mikudagur 8. mars 2006síða 26

18 Nr. 48 - 8. mars 2006 Um vikuskiftið var Gentukórið Kassia á konsertferð í Keyp­ mannahavn. Millum tiltøkini var konsert á Hotel Tórshavn, har kórið sang fyri øllum teimum nógvu føroyingunum, ið búleikast har. Konsert Orð/myndir Símun Jóannesarson Gentukórið Kassia úr Havn var um vikuskiftið á konsertferð í Keyp­manna­havn. Tær sungu í Kristna­stovu á Amager, Glostrup Frikirke, Kristeligt Fæll­es­skab í Rødovre og á Hotel Tórshavn. Allastaðni sungu tær fyri fullum húsum og vælnøgdum áhoyrarum. Av tí at tað var stúgvandi fult av fólki til konsertirnar vórðu summi noydd at standa í gongini. Sosialurin var við á kon­ sertini á Hotel Tórhavn, tá tær sunnukvøldið sungu fyri teimum, sum búgva har. Dag­ ar­nir kunnu gott gerast langir á sjúklingahotellinum, bæði fyri sjúklingar og avvarandi. Tí var hetta eitt frískt innslag, sum øll vóru glað fyri. Á konsertunum framførdi Kassia sangir á bæði før­ oyskum, donskum og ensk­ um. Sangirnir umboðaðu ym­ iskar sangstílar, summir vóru lættir og aðrir stillir og vakrir. Nógvar góðar einrøddir vóru at hoyra, og onkrir sangir vóru eisini krydd­a­ðir við góðum cello­fylgi­spæli. Meðan gent­ urnar høvdu ein lítlan steðg, sungu kórleiðararnir nakrar sangir. Genturnar hugnaðu sær óført, og tær eru glaðar fyri, at kórleiðararnir tóku hetta stigið, hóast tað var strævið og eyguni vóru eitt sindur tung á konsertini sunnu­kvøldið. Genturnar syngja reint og tað hoyrist, at tær eru ikki heilt óvandar at syngja. Kórið, sum hevur nøkur ár á baki, er samansett av gent­um, sum eru 10-14 ára gamlar. 22 gentur vóru við í ferða­ lagnum. Kórleiðarar eru: Char­lotta á Váli Olsen, Brita á Váli Smith, Poula Sør­­ensen, og Anna Maria E. Anthoniussen. Kári við Rætt­ará er klaverspælari hjá kórinum, Ólavur á Váli Olsen spælir bassgittar, og Anna á Váli Smith spælir cello. Harðskapur móti kvinnum er ein ov­ur­ honds stórur trup­ ulleiki í øllum heim­ inum, ávarar ST um í nýggjari kanning harðskapur Rigmor Dam Rigmor@sosialurin.fo ST: Hann er í øllum lond­ um og innan allar sam­ felagsbólkar Sambært nýggjari kanning, sum heilsustovnurin hjá ST, WHO, hevur gjørt í tíggju lond­um, eru millum 15 og 70 prosent av kvinnunum fyri kynsligum ella øðrum krops­ ligum harðskapi frá partn­ aranum. Kvinnur í fá­tækum land­búnaðarøkjum eru í stórsta vanda fyri at vera fyri harðskapi frá partn­aranum. Tess hægri út­búgving, status og møgu­leika fyri ávirkan á egið lív, kvinnan hevur, tess minni er vandin fyri at vera fyri harð­skapi, sigur nýggja kann­­ingin. Í øllum samfelagsbólkum Tilsamans tóku 24.000 kvinn­ur lut í kanningini, og vísir hon, at harðskapur í heiminum kemur fyri í øllum safelagsbólkum. Harð­skapurin ávirkar ikki bara kvinnurnar lik­am­liga, men tær hava eis­ini nógvar ósjónligar trup­ul­leikar at dragast við, so sum svimbul, vánalig bind­­indi, rørslutrupulleikar, tung­lyndi og royndir at gera sjálv­morð, ið alt eru dømi um langtíðarávirkanir. Vilja ikki nýta hít Millum 5 og 28 prosent av kvinn­unum høvdu verið fyri harðskapi, meðan tær vóru við barn. Oftast var gern­ ingsmaðurin eisini pápi at barninum. Í mongum førum varð úrslitið av slíkum harð­ skapi, at kvinnan abort­eraði. Ein serliga álvarslig fylgja av harðskapinum er, sam­ bært WHO, økti vandin fyri spjaðing av HIV og AIDS, tí nógvir harðligir menn vilja ikki nýta hýt, og kvinn­ ur­nar hava ikki dirvi til at standa ímóti, av ótta fyri harð­ skapinum. UTTAN ÚR HEIMI Sungu fyri fullum húsum í Keypmannahavn Dagarnir á Hotel Tórshavn kunnu væl gerast langir, tí var konsertin sunnukvøldið eitt fríkst innslag Harðskapur móti kvinnum – ein fólkaheilsutrupulleiki Soleiðis kann harðskapur móti kvinnum steðgast At starvsfólkini á sjúkrahúsum verða útbúgving at kenna á einari kvinnu, um hon hevur verið fyri harðskapi. At bøta um møguleikan fyri hjúnarskilnaði. Her verð­ur hugsað um fíggjarligan tryggleika og rættin til børnini, sum eru trupulleikar í summum londum. Upplýsing um javnrættindi í skúlanum. At geva gentum og ungum kvinnum betri útbúgving og ræðið yvir persónligu fíggjarstøðuni. Politiskir og religiøsir leiðarar mugu átala harðskapi móti kvinnum. Í mongum londum verður harðskapur móti kvinnum mett sum natúrligt. Betri lógarkarmar og fleiri løgreglukvinnur. Fleiri kvinnuskýli og stuðulsmøguleikar til kvinnur, sum liva