mikudagur 16. juli 2008síða 14

Nr. 135 - 16. juli 2008 Meðan lond kring okkum útbyggja og fyrireika seg til eina nýggja og heilt annarleiðis orkuøld, gongur ongan veg í Føroyum. Orkupoli­ tikkur er enn í onga­ mannalandi sjálvt um álit er skrivað, har sagt verður, at vit sum frá líður heilt skulu vera uttan innflutta orku. Hvussu hetta risastig skal fremjast verður politisk ikki tikið upp á tunguna, og Visión 2015 er allar­ helst gloymd og løgd í skuffuna saman við rúgvuni av álitinum, kanningum og frá­ greiðingum. Kári Thomsen Formaður í Føroya Náttúruverndarfelag Føroya Náttúruverndarfelag hevur sum aðalmál at verja náttúru og umhvørvið. Sein­ ru árini er vorið meira og meira eyðsýnligt at tvey mál ganga tætt upp at hvørj­ um øðrum innan náttúru­ vernd, nevniliga hvussu vit verja um náttúruvirðini og umhvørvið, og hvussu vit gagnnýta náttúrutilfeingið á burðardyggan hátt tá umræður orkuframleiðslu. Í mai 2002 setti felagið, eftir stóru Orku­ og Umhvør­ visráðstevnuna, ein arbeiðsbólk, ið serstakt skul­ di taka sær av orkupartinum, ið sum vit vita í ávísum før­ um hevur kravt stór inntriv í náttúruna. Bólkurin nevn­ ist Føroya Nýorka, ið kann samanberast við íslendska felagið Íslendsk Nýorka. Bólkurin telur 5 mans, ein verkfrøðing, ein telduser­ frøðing, ein arkitekt og fólk við ítøkiligum royndum inn­ an vindorku. Gjølla er fylgt við hvussu nýggj orkutøkni mennist uttanlanda innan flestu øki, tað veri seg vindorka, aldu­ orka, sjóvarfallsorka, sólor­ ka og annað. Í samband við m.a. orkuveitan til flutning á landi og sjógvi er somu­ leiðis fylgt sera væl við, hvussu framburðurin er inn­ an orkutøkni, har talan er um framleiðslu, goymslu og nýtslu av vetni, sum verður roknað sum ein av avtakarunum eftir oljuna. Vatn í tangan Ó­vanlig fráboðan kom nýliga frá bilaídnaðinum, frá japanska felagnum Genepax, har boðað varð frá, at vatn kundi nýtast beinleiðis sum brennievni til teirra nýggja bil. Fleiri serfrøðingar hava síðan víst á, at tað ikki letur seg gera at fáa ein bil, sum kanska vigar millum 400 og 700 kilo at koyra eitt 80 kilo­ metra strekki við eini ferð á 80 km í tíman upp á vetnis­ nøgdina í einum litri av vat­ ni. Genepax upplýsir at bil­ urin hevur eina brennikyknu á 300W, ið er nakað tað sama sum 0,4 hestar. Ein litur av vatni inniheld­ ur 110,5 gram av vetni, ið hevur eina orkunøgd upp á 3,54KW. Við døminum frá Genepax bilinum nýtast til hvønn kilometur sostatt 44W, og sigur tað seg sjálvt, at so lítil orkunøgd ikki kann draga ein hálvt tons tungan bil ein kilometur við 80 kilometra ferð. Tað ber ikki til at fram­ leiða vetni uttan ein kataly­ sator, ið t.d. kann vera rav­ magn. Fyritøka í Eysturríki hevur framleitt eina metall­ legering sum kann klúgva vetni úr feskum vatni, ið síð­ an kann brennast av í eina brennikyknu. Talan er tó einans um smáar orkunøgdir upp á nøkur fá watt. Til­ gongdin (processin) er ikki óendalig, og skal nýtt metall setast til eftir ávísa orku­ framleiðslu. Sostatt er tað ikki vatnið, ið skapar ork­ una, men metallið. Vatn klovið til vetni og súrevni Næstan allir bilaframleiðar­ ar í heiminum arbeiða við alternativari orkutøkni til bensini og oljuna. Tøknin, at nýta vetni sum brennievni í eini brennikyknu, er ikki nýggj, men hevur verið brúkt í m.a. teim fyrstu rúmdarførunum frá 50´unum. Brennikyknurnar vóru stórar og tungar og framleiddu ravmagn til tey tól nýtast skuldu. Tað at framleiða vetni er elli­ gamalt. Fyrsta dømið vit vita um er frá 1839 har Sir William Grove uppdagaði at ravmagn kann klúgva eitt vatnatom til tvey vetnis­ og eitt súrevnismýl (molekyle). Leingi vistu menn at øvugta tilgongdin var møgulig, men gingu næstan 100 ár til Francis Bacon í 1932 fram­ leiddi eina brennikyknutøk­ ni. Nevnast má danin Poul La Cour, lærari á Áskov Højskole, sum í 1890´unum framleiddi vetni við ravmag­ ni frá smáum vindmyllum hann sjálvur hevði bygt. Vet­ ni bleiv brúkt til lampur, ið settar vóru upp í klassastov­ unum. Tá lampan bleiv tendrað kom brestur frá, og nevndi teir tí vetnið fyri “knaldluft”. Vetnisstøðir bygdar Hyggja vit eftir hvussu menningin hevur verið inn­ an bilaídnaðin, har lættast hevur verið at fremja tøkn­ ina, so roknaðu vit fyri Vetni - í tøkniligari framgongd men orkupolitiskum tómrúmi Ford Edge. Hybrid skipan við PEM brennikyknu, stødd ikki upplýst, Lithium Ion battarí á 336Volt. Ein vetnistrýstfløska á 350bar við 4,5kg vetni. Koyring við einari áfylling 360km, mesta ferð 140km/tíman Honda FCV Clarity. Hybrid skipan við 100KW PEM brennikyknu og Lithium Ion battarí á 288Volt. Tangin er ein trýstfløska á 350bar við 4,1kg vetni. Koyring við einari áfylling er 450km, og mesta ferð 160km/tíman tíðindi 14