hósdagur 16. februar 2006síða 17

Nr. 34 - 16. februar 2006 17 Krímsjúka er vanlig um veturin Heilsa & lívsstílur Heilsa maggi@sosialurin.fo Bróstkrabbi, alkohol og stress Kvinnur sum aftaná skift­­isárini drekka alko­ hol og samstundis nýta hormonevnir økja um vandan fyri at fáa bróst­ krabba við 80 prosentum í mun til kvinnur sum ikki drekka alkohol og ikki nýta hormonevnir. Einans 10 gram av alko­ holi um dagin, sum svarar til eitt lítið glas av víni, kann vera ov nógv. Tað er ein kanning í blaðnum ”Journal of the Nation Cancer In­sti­ tute”, sum kemur til hetta úrslit. Kanningin bygg­ir á eina svenska bróst­ krabba­kanning av 51.800 kvinnum. Kanningin varð gjørd í 10 ár, frá 1987 til 1997. Norski yvirlæknin og krabbameinsgranskarin, Kristina Kjærheim, sigur, at úrslitið av kanningini staðfestir tað, sum vit vita um bróstkrabba og alkohol. Hon sigur, at læk­n­ar mugu upplýsa kvinn­ur um, at alkohol og bróst­krabbi hava samband hvørt við annað. Hon heldur eisini, at tíð­ in er komin til at endur­ skoða fatanina um at eitt glas av víni um dagin er so sunt. Granskarar vísa eisini á at áhaldandi stress elvir til minkandi østrogenevni, ið kann vera ein risikofaktor fyri bróstkrabba. Kelda: Tidskrift for den Norske Lægeforening Krímsjúka – ella influensa ella bara krím – er vanlig um veturin. Krím er tann van­ ligasta av øllum sjúkum; hon smittar lættliga millum fólk við dropasmittu við hosta ella nýsan. Sjálvdan varir krím­ sjúka longur enn eina viku Krím Krím er orsakað av krím­ virus, sum setur seg í munn, nøs, háls ella lungu. Hjá frísk­um børnum, ungum og miðaldrandi gongur sjúk­an sum oftast skjótt yvir. Men hjá eldri fólki (yvir 65 ár) og fólki við sukur-, hjarta-, lungna- og nýrasjúkum kann krímsjúka verða hættislig. Eisini hjá fólki, har immunverjan er viknað, kann krímsjúka verða hættislig. Tí eiga fólk í hesum vandabókum at lata seg koppseta fyri krím á hvørjum heysti hjá lækna. Koppseting kann í flestu førum fyribyrgja krímsjúku, og har fólk kortini fáa krím, vil koppsetingin lætta munandi um sjúkueyðkennini. Hjá børnum kunnu eftirsjúkur stinga seg upp so sum mið­ oyrna- og hjáholubruni. Hvat kann gerast? Fært tú krím, eru bestu ráð­ini at fara til songar. Dekk nógva vætu,  og tak um neyðugt 2 parasetamol ísenn í  mesta lagi 4 ferðir um samdøgrið fyri at linna fepur og pínu. Børn undir 12 ár skulu hava minni skamt, les tí altíð leið­beiningina á glasinum. Barnaskamtur er 10-15 mg/kg likamsvekt í mesta lagi 4 ferðir um samdøgrið. Pínustillandi til børn fæst í tablettum, súgvitablettum, sevju ella stikpillarum. Fyri tipta nøs fæst nasapístr ella -dropar. Virkanin heldur sær í nakrar tímar. Tú kanst brúka næsapístr fyri tipta nøs 3 ferðir um dagin í hægst eina viku í senn. Børn undir tvey ár eiga ikki at nýta hesar dropar, men kunnu ístaðin fáa saltvatn, sum eisini fæst til keyps á apotekinum. Saltvatn tynnir snorið, soleiðis at tað betur rennir úr nøsini. Fyri sáran háls fáast súgvi­ tablettir, sum virka lokal­ doyvandi í hálsinum. Fyri turran hosta fáast hosta­doyvandi tablettir ella sevja. Eisini fæst hostasevja, brúsutablettir og vanligar tablettir fyri at loysa slím. Heimaráð, sum t.d. at drekka Kamillute, eta C- vitaminir, Echinamindropar og hvítleyk vísir seg at hjálpa fyri krím hjá nøkrum. Hetta eru sum sagt heimaráð, og neyvar kanningar eru ikki gjørdar av virkanini av hes­ um evnum fyri krím. Spyr á apotekinum hvat er ráðiligt at brúka í sam­ band við krímsjúku. Ígerð­ arsjúkur kunnu koma í kjalar­vørrinum á krímsjúku (superinfektión, eitt nú lungnabruni), og tí eigur ein at seta seg í samband við lækna, um sjúkueyðkennini versna ella standa við longur enn 1-2 vikur. Kelda: www.apotek.fo Góð ráð • Tá ein hevur krím, eigur ein ikki at verða ov strongdur, tí tað kann gera krímið verri. • Roykur frá tubbakki kann leingja um krím og serliga hjá børnum. • Tá ein hevur krím er altíð gott at drekka nógv t.d. heita mjólk við húnangi, juice, vatn o.a. Krím smittar illa – fylgið tí hesum ráðum: • Snýs tær við pappírsklúti og bein teir burtur beinanvegin, • Halt fyri munnin tá tú hostar ella nýsur, • Vaska tær ofta um hendurnar, • Lat vera við at rætta hond. Far til lækna Sjúkueyðkennini av krími hvørva sum oftast aftaná eina viku ella so, og tá er ikki neyðugt at fara til lækna. Um sjúkueyðkennini vara í meira enn eina viku, og um ein fær fepur ella um ein afturvendandi hevur krím, eigur ein at fara til lækna, at verða kannaður nærri. FAKTA