við harðskapi. Kelda: WHO Um kanningina Tey tíggju londini í kanningini hjá WHO: Japan, Brasilia, Serbia-Montenegro, Peru, Bangladesh, Tanzania, Namibia, Tailand, Samoa och Etiopia. Kvinnur, sum eru fyri harðskapi og neyðtøku, hava tvær ferðir vánaligari heilsu enn kvinnur sum ikki eru fyri harðskapi. Sjálvmorðsroyndir eru fýra ferðir vanligari millum kvinnur, sum eru fyri harðskapi frá manninum. Mest vanligi harðskapurin er lúsingur. Næst er neva­slag í andlitið. Helvtin av raktu kvinnunum høvdu verið fyri grovum harðskapi, so sum sparki, roynd av kvala og hóttan við vápni. Fýra av fimm harðskapsraktum kvinnum søkja sær ikki hjálp frá løgreglu ella á sjúkrahúsi. Nógvar siga heldur einki fyri familju ella vinum. Kelda: WHO FAKTA ES-nevndin hevur sett javn­ støðu á dagsskránna og ætlar sær at kanna við­­ur­ skiftini ímillum ar­beiðslívið og privatlívið umframt køn­ ar­viðurskiftini á teimum báðum kynunum. Endamálið er sambært nevndini at stinga út í kortið, hvussu javnstøðan skal tryggjast betur í teimum 25 limalondunum. Hagtøl vísa, at í meðal fáa kvinnur 15 prosent minni í løn enn menn í ES-londunum, og hesum vil nevndin til lívs. Vladimir Spilla, kommiserur í ar­­beiðsmarknaðarmálum, sigur við Reuter-tíðinda­stov­ una, at tað kann ikki góð­ takast, at annar helm­ingurin av fólkinum í sam­veldinum fær minni í løn enn hin. Ein nýggj kanning avdúk­ ar, at tað eru framvegis javn­­­vágin ímillum arbeiðs­ lív­ið og privatlívið og kyn­s­­­­diskriminerandi lø­n­­­­ar­­skipanir, sum forða kvinn­­unum at vinna fram á arbeiðsmarknaðinum, og sum í mongum førum noyða tær at gevast at arbeiða. Ein onnur týðandi niðurstøða í kanningini er, at tey truplu viðurskiftini hjá kvinnunum gera, at tær fáa færri børn, og tað kann fáa álvarssamar avleiðingar fyri búskapin í framtíðini. Tey seinastu hagtølini hjá ES vísa, at á leiðarastigi eru bara 32 prosent av størvunum mannað við kvinnum, í nevnd­um eru bara 10 prosent kvinn­ur, og kvinnurnar hava bara 3 prosent av stjóra­ størvunum í teimum størstu fyritøkunum. ES skal hava betri javnstøðu Í níggju ár livdi ein svensk kvinna saman við manni sín­ um uttan at siga honum frá, at hon var smittað við HIV. Tað var frá 1995 til 2004, og hesi árini fingu hjúnini tvey børn. Nú er kvinnan ákærd fyri grovt ósketni og fyri at hava kom­ið bæði manninum og børnunum í vanda. Aftonbladet skrivar, at á einari uttanlandsferð í 1995 bleiv kvinnan smittað við HIV. Nakað seinni fór hon til læknan, sum staðfesti, at hon var smittað, men kvinnan duldi tað fyri manninum. Læknin segði heldur einki, tí kvinnan vissaði hann um, at hon og maðurin høvdu einki kynsligt samband longur. Men tað var ósatt. Í 2002 fingu hjúnini eitt barn, og árið eftir fingu tey eitt afturat. Báðar ferðirnar varð kvinnan spurd, um hon vildi verða HIV-kannað, men hon tók ikki av tilboðnum. Men tá hon í 2004 noyddist á sjúkrahús við bruna, varn­ aðust læknarnir, hvussu vorð­ið var, og teir boðaðu alt fyri eitt manni hennara frá. Málið endaði eisini hjá løgregluni, sum hevur ákært kvinnuna. Harafturat er málið endað hjá sosialu umsitingini, sum skal gera av, hvat av foreldrunum skal hava umsorgan fyri teimum báðum børnunum. Dana Reeve, sum var gift við amerikanska films­leik­ aranum Christopher Reeve, doyði í gjár av lungnakrabba. Hon var 44 ára gomul. Eftir at maðurin doyði í 2004, arbeiddi Dana við at útvega lammaðum fólki betri umstøður. Hetta var eitt øki, sum hon hevði fingið drúgvar royndir á, eftir at maður hennara gjørdist lamin aftan á eina vanlukku í 1996, tá hann datt av einum rossi. Í august í fjør staðfestu læknarnir, at Dana Reeve hevði lungnakrabba. Á hvørjum ári halda am­erikanskir studentar eins serliga veitslu um vár­ ið, sum teir rópa Spring Break, men nú ávara lækn­ arnir genturnar ímóti at at gera ov nógv av. Læknarnir vísa til eina kanning hjá amerikanska læknafelagnum, sum vísir, at á Spring Break drekka 83 pro­sent av gentunum meiri, enn tær annars gera, og at 75 prosent av teimum gera meiri burtur úr tí kynsliga tá enn hinar dagarnar á árinum. Ja, sambært kann­ing­ini hava nógvar av gent­unum samlegu við meiri enn einum mannfólki á veitsl­uni uttan at brúka nak­að fyribyrgjandi, skrivar AP, sum ikki væntar, at ávaringin frá læknunum fer at fáa nakra ávirkan. Skúlaveitsla ov vill Dana Reeve deyð Duldi HIV í níggju ár