týsdagur 13. januar 2009síða 16

16 vinnan Nr. 8 - 13. januar 2009 – Føroyska matstovu­ vinnan hevur tað ikki gott. Umstøðurnar at reka matstovu eru munandi verri enn í okkara granna­ londum. Her má venda koma í. Føroyar eiga eina matmentan sum fáur annar. Við nýhugsan á hesum øki kunnu vit menna ferðavinnuna og kanska eisini skapa ein útflutning greiddu Leif Sørensen og Mortan í Hamrabyrgi løgmanni og menta­ málaráðharra frá undir einum døgurða á Gourmet undan jólum Matstovuvinna Jan Müller jan@sosialurin.fo Í desember mánaði beyð forvitnisliga og spennandi Gourmet matstovan í Havn Kaj Leo Johannessen, løg­ manni, Helenu Dam á Neystabø, mentamálaráð­ harra, Sigmund Isfeld frá Uttanríkisráðnum og Jóan Paula Joensen, rektara á Fróðskaparssetrinum til ein serstakan føroyskan døg­ urða, har m.a. turkað fiska­ skræða og ræstfiskasúpan og mangt annað serføroyskt var á matarskránni. Tey skuldu royna tann nýggja føroyska køkin, sum hann eisini verður nevndur. Tað vóru so teir báðir, Leif Sørensen, matstovueig­ ari og kokkur og Mortan í Hamrabyrgi, mat­ og vín­ serfrøðingur og ritstjóri á Gramsblaðnum hjá Sosial­ inum, sum vóru vertir fyri hesum góða selskapi, hvørs endamál var at vísa á týdn­ ingin, sum ein føroysk mat­ stovuvinna kann hava fyri ikki minst ferðavinnuna. Altjóða hagtøl vísa nevni­ liga, at 80% av tí man legg­ ur eftir seg í ferðavinnuni er matur. Sosialurin og Rás2 vóru eisini við til henda serstaka og serfør­ oyska løgmansdøgurðan á Gourmet, har borðreitt varð við øðrvísi føroyskum mati enn vit vanliga eru von við og har eisini vínið varð av­ loyst av ymsum sjerrisløg­ um, sum vínserfrøðingurin hevur havt heim aftur við sær úr Andalusia. Ræst og sjerri er nevniliga ein kær­ komin samanseting. Ljós á føroyskan mat Leif Sørensen sigur, at hug­ skotið aftanfyri hetta til­ takið var fyrst og fremst er seta ljós á føroyskan mat. ­ Mortan og eg hugsa nógv um føroyskan mat og vóna, at tað kann henda nakað, har føroyskur matur kann gerast ein søluvøra í fram­ tíðini. Men hetta krevur nógv. Spurningurin er, hvussu kunnu vit mynda ein númótans køk út frá tí gamla vit hava og so seta nógv ymiskt til av drekki­ vørum. Mortan hevur sera nógv hugskot og eg eri oft­ ani hendurnar hjá honum greiður ein blíður og enga­ geraður matstovueigari og kokkur forvitnisligu gest­ unum úr Tinganesi. Mortan í Hamrabyrgi heldur fyri, at nógvir møgu­ leikar liggja í tí føroyska matinum og her ikki minst, tá tað kemur til tað ræsta universið sum hann málber seg. – Vit hava tikið hetta upp sum eina avbjóðing at vita, um hetta ikki er nakað, sum kann bjóðast fram. Tað er bæði fyri at endurnýggja tað gamla, ikki tí tað er nakað galið við tí, men tað er m.a. tí, at hetta er ein onnur tíð og kanska skal tað ikki vera so tungt, so feitt og salt. Her er talan um eina nýggja matvøruvinnu, sum ynskir at klára seg í Føroy­ um, og her er talan um eina ferðavinnu. Eitt vit altíð leggja merki til, tá ferðafólk koma til Føroya, er, at tey spyrja, um her er nakað serligt til matna í Føroyum. Mortan í