hósdagur 15. januar 2009síða 15

Nr. 10 - 15. januar 2009 15 viðmerkingar bygdin Dar Yassin í 1948 gjørt sáttmála við Haganah, so hon kundi sleppa undan atsókn. Men Haganah sveik hesi fólkini og gav Irgun og tí í síni tíð nazi­ vinarliga Stern­harkaliðnum ta uppgávu at søkja at Dar Yassin. Tann ísraelski søgufrøðingurin Ilan Pappe (hvørs bók The Ethnic Cleansing of Palestine, One­ world, 2006, er støði undir míni frásøgn) greiðir soleiðis frá tí, sum hendi tann 9. apríl 1948: Sum teir herjaðu á bygdina, díktu teir jødisku hermenninir húsini undir í maskinbyrsueldi og drópu nógvar av íbúgvun­ um. Restin av bygdafólkinum bleiv síðani savnað á einum stað og myrd við køldum blóði. Fahim Zaydan, sum var tólv ár tá og við sínum egnu eygum upp­ livdi at síggja sína familju dripna, sigur soleiðis frá: Teir tóku okkum út ein fyri og annan eftir; skutu ein gamlan mann, og tá ið ein dóttur hans­ ara fór at gráta, bleiv eisini hon skotin. So róptu teir á beiggja mín Muhammad og skutu hann beint framman fyri okkum, og tá mamma mín stórgrátandi boygdi seg niður yvir hann – haldandi um mína lítlusystir Hudra, sum enn fekk bróst frá henni ­ skutu teir hana við. Tann, sum lesur bókina hjá Ilan Pappe, fær ta fatan, at hesi árini var alt Palestina ein stórur slakti­ kjallari. Palestinar í túsundatali blivu myrdir, í einari bygd o.u. 40, í eini aðrari um 100, í eini triðju kanska 200. Í bygdini Dawaymeh vórðu 455 fólk saknað, tá ið slátrið var av, teirra millum 170 konur og børn. Menn vórðu stungnir til deyðis, konur brendar livandi, høvdini á børnum blivu sligin, so tey klovnaðu. Og niður­ lagið var, sambært eygnavitnum, at hermenninir høvdu “stuttleika” av sínum brøgdum. Tað ber tí til at siga, at – í ein vissan mun – eru tey fólk, sum nú hava valdið í Ísrael, arvingar bæði eftir eina praksis, eina mentan og eina rørslu, sum eru fascistisk, lutvís nazistisk. Um fyrimyndina og høvuðsprofetin hjá hesum fólkum, Menachem Begin, skrivaðu Albert Einstein, Hannah Arendt og onnur jødisk andsmenni soleiðis í einum brævi í 1948 til New York Times: Millum tey mest órógvandi politisku fyribrigdini í okkara tíð er tann “Frælsisflokkur” (Tnuat HaHerut), sum er kom­ in fram í tí nýliga stovnaða ríki­ num Ísrael, ein politiskur flokkur, sum í síni skipan, sínum háttalag, síni politisku heimspeki og sínum sosiala atdrátti er nær skyldur (“closely akin”) við teir nazist­ isku og fascistisku flokkarnar... Arendt og Einstein vístu her ikki lítið framskygni. Hevur ein hetta søguliga baksýni í huga, er lættari at skilja, hví ísraelar í dag, við heimsins mest fram­ komnu ræðuvápnum, drepa sivil­ fólk, menn, konur og smá børn, og uttan fyrilit søkja at skúlum og barnagørðum. Teir gera tað, tí at hetta ­ harðskapurin, gleðin við at fremja píning og deyða – sum hjá Mussolini og Hitler er eitt endamál og eitt virði í sjálvum sær. Sara M. Roy, amerikanskur aka­ demiskur granskari, er jødi. Ein stórur partur av hennara ættfólki varð týndur árini 1933­45 av nazistunum. Roy hevur skrivað bøkur og ritgerðir um Gaza og er Gaza­serfrøðingur. Ein av hennara niðurstøðum er, at tann nazistiska framferðin móti jødum og tann ísraelska framferðin móti palestin­ um eru “út í odd og egg javnlíkar í meginreglu, endamáli og virkn­ aði: at eyðmýkja og avhumani­ sera” (absolutely equivalent in principle, intent, and impact: to humiliate and dehumanize). Og her kann vera vert at taka fram ein annan tátt. Tey, sum treytaleyst taka undir við Ísrael, gloyma kanska, at Gaza kann vera eitt tvíeggjað svørð. Tí ein kann illa koma til annað úrslit, enn at framferðin í dag í Gaza ikki bara er ágangur móti einum øðrum fólki, men samstundis ágangur móti jødum: ein framferð, sum kann geva øllum heimsins jødum ­ og jøda­ dóminum sum hugtaki ­ banasár. Ikki bara soleiðis at skilja, at ein dálkandi skammar­ blettur á henda hátt kann blíva festur – púra órættvíst ­ á eitt heilt fólk, hvørs einstøku limir ofta als ikki taka undir við Ísraels brotsgerðum ella kanska (sum tey hava fullan rætt til) halda seg langt uttan fyri henda ódámliga, skitna og blóðