hósdagur 29. mars 2001síða 5

1. juni í ár verða allir kvinnuligir løntak- arar loksins javnsettir undir barnsburðar- farloyvi BARSILSLØN Turið Kjølbro Nýggja barsilsskipanin varð samtykt á tingi týsdag- in, men líka til tað síðsta komu broytingaruppskot, sum kortini øll fullu. Skipanin varð samtykt við teimum broytingum, sum vinnunevndin hevur skotið upp. Tað var beint upp undir jól, at landsstýrismaðurin í vinnumálum legði fyri tingið uppskot um nýggja barsilsskipan galdandi fyri allar kvinnuligar løntakarar á arbeiðsmarknaðinum. Síðani hevur landsstýris- maðurin heitt á nevndina um at gera eina røð av broytingum í lógaruppskot- inum, í flestu førum eftir tilmæli frá Arbeiðsloysis- skipanini. Flest allar av tekniskum slag, sum gera innkrevjingarháttin einfald- ari og minni arbeiðskrevj- andi. Fyrsta viðgerð av upp- skotinum var miðskeiðis í januar, uppskotið varð beint í vinnunevndina og í farnu viku legði ein samd vinnunevnd álit fyri tingið. Við triðju viðgerð varð uppskotið samtykt, slakar tveir mánaðir áðrenn tað kemur í gildi. Við nýggju skipanini fáa allar kvinnur á arbeiðs- marknaðinum fult endur- gjald fyri lønarmiss í sambandi við barnsburð. Skipanin umfatar bæði kvinnur og menn, soleiðis, at kvinnum verður rindað endurgjald í fýra vikur áðrenn barnsburð, og kvinnum og monnum í 24 vikur eftir barnsburð, um- framt tvær vikur, sum ser- liga eru tilskilaðar monn- um. Við hesi skipanini hava pápar tískil møguleikan at vera heima hjá barninum fyrstu tíðina, og tað er ein stórur bati í mun til galdandi skipan, tí tað hava teir ikki havt áður. Foreldur, ið ættleiða barn, hava rætt til barsilsfarloyvi í sama mun, sum tey hava rætt til barsilspening. Mett verður, at árliga út- gjaldið frá skipanini vegna barnsburð og ættleiðing til mammur og pápar verður uml. 44-46 mió. kr., ella 81.107,- fyri hvørt barnið. Verða uml. 25 mió. kr. fíggjaðar yvir vanliga skattin, eru eftir at fíggja uml. 21 mió. kr. Til fígging av meirkostnaðinum verður eitt prosentgjald lagt á A- inntøkur uppá 0,25%, sum løntakarar móttaka og sum arbeiðsgevarar rinda, ella tilsamans 0,50%. ALS skal umsita barsilsskipanina, og verður mett, at kostnaðurin av umsitingini verður uml. 1,8 mió. kr. árliga. Fyrsta árið verður kostnaðurin tó uml. 2,8 mió. kr., við tað at byrjanarkostnaðurin verður mettur til 1 mió. kr. Fyrsta altjóða vík- ingalegan við luttøku av handverkarum, tónleikarum, bar- dagamonnum, inuittum og indián- um verður hildin í Havn á ólavsøku STEVNA Turið Kjølbro Á ólavsøku í ár verður stórur víkingamarknaður á Glaðsheyggi í Havn. Hetta stendur at lesa í blaðnum hjá Føroya Heimavirkis- felag, ið júst er komið. Tað er føroyska samtakið Sið- sam, ið stílar fyri saman við fólki av Fjørukrónni í Hafnafirði. Tiltakið er part- ur av samstarvi millum Grønland, Ísland og Føroy- ar, og kemur at líkjast vík- ingahátíðini, ið var í Grønlandi í sambandi við stóra 1000 ára hátíðarhald- ið. Umleið 50 gestir úr 12 londum eru bodnir at taka lut. Eisini fólkasløg, ið høvdu samband við víking- arnar fyri 1000 árum síð- ani, verða við á leguni. Á marknaðinum vera hand- verkarar av ymsum slag, tónleikarar sum framføra upprunaliga víkingatón- leik, inuittar, sum framføra trummudans, og kanska eini indiáni eisini. Fimtan bardagamenn vera eisini við. Hetta er ein altjóða hópur, ið er vanur at ferðast runt um í Europa og berjast. Leggjast skal aft- urat, at hesir eru vanir við at hava ein høviskan atburð eftir framførsluna. Før- oyski dansurin verður eisini umboðaður. Víkingatiltøkini vórðu upprunaliga gjørd út frá teirri hugsjón at geva børn- um innlit í søgu okkara, og royndir frá hinum víkinga- legunum vísa, at børnum dámar ógvuliga væl at royna seg á legunum. Tí verður eisini undirhald, serliga til børnini og tey fáa høvi at royna seg í boga- skjóting, teymaríðing, sigl- ing, vápnaleiki, matgerð og framleiðslu av prýðislutum. Barsilsskipanin loksins veruleiki Gott og væl 600 børn verða fødd á hvørjum ári í Føroyum, 13 prosent av teim føðandi kvinnunum hava ikki tilknýti til arbeiðsmarknaðin, og útreiðslugrundarlagið undir nýggju barsilsskipanini er sostatt uml. 550 kvinnur Myndin er tilvildarliga vald Víkingar hittast á ólavsøku Nr. 62 - 29. mars 2001 9 8 Nr. 62 - 29. mars 2001 Tað skulu vinnast pengar burtur úr fiskaslógvi. Høvd og ryggir verða turkað í Leirvík og seld til Nigeria. Framleiðslan byrjar væntandi í summar TURKIVIRKI Edvard Joensen Leirvík: Eini 28.000- 30.000 tons av føroyskum fiskahøvdum fara árliga mestsum fyri einki, meðan onnur lond flyta hesa vøru út fyri hundraðtals millión- ir. Men nú fara føroyingar eisini at gagnnýta hesa vøruna. Beint norðan fyri brenni- støðina hjá IRF á Hagaleiti stendur ein virkisbygning- ur, har nógv lív er í løtuni. Ikki orsakaða av fram- leiðslu, men tí at menn eru við at gera hann kláran at fara undir framleiðslu. Nýggja framleiðslu her hjá okkum. Tað er virkið hjá felag- num Atlantic Marime Pro- ducts, sum fer at turka fiskahøvd og ryggir til útflutnings. Í sam bygningi, sum fyri nøkrum árum síðan varð bygdur til livravirkið hjá spf. H. Konoy Tað ganga menn og stoypa gólv í ovaru hæddini inni í bygninginum. Ein betongbilur stendur uttan fyri og letur betong renna gjøgnum eina slisku inn gjøgnum vindeyga, har onkur spreiðir út við spaka, meðan aðrir slætta við eini fjøl. Ígjøgnum eitt duraglopp sæst inn í aðra høll, har bara hálvt gólv er í ovaru hæddini. Har eru nakrir mans í ferð við at fylla okkurt upp á ein lastbil í niðaru hæddini. Fari oman um. Vænti at hitta stjóran har. Íslendskar royndir Eirikur á Húsamørk situr inni í húsinum á lastbilin- um. Hann bakar bilin út um og kemur so at práta. Her larmar nakað illa til at fáa eina líkinda samrøðu. Onkur smiður gongur og tekur sundur eitthvørt, sum beinast skal burtur, so vit fara upp í matstovuna at seta okkum. Eirikur á Húsamørk greiðir frá, at hugskotið til at fara at turka fiskaslógv kom á eini marknaðarferð hann var í Íslandi herfyri. Har hitti hann menn, sum hava turkað høvd og ryggir í Íslandi í fleiri ár. Teir komu á tal og hann greiddi teimum frá virkinum, sum stóð tómt í Leirvík. Teir vóru sera áhugaðir, greiðir hann frá, og longu eina viku eftir vóru teir í Leirvík og hugdu at virk- inum. Síðan hevur tíðin gingið við at fáa fígging og gera virkið klárt til framleiðslu. Fígging er fingin frá Norð- oya Sparikassa og Útnorð- urgrunninum. Talan er um eit felag, sum føroyingar og íslend- ingar eiga helvt um helvt. Partapeningnurin er fýra milliónir krónur. Fyrimunurin við at ar- beiða saman við íslending- um á hendan hátt, sigur Eirikur á Húsamørk, er, at teir longu í nógv ár hava turkað og selt fiskaslógv. Tí ber til við hesum nýggja virkinum bara at fara í gongd og njóta gott av royndunum hjá islending- unum. Tað metir hann sparir eini fimm ár ella so í barnasjúkum. Lidna vøran verður øll seld til Nigeria, har hon verður nýtt til at gera fiskasúpan av. Hann væntar ein umsetning upp á einar 20 milliónir krónur árliga, sigur Eirikur á Húsamørk. Tað byggir hann á, at tað koma eini 28.000-30.000 tons av høvdum frá før- oysku fiskavirkjunum ár- liga. Hetta fer sum er mest- sum alt í kvørnina hjá Havsbrún. Stjórin á nýggja turki- virkinum í Leirvík heldur tað vera ov vánaligt, at føroyingar, sum siga seg at vera framkomna fiski- vinnutjóð, bara fáa eina úrtøku upp á kanska eini 40 prosent burtur úr fiskinum. Við at turka høvd og ryggir til útflutnings, væntar hann at hækka úrtøkuna mun andi. Virkið í Leirvík fer vænt- andi at kunna taka í móti umleið 6.000 tonsum ár- liga, og tað fara eini 20 fólk at arbeiða á virkinum. tá tað fer í gongd vónandi i juni, sigur Eirikur á Húsa- mørk, stjóri. Høvdini verða tikin ínn í eina goymslu og løgd á plastikkristir, sum settar verða til turkingar hvør oman á aðrari. Høvdini verða so forturkað í tveir dagar, fyri síðan at verða stoytt í kassar við ótøttum botni, sum aftur verða settir hvør oman á annan í eini stórari turkihøll. Alt veður turkað við luft, og hitan fer virkið at fáa frá brenni- støðini hjá IRF, sum er granni. Men áðrenn byrjað verð- ur, skal virkið eisini byggj- ast út. Ein køligoymsla og ein móttøka skulu gerast. Hetta kostar nógvar pengar, sigur Eirikur á Húsamørk, uttan tó at vilja út við, hvat samlaði kostn- aðurin verður. Men bara maskinurnar fara at kosta hálvasjeyndu millión, sigur hann tó. Lýsivirkið fór Vit standa í gamla lýsivirk- inum, sum nú verður gjørt til turkihús. Og tað, Eirikur í áðni koyrdi út úr høllini í lastbilinum, var partur av lýsiverksmiðjuni, sum nú bara veðrur niðurløgd. – Amboðini verða beind av vegnum. Men er onkur, sum hevur hug at keypa, selja vit beinanveg, sigur Eirikur á Húsamørk. Hann letur at, at hendan royndin við lýsinum kost- aði honum væl av pengum. Men kortini hevur hann áræði til at byrja aftur. – Tann seinasti idioturin er ikki føddur enn, heldur hann fyri við einum skeiv- um brosi. Hann harmast tó um, at ikki bar til at fáa lýsifram- leiðsluna rættiliga í gongd. Men tað var ikki nóg stórur áhugi millum fiskimenn at taka livur, og so var ikki annað at gera enn at lata aftur. Tað var nú spell kortini, heldur Eirikur á Húsamørk. Tí teir komu ongantíð rættiliga í gongd við at góðska lýsið. Teir seldu rávøru fyri átta krónur kg., sigur hann. Meðan tann lidna vøran verður seld fyri 120,- kr, kg. Men so langt kom virkið í Leirvík ongantíð. Stutt og greitt tí ov lítið av rávøru fekst. Slógvið til heiður og æru Eirikur á Húsamørk fer við góðum treysti undir nýggju framleiðsluna og væntar sær nógv av samstavinum við íslendingar Mynd: Edvard Joensen Nakað væl av umbyging skal til, áðrenn virkið er klárt at byrja Mynd: Edvard Joensen