týsdagur 13. mars 2001síða 15

Nr. 50 - 13. mars 2001 29 28 Nr. 50 - 13. mars 2001 VIÐMERKINGAR »Harrin fyrigevi teim, teir vita ikki hvat teir gera« Eiko Apol Tórshavn, 24. feb. 2001 Hesi orð standa í Halgu- bók. Somu orð kunnu sig- ast um sitandi landsstýri. Nú tá uppgangstíðir aftur eru at hóma her á landi – náttúran hevur vælsignað okkum við nógvum fiski, prísurin er høgur sum ong- antíð fyrr í søguni. Nú vilja teir kappa allan stuðul úr Danmark burtur – vit skulu klára okkum sjálvi fíggjar- liga og fáa »frælsi«. Sjálvur havi eg aldri kent meg ófrælsan, hóast eg havi búð í Føroyum alla mína tíð. Í sjónvarpinum tann 5. feb. segði løgmað- ur: »Vit hava tað gott her í Føroyum«. Tað er satt sum tað er sagt, hesum vilja flestøll taka undir við. Hvat bagir okkara núverandi landsstýri? Danski stuðulin til Før- oyar er upprunaliga ætlaður at menna føroyska sam- felagið, soleiðis at vit kunnu koma ájavnt við hini norðurlondini. At byrja við var allur peningurin oyra- merktur, t.d. til sosialmál, skúlamál, sjúrkahúsverkið o.s.fr. – Seinni varð hetta broytt eftir ynski úr Føroy- um, til »blokkin«, so allar veitingarnar komu í eina pulju, sum landstýrið skuldi ráða yvir og umsita. Blokkurin verður prístals- reguleraður og er nú komin upp á slakar 1000 miljónir kr. um árið. – Hvussu hesin »blokkur« verður umsitin av ymsu landsstýrum okkara er neyvan møguligt hjá palleba at fáa nakra hylling av, tað er ivaleyst eitt av mongu loyndarmálum landsstýri- sins. Mær kunnugt, hevur løgtingið viðtikið eina danska lóg, um alment innlit, at galda eisini her á landi. Umframt »blokkin«, veita illavornu danir fleiri aðrar veitingar til Føroyar. Til dømis loyva teir sær at byggja prestagarðar, løna alla prestastættina fulla løn, umframt bisp og bispagarð. Somuleiðis loyva teir sær at taka alla ábyrgdina og kost- naðin av løgregluni, løg- regluovasta, sýslumonnum, skrivstovufólki v.m. Somu- leiðis ditta teir sær at gjalda alla rættarskipanina í Før- oyum, so sum dómarar, fulltrúar, rættarhølir, skriv- stovufólk v.m. Um tað so er vaktar og bjargingartænastan, við tyrlutænastu, eru teir eisini har. Tað kann tó viðmerkj- ast, hent er møguliga at hava verjuskipið danska nú, meðan Brimil liggur svínabundin í Noregi á 4. mánaði, tí ikki eru ráð at gjalda manningini eina líkinda løn. – Sjálvir hava tingmenn givið sær eina lønarhækking uppá 80%, uttan nakað hóvasták, um- framt aðrar ágóðar. Eisini eru danir so frekir, at teir gjalda okkara uttan- ríkistænastu fyri einki. At hugsa sær, vit fáa loyvi at brúka teirra ambassadu í t.d. New York, Tokyo, Cape Town, París o.s.fr. fyri einki. Onkur hevur roknað út, at allar hesar veitingar ið verða veittar Føroyum um- framt blokkin, eru uml. helmingin av hesum. T.v.s. 1.5 milliard kr. tils. um árið. Við øðrum orðum 150 milliónir kr. um mánaðin. Hvussu í Guðs garði ætlar landsstýrið at bøta fyri ella kompensera fyri hesa upphædd??? Sum er, eru vit eftirbátar á fleiri økjum, samanborið við tey skandinavisku lond- ini, t.d. á tí sosiala, enn er langt á mál. Tað er sjúkligt og reint ábyrgdarloysi at mæla fólki til, at taka undir við ørvitisætlan landsstýri- sins. Tað hevur ljóðað, at landsstýrið ætlar at stovn- seta ein fíggjargrunn at bøta fyri, kompensera, fyri hesum 125 miljónum um mánaðin ið danir lata Føroyum beinleiðis og óbeinleiðis. Tá stóra oljukreppan var seinast, varð ein oljugrunn- ur stovnsettur. Hesin skuldi hava til endamál at virka sum ein regulatorur fyri prísbroytingum á oljuni. Tá oljuprísurin fór upp, skuldi grunnurin lata hjálp til brúkarin, og øvugt, tá prís- urin var lágur, skuldi olju- avgjaldið hækka. Hvat er hent? Oljugrunn- urin er uppetin og burtur, bert oljuavgjaldið er eftir. Hví varð tað ikki eisini tikið burtur saman við grunninum? Slíkar grunnar vil føroya fólk helst vera fyriuttan. Ivaleyst hava tey eisini fingið nóg mikið av po- litiska veruleikafjara ør- vitistosi tykkara. Sveinastykkið loysinga- flokkanna liggur við Hoy- víksvegin, meginpostverk Føroya. Tað var serliga talsmaður tjóðveldisflokk- in, ið var heitur fyri at yvir- taka postverkið, tí at hetta vildi gerast eitt satt gull- nám sum fráleið. Í dag veit føroya fólk alt um hvussu væl vignaðist og hvussu væl varð stýrt. Postverkið má fáa fíggjarliga anda- hjálp fyri at ana. Mangur fæst við boga, ið ikki kann hann upp at toga. Jákup Danielsen Á heimasíðuni hjá sær ger Vinnuhúsið ella rættari sagt Føroya Arbeiðsgevarafelag sínar trongdskygdu meting- ar um ávísa kanning sum Starvsmannafelagið kunn- gerð í seinasta Starvsblað- num. Ætli mær ikki at við- gera hesa kanning, men havi trongd til at gera við- merkingar til orðingarnar um at m.a. Starvsmanna- felagið tók avgerð um at lækka lønirnar í kreppuár- unum til at keypa seg frá umskipanum og uppsag- num. Eg havi ringt við at skilja, hví Arbeiðsgevarafelagið heldur tað hava serligan áhuga at draga hetta fram, tí júst hesi viðurskifti saman við vøkstrinum í londunum rundanum okkum, fara óivað at hava stóran týdn- ing í verandi sáttmálating- ingunum. Um avgerðina hvørt tað var rætt at fara niður í løn ella ikki, kunnu sáttmála- partarnir klandrast um, tí ofta er tað so, at ein og hvør er sær sjálvur næstur og hevur trupult við at hugsað um heildina, um samfe- lagið og tann einstaka har alt lívsgrundarlagi stóð til at rilla. Tað er eitt ógrundað postulat, pástandur, tá tað verður sagt, at Starvs- mannafelagið keypti seg frá umskipanum í almenna sektorinum, meðan sann- leikin liggur í tí, sum sagt er frammanundan, at fe- lagið hugsaði um einstaka limin ella teir limir sum kundu verða í vanda fyri at fáa sekkin, til eitt lív har ongin í Føroyum, hvørki vinnulívið ella almennar skipanir kundu hjálpa teim- um. Útlitini hjá teimum var at verða í einum felagið fyri arbeiðsleys ella at dúga uppá danska samfelagið, sum fleiri, óivað eisini í Arbeiðsgevarafelagnum, so fegin vilja verða fyriuttan. Bakklókskapur sigst at verða besti vápnið hjá nalvaskoðarum. Hví komu vit í tað støð- una, at lækkað lønir? Kanska skuldi tað verið óneyðugt at endurtikið tað her, men fyri tey í Arbeiðs- gevarafelagnum, sum enn ikki vita tað, so var sam- felagið kollrent av vánalig- um bankaleiðslum, vinnu- lívsspekulantum og eisini fyri ein part av politisku skipanini við luttøku av øllum politisku flokkunum. Eftir einari nátt í oktober mánaða í 1992 var føroyska samfelagið koyrt á húsa- gang, ikki av dønum men av føroyingum sjálvum. At danir máttu taka um endan, er størsta skommin før- oyska samfelagið hevur verið út fyri og tað er ótrúligt at hoyra, tá tað ferð eftir ferð verður sagt, at orsøkin var, tí vit ikki høvdu ræði á egnum landi. Slíkt møsn hoyrir bakklók- skapinum til. Sum partur av semjuni, sum var gjørd í oktober 1992, var avtalað millum Føroya Landsstýri og donsku stjórnina at fíggj- arlógin skuldi minkað við 500 milj. Kr. og í fíggj- arlógaruppskotinum fyri 1993 var ásett, at ”lønir- nar” skuldu minkað við 10% og var hetta ført upp undir hvørjum rakstrar- staðið sær. Kostirnir vóru tvinnir, annaðhvørt lækkaði lønin ella eisini máttu enn fleiri missa sítt lívsgrundarlag. Avtalað var tí gjørd við Landsstýrið um at lækkað lønir í eitt 11 mánaða skeið í 1993, fyri síðani at ”nor- maliserað” viðurskiftini aftur 1. januar 1994. Og sum ikki einaferð hesi nógvu árini, so hevði al- menni arbeiðsgevarin ikki rygg til at halda seg til gjørdar avtalur og skuldi ganga nógv ár til at fáa viðkent avtaluna sum kom í gildi 1.2.1993. Síðani hev- ur álitið á arbeiðsgevaran verið ein býur í Russlandi. Eg tori væl at standa við avgerðina, sum tikin var, at lækkað lønirnar og avgerð- in var eisini røtt, eftir teim- um viðurskiftum hon var tikin undir, men í hesum nú so vælkenda bakklókskap- inum, kundi verið, at okkurt skuldi verið øðrvísi. Og tað sum kundi verið øðrvísi var, at tú ongantíð kanst líta á mótpartin, at gjørdar avtalur ikki verða hildnar og at álit er ókent ”begreb” í teirra verð. Eg eri glaður fyri og sovi væl um náttina fyri, at eg m.a. ikki var viðvirkandi til, at enn fleiri gjørdist ar- beiðsleys og endaðu á einari solnaðari arbeiðs- loysisskipan ella máttu flyta av landinum, burturfrá tí øllum tí sum tey høvdu bygt upp her, men sum eftir einari nátt, av ódugnaskapi frá øðrum, máttu rýma frá.. Av teimum 7.000 fólkun- um sum fluttu í kreppu- árunum, er bert ein lítil partur komin aftur til land- ið og vit Føroyar gjørdust fátækari. Eg veit av góðum grundum ikki hvat fyri samfelagssinni tit í Vinnu- húsinum diskað upp við. Tit vildu allarhelst valt at lati enn fleiri fólk, enn tey sum fóru, farið av landinum og sungið í kórinum hjá einum ávísum politikara, at í Føroyum kunnu ikki verða meiri enn 25. túsund fólk. Tað er somuleiðis ein ótrúligur pástandur, at siga, at lønarniðurskurðurin førdi við sær enn ein størri almennan sektor. Ja, tað er beinleiðis tápuligt at koma við slíkum møsni. Undir leiðslu av Edmundi Joen- sen, var farið undir at um- skipað almenna sektorin og ongantíð hevur vøksturin verið so stórur síðani tá. Heldur ikki nú, tá fortalarin fyri minking av almenna sektorinum, situr við ræðið. Landsstýrismaður hjá hesum sama flokki hevur úttalað alment, at hann trúi ikki sínum egnu eygum, at vit í dag hava ein so væl- virkandi almenna umsiting. Niðurstøðan er, at fak- feløgini eiga ongan lut í umskipanini hjá Finn Nor- man Kristensen og eg kann bara staðfesta, at tað al- menna eisini í hesum sam- gonguskeiðinum er voksið enn meira. Eg velji at trúgva, at tey ráðandi hava gjørt tað, tí tey hava hildið tað verið neyðugt. Til síðast skal sigast til samanlíkningina við starvs- fólkatalið hjá bankanum, at tað sigur seg sjálvt, at talið av starvsfólkum er minkað í hesum sektorinum. Teir koyrdu bæði seg sjálvar og alt føroyska samfelagið á heysin og vit hava í dag 2 bankar minni enn í 1992. Bakklókskapur, besta vápnið hjá nalvaskoðarum Thomas Arabo Fá ting kunnu øsa føroy ingar so nógv, sum spurn- ingurin um flutning. Tað veri seg berghol, vegir, ferj- ur og ikki minst uttanlanda- sigling. Hetta eru spurningar, ið viðkoma øllum og øll hava skil fyri, so ella so. Antin sum brúkari ella sum eyg- leiðari. Nú er so tjak aftur um uttanlandasiglingina aftan á frið í eini 10-15ár. 25 ár eru liðin síðani ferðafólkaflutningsvinnan sjóvegis til okkara granna- lond tók seg upp. Ikki var tað friðarligt at arbeiða við tí, men síðan Smyril Line byrjaði í 1983, hevur verið meira friður enn áðrenn. Nú er tað so blivið ein vinnugrein har eini 150 fólk hava sítt lívsstarv. Føroyingar eru einsamallir á marknaðinum. D.F.D.S. gavst við sínum virksemi og íslendingar royndu seg eitt ár - tað miseydnaðist. Helst tí teir høvdu undir- mett uppgávuna. Sostatt má metast at før- oyingar á hesum øki hava dugað betur enn aðrir - og hava eina vitan um hesa sigling, sum aðrir ikki hava. Sostatt hava útlendskar fyritøkur lítlar ella ongar fyritreytir at ráðgeva um henda spurning. Smyril Line hevur nú afturat summarsiglingini í næstan tríggjar vetrar havt sigling uppá Føroyar. Endamálið var at vita um grundarlag var fyri ferða- fólkaflutningi, har tað, at fáa sín egna bil við, skuldi verða gularótin, og vita um tað var onkur tørvur, serliga hjá teimum, ið selja feskar kvalitetsvørur, ikki var nøktaður. Hesar royndir hava ging- ið hampuligt, so tá ið fe- lagið nú stóð fyri trimum framtíðar valmøguleikum, so valdi man at royna at endurnýggja seg við nýggj- um rakstrartóli. Hinir møguleikarnir vóru at doyggja spakuliga við gomlu Norrönu ella selja alt til hægstbjóðandi. Uppgávan at endur- nýggja bleiv ikki løtt tað vistu øll íð tóku avgerðina og tað skuldi ganga væl í hond um hetta skuldi koma at rigga. Àr 2000 gekk ikki væl í hond og tann fortjenastan , ið var væntað kom ikki. Hettar skeiklaði alt pro- jektið og nú verður so ar- beitt við at fáa tað á beint aftur. Tann, sum hevur uppliv- að øll rokini, ið hava verið um uttanlandasigling legg- ur til merkis, at aftur hesu ferð er tað farmaflutning- urin, ið mest tjak er um. Um tað er nakað serfør- oyskt at vit skula buka okk- ara egnu veit eg ikki, men tá ið útlendingar ota seg inn á okkara markna, tá er champagna, kransakaka, smíl og ikki minst - tøgn. Norröna hevur í dag eina flutningsskipan, sum er ørðvísi enn aðrar. Við- skiftafólk eru sum heild nøgd og gjalda fyri hesa tænastu. Nýggja Norröna hevur somu skipan, men nógv størri kapacitet. Hesin stóri kapacitetur kann verða ógvuliga hentur hjá teimum alifyritøkum, sum selja á spotmarknaðinum og skula hava stóra nøgdir til markn- að tá ið prísurin er í topp. Harafturat fáa tær dugna- ligu lastbilafyritøkurnar, ið vit nú hava fingið, møgu- leika at gera flutningsskip- anir inn í onnur lond. Í øðrum londum er tað slíkar fyritøkur, ið taka sær av at handfara góðs og ikki reiðaríðir. Sum dømi kann nevnast at DFDS nú um dagarnar seldi sína lastbil- fyritøku og røkir nú bert flutning frá kei til kei. Í øllum hesum fraktprát- inum, ið vit síggja í bløðun- um, so er tað líkasum tað er gloymt at vit tosa um eitt ferðamannaskip, ið skal ,sum høvuðsuppgáva, hava ferðamannaflutning. Tað er lívsgrundarlagið hjá Smyril Line. Summarsiglingin er tann, ið er og verður høvuðs- grundarlagið hjá felagnum. Um tað hendir at vit spæla av við Smyril Line - og hetta kan henda um tað ikki eydn- ast at fáa nóg mikið av kapitali til vega - so hava vit mist ferðingamøguleikan sjóvegis með alla. Sum oyggjabúgvar, so hugsi eg at tað vil merkjast ógvuliga svárt, at vit ikki hava valmøguleikan, tá ið vit skulu uttanlands og møguleikin fyri ferðing við bili sjóvegis fellur burtur. Harafturat skal hugsast um hvussu stóran part flutningsinntøkurnar hjá felagnum muna í inntøku- rokniskapinum hjá ferða- vinnuni. Eitt sindur ironiskt vil tað verða um vinnugreinin sjó- vegis ferðafólkaflutningur, ið yvirlivdi kreppuna, nú fer fyri bakka í eini tíð, har vinnan gongur væl, sam- felagið er væl fyri og okk- ara góði banki fær medalju í danska ríkinum fyri at tjena pengar og hava met- yvirskot. Jú, pengar eru til - tað eru kanska ov fá, ið føla seg sum oyggjabúgvar ella…..? VIÐMERKINGAR Ferðafólkaflutningsvinnan sjóvegis fyri bakka? Greipan hjá Nyrup Steinbjørn B. Jacobsen Sum allir miðlar hevur sjónvarpið sínar veikleikar, men eisini viðhvørt eina sterka síðu, sum eingin annar miðil nær ella námint hevur. Ein mynd kemur fram á skíggjan í nøkur fá sekund, men hon fer ikki frá tær aftur, tí hesi fáu sekundini avdúkaðu so ótrúliga nógv, sum ein mongd av orðum ikki høvdu megnað. Hon verður til ein sannleika, ið ikki kann kjakast um ella burturforklárast. Øll, sum eg havi spurt, sansaðu og mintust mynd- ina. Myndin var av teimum báðum fólkatingslimunum, sum eru valdir í Føroyum, men samstundis eru teir løgtingslimir og formenn í hvør sínum stóra føroyska flokki. Har gingu teir glaðir og væl tilpassar í tí danska fólkatinginum, í eini av okkara mongu lagnuløtum. Ein vildi hildið, at teir um ikki annað vóru foyir og illa við. Í hvørjum tingi lá teirra hjarta? Ella rættari penga- pungurin? Tað danska gev- ur teimum um 700.000 kr. (snøklarnir viðtaldir). Tað føroyska gevur teimum um 300.000 kr. Hví noyðast við annan, tá ið tú kann fáa báðar og tað fyri lítið og lætt. Men hetta má vísa øllum føroyingum, at tað er ein høpisleys skipan, sum vit liva undir. Hvat er tað fyri eitt demokrati, vit hava? Tað má vera eindømi í søg- uni. Onkur vil kanska halda, at eg gangi teimum ov nær við at minna á teirra lønir, men um eg hevði roynt at spurt um teirra gerðir vóru grundaðar á, at báðir vóru hugsjónarmenn, høvdu fólk flent. Nei, eg vil ikki gita meir. Frægast er at halda, at pengapungarnir stýra teim- um fullkomiliga. At hesir báðir føroysk/donsku fólkatingslimirnir hava sett felags kós (teir eru so sanniliga í sama báti) niðri á dana tingi, kann so eingin ivast í. Kósin er eisini fyri føroyskan politikk her heima. Samdir draga teir somu línu. Draga vaðskít til tað føroyska samfelagið. P.S. Løgið, men satt. 6.3.01 kl. 17.40. Beint liðugur at skriva hetta reisi eg meg og tendri fyri SvF. Har hoyrist fyrst formaðurin hjá fólka- flokkinum og beint aftan á formaðurin hjá javnaðar- flokkinum frá tingsins røð- arapalli, til viðgerðar vóru landsstýrismannalønir. Jú, tað hoyrdist, at teir skiltu ótryggu støðuna hjá livi- breyðspolitikarunum. P.S. Nógv er at skriva um, men hesar dagarnar er serliga ein søga úr Gamla Testamenti komin fram fyri meg, sum vit øll kenna. Vit síggja tær báðar konurnar koma við barninum til Sálamon, men tá ið hann biður teir klíva barnið í tvey, opinberast fyri øllum, hvør er hin sanna móðirin. Mikael Blak Sosialurin skrivaði miku- dagin 7. mars, at 200 hevði gjørt ein niðursetandi sang um Karstin Hansen, ið æt »Skitni Karstin«. So er ikki. Um tíðindamaðurin Torkil V. Rasmussen hevði lurtað betur eftir tekstun- um, ella spurt seg fyri hjá bólkinum, hevði hann vit- að, at sangurin eitur »Skitni Kartni, og ikki skitni Karst- in. Hann hevði eisini vitað, at teksturin als ikki snýr seg um ein fíggjarmálaráð- harra, men um ein meir ella minni fiktivan persón. »Skitni Kartni« snýr seg um ein 27 ára gamlan sam- bandsmann, sum býr heima hjá foreldrunum og letur tey um at gjalda alt fyri hann. »Skitni Kartni« er sum áður nevnt meir ella minni fiktivur, so teksturin er ikki ætlaður nøkrum ávísum einstaklingi. Vit eru 200, vit eru tjóðveldis- menn. Vánalig tíðindafólk til Prix Føroyar Páska- stevnan 2001 í ítróttar- høllini á Skála TÍÐINDASKRIV Aftur í ár verður páskastevnan hildin inni á Skála. Tað er samkoman Keldan í Skálafirði, sum skip- ar fyri stevnuni. Eins og undanfarin ár verður nógv ymiskt á skránni. Talarar verða m.a. Enevald Flåten frá Levende Ord, Da- vid Hansen frá Ål- borg Menigheds Center, Danmark, og føroyingurin Bergur Skovgård, sum er leiðari fyri eini sam- komu í Svendborg. Umframt hetta verða tiltøk fyri børn, har skipað verður fyri barnamøtum sam- stundis sum kvøld- møtini eru. Her verð- ur nógv ymiskt gjørt burtur úr við m.a. drama, dansi og sangi. Tvey sera forvitn- islig ungdómstiltøk verða eisini við á stevnuni, har m.a. sang-, dansi- og dramabólkar luttaka. Stórur dentur verður eisini lagdur á sang og lovsang og kemur hetta eisini at seta sín dám á á møtunum. Keldan leggur dent á, at páskastevnan er fyri øll og tí verður ynskt, at so nógv fólk og samkomur sum tilber verða við. Undir stevnuni verður stórur dentur lagdur á at biðja fyri fólki til frelsu og grøðing. Meiningin er, at hini gleðiligi boðskapurin um frelsaran skal koma út til alt fólkið, so at menniskju skulu uppliva Guds kær- leika og kraft bæði til anda, sál og likam. Stevnan byrjar skírisdag 12. apríl og er til 2. páskadag 16. apríl. Lýst verður nærri í bløðunum seinni um skránna til páskastevnuna.