Hamrabyrgi sig­ ur víðari, at tað tí hevði tað verið gott at havt eina sterka matstovuvinnu, har maturin var so føroyskur, sum hann nú kann blíva. ­Vit eru so langt norðaliga, at vit kunnu ikki hava alt. Men vit hava fisk og lambskjøt, epli, nakað av grønmeti tann tíð tað er. Vit hava taran, sum ikki verður brúktur til nógv í dag. Vit hava mjólk og mjólkarúrdráttir, og nógv av tí er sera gott. So har eru møguleikar. Og vit mugu so eisini fáa bæði kokkar og listafólk við fyri at hugsa og skapa nakað nýtt. Leif Sørensen dylur ikki fyri, tað er ómetaliga tung fyri ikki at siga ógjørligt at reka hesa matstovuvinnuna út frá verandi umstøðum. ­ Vit hava rímuliga teir somu gestir sum í Danmark til eina slíka matstovu. Vit hava 5500 gestir um árið. Men danskar matstovur tjena uppá vínið. Meðan vit skulu rinda 85 kr. fyri fløskuna av víni, so betalir man í Danmark 32 kr. So pengarnar millum 32 og 85 hevur ein donsk matstovu, og teir hava vit ikki. Mat­ prísirnir eru so eisini 28% lægri enn í Føroyum, meðan vínprísirnir eru 100 til 150% hægri her. Vit hava brúk fyri at hava fleiri kokk­ ar. Tað er ikki lív sum nú. Men tað kostar. Omaná tað eru prísirnir 20% lægri, tí her eru so fá fólk. Vit kunnu ikki hava ein reellan prís, tí so kemur eingin. Í Ísland, har matstovuvinnan hevur fingið góðar karmar at virka undir, bað vinnan politikararnar seta MVG fyri matstovur niður til 14% og tað hava teir gjørt í 10 ár. Í fjør var tað sett nið­ ur á 7%. Var hetta galdandi her høvdu vit kunnað fing­ ið fleiri starvsfólk, fleiri gingu tá út at eta og í síðsta enda hevði hetta gagnað landskassanum Vit hava undirskot uppá 300.000 kr. um árið, hóast vit spara alla staðni. Her eru tveir kokkar, og tað er alt ov lítið. Men vit hava ikki ráð til fleiri. Sjálvur hevur hann fingið nógv tilboð í útlandinum men vil heldur vera í Føroyum og byggja nakað upp, sum vit øll kunnu hava gagn og gleði av. Betri karmar At reka eina matstovu í Før­ oyum má fáa betri karmar greiddi Mortan í Hamra­ byrgi løgmanni frá. Dettur hetta slagið av matstovu niðurfyri, so verður bara steakhouse matstovument­ anin eftir heldur hann fyri. Tað er tað signalið, sum í dag verður sent út. So tann lítla óhefta og ambitiøsa matstovan hevur sera ring kor í Føroyum. Tað er ann­ ars har tær heilt serstøku upplivingarnar eru, serliga hjá ferðafólki. ­ Vit vilja vera við til at selja Føroyar. Kundar koma her og fegnast um matin, og tað kann so gera, at onnur ferðafólk koma henda vegin sigur Leif Sørensen og held­ ur fram: – Vit eru tveir, sum eru serstakliga hugaðir í mati. Løgmaður fekk turkaða fiskaskræðu og ræst­ fiskasúpan á Gourmet Tað finst neyvan nakað stað í kongaríkinum, sum klárar tað so væl við so fáum fólkum sum tey á Gourmet. Hesi fólkini liva og anda fyri at skapa nakað nýtt sigur Mortan í Hamrabyrgi Mynd Jan Müller Løgmaður, Kaj Leo Johannessen og mentamálaráðharrin Helena Dam á Neystabø til serføroyska døgurða á Gourmet saman við Leif Sørensen, matstovueigara og kokki og Mortan í Hamrabyrgi, mat- og vínserfrøðing Mynd Jan Müller