fríggjadagur 5. september 2008síða 31

Nr. 170 - 5. september 2008 31 tíðindi Rithøvundabókin verður í næstum løgd út á heimasíðuna hjá Rithøvundafelagnum í enskari týðing eftir amerikanska rithøvundan Randi Ward Týðing Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Tey flestu munnu kenna Rit­ høvundabókina, sum Rit­ høvundafelag Føroya gav út í 1995 og aftur í 2004. Í næstum kemur bókin út í enskari týðing eftir amerik­ ansku Randi Ward, sum sjálv er rithøvundur og lim­ ur í Rithøvundafelag Føroya og sjálvboðin hevur týtt alla Rithøvundabókina. Avbjóðing Randi Ward sigur, at hug­ skotið til at týða Rithøv­ undabókina kom, tá ið hon gjørdist limur í felagnum í desember 2007. ­ Eg kom tá í samband við Zakarias Wang, ið er kassameistari í felagnum, og vit fóru at práta aftur og fram um, hvussu hent tað hevði verið hjá Rithøvunda­ felagnum at fingið eina enska útgávu av heimasíðuni hjá felagnum. Mín áskoðan var tá, at mest umráðandi var ­ ið hvussu so er at byrja við ­ at fáa týtt upplýsingar­ nar um føroysku rithøvund­ arnar og fáa lagt tær út á www.rit.fo, sigur Randi Ward á heimasíðuni hjá Rithøvundafelagnum Rithøvundabókin, sum Zakarias Wang ritstjórnaði, er skrivað av rithøvundunum sjálvum, og tí eru rithøv­ undalýsingarnar ógvuliga ymiskar, bæði í kunningar­ virði og í listaligari dygd. Sostatt var tað ein avbjóðing í sjálvum sær at taka á seg uppgávuna at týða bókina. ­ Zakarias spurdi meg, um eg vildi átaka mær hetta arbeiði, og eg svaraði at tað var gaman í. Tað var ein avbjóðing, ið mær líkaði. Eg takki Zakariasi fyri mor­ alskan stuðul ígjøgnum alla gongdina, og somuleiðis takki eg limum og nevnd í Rithøvundafelagnum fyri at hava verið tolin og fyri viðmerkingar til týðingina, sigur Randi Ward. Stórt frambrot Formaður Rithøvundafel­ agsins, Arnbjørn Ólavsson Dalsgarð, fegnast um, at tað umsíðir ber til at finna upplýsingar um núlivandi rithøvundar í Føroyum á enskum. Hann vísir á, at hóast upprunatekstirnir í Rithøvundabókini eru rættiliga misjavnir í dygd, er tað eitt stórt frambrot, at hesar upplýsingar nú verða tøkar á enskum, tí slíkt til­ far hevur leingi verið eftir­ lýst. ­ Rithøvundafelagið hev­ ur í eina tíð arbeitt við at fáa til vega útlendskt tilfar um føroyskar rithøvundar og bókmentir, og sum eitt fyrsta stig, er enska týðingin av Rithøvundabókini eitt stórt frambrot, sigur for­ maðurin í Rithøvundafelag­ num, sum eisini heldur, at týðingin er sera væl frá­ gingin. Talan verður ikki um at geva út ensku útgávuna á prenti, men bert um eina tal­ gilda útgávu á heimasíðuni hjá Rithøvundafelagnum, www.rit.fo. Fyrstu rithøv­ undalýsingarnar eru longu lagdar út á heimasíðuna, og restin kemur næstu dagar­ nar. Nógv brúkta Rithøvundabókin er nú at finna á enskum í talgildari útgávu Rithøvundabókin á enskum Tilboð um endur­ menning eiga at verða fastur partur av heildaviðgerðini av krabbameinssjúku, er ein av niðurstøðunum hjá Føroya Felag móti Krabbameini, nú fyrsta kanningin av tørvinum hjá før­ oyskum krabbameins­ sjúklingum á endur­ menning er løgd fram EndurmEnning Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Mynd: Jens Kristian Vang Seinnapartin í gjár legði Føroya Felag Móti Krabba­ meini fram úrslitið av kann­ ing av tørvinum hjá krabba­ meinsraktum fyri endur­ menning. Kanningin er tann fyrsta av sínum slag í Føroyum, og byggir hon á bæði spurnabløð og samrøð­ ur. 65 krabbameinssjúkling­ ar hava svarað spurnablaði, meðan samrøður eru gjørd­ ar við 15 sjúklingar og seks avvarðandi. Sjúklingurin er serfrøðingur Kanningin staðfestir í fyrsta umfari, at tørvurin á endur­ menning hjá føroyskum krabbameinssjúklingum er stórur. Minst líka áhugavert er tað, at tey tilboð, ið hóast alt eru, ikki eru serliga væl skipað, sum er. Oftast er tað tí upp til sjúklingin sjálv­ an at leita sær fram ta vitan og tey tilboð um endur­ menning, sum kundu lætt nógv um sjúkugongdina. Karin Heinesen, sosialráð­ gevi, sum hevur staðið fyri kanningini, vísir í hesum sambandi á, at tað er prógv­ að, at jú skjótari sjúklingurin fær at at vita, hvat hann ella hon kann vænta, jú betri gerst møguleikin fyri at ger­ ast skjótari frískur ­ ikki minst, tí sjúklingurin harvið ikki nýtist at stúra so nógv fyri tí ókenda. Í framhald av kanningini mælir Føroya Felag móti Krabbameini tí til, at endur­ menning eigur at vera ein nátúrligur liður í heildarvið gerðatilboðinum, líka frá at diagnosan er sett, til tann sjúkurakti og næstu avvarð­ andi megna at fáa sum mest burturúr egnari orku í støð­ uni. Heilt ítøkiliga mælir fel­ agið til, at øll, sum koma í samband við Landssjúkra­ húsið orsakað av krabba­ meinssjúku, fáa møguleika at útfylla eitt kortleggingar­ blað, sum hevur til endamáls at vísa á tørvin á endurmenn­ ing hjá tí einstaka. Júst á hes­ um økinum er sjúklingurin serfrøðingur í sínum lívi, og tí eiga tiltøkini at laga seg eftir tørvinum hjá tí einstaka sjúklinginum, fyri at tey skulu gera størstan mun, vísir felagið á. Samskipan neyðug Í tilmælinum verður eisini mint á, at øll tilboð um end­ urmenning eiga at kunna broytast. Tí uttan mun til kyn, so broytist tørvurin hjá tí einstaka fyri endurmenn­ ing. Eisini økist vitanin alsamt um, hvørji tiltøk hava gera mest gagn. Flestu sjúklingar og avvarðandi vilja sum heild hava ein virknan og ábyrgd­ arfullan leiklut í sjúku­ gongdini, men tað setir eis­ ini stór krøv til teirra. Sum tilboðini um endurmenning eru skipað í løtuni, kenna nógv tað so, at ein stór ábyrgd verður løgd á tey, tí tað meir ella minni verður væntað av teimum, at tey sjálv taka sær av at samskipa uppgávur ímillum ymiskar stovnar og ymiskar starvs­ bólkar. Eisini kann tað taka mótið frá teimum og skapa mishuga, hvørja ferð tey koma í trupulleikar, tey ikki vita, hvagar tey skulu fara við fyri at fáa loystar. Tí er fyrsta stigið á leiðini at samskipa tey ymsu tilboð­ ini, sigur Føroya Felag móti Krabbameini, sum í næstum fer at venda sær til Almanna­ og heilsumálaráð­ ið við sínum tilmælum. Endurmenning skal vera fastur partur av krabbameinsviðgerð - Jú minni tann sjúki stúrir, jú størri er møguleikin fyri, at sjúklingurin gerst skjótari frískur aftur, sigur Karin Heinesen, sosialráðgevi, sum hevur staðið fyri nýggju kanningini hjá Føroya Felag móti Krabbameini