viknað tilsvarandi, hevði oljuprísurin bert verið 45% hægri. Men í handlinum við um- verðina er lági eurokursurin ein fyrimunur fyri euro- lond. Lága Euran ger tað lættari at selja vørurnar, eitt nú í USA. Og størsti bú- skapur mullum eurolond, Týskland, hevur eisini havt stórt avlop bæði á handils- og gjaldsjavnanum. Í talv- uni eru nøkur av nýggjastu høvuðstølunum sett upp til samanberingar. Keldur: Mark Schieritz: Kommentar; Euro auf Abwegen. FTD 20.10.2005 Claus Hecking: Dossier Euro schwächste Währung des Jahres. FTD 20-10-2005 Ulla Nørby: Tyske tænketanke anbefaler rentestigning. JP 21.10.2005 The Economist. Economic and financial indicators. October 15th-21st 2005 Var europeiska Euran ein misskiljing? Talvan vísir búskaparlig høvuðstøl í Europa og USA. Kelda: The Economist Vøkstur % Vøkstur % Handilsjavni, mia $ Gjaldsjavni Mia $ Arbeiðsloysi, % 2005 2006, est. 12 mðr. 12 mðr. seinasta Danmark 2,0 2,1 + 9,8 + 9,7 5,7 Týskland 0,9 1,1 + 200,2 + 110,4 11,7 Eurolond 1,2 1,5 + 54,3 + 10,4 8,6 USA 3,5 3,2 - 730,7 - 749,7 5,1 Dollars fyri eina Euro 1. November 2004 - 21. Oktoberr 2005 1,18 1,2 1,22 1,24 1,26 1,28 1,3 1,32 1,34 1,36 nov-04 dec-04 jan-05 feb-05 mar-05 apr-05 maj-05 jun-05 jul-05 aug-05 sep-05 okt-05 RG-2005 Kelda:ECB Gongur kurvan upp, styrkist Euro: € Gongur hon niður, styrkist Dollar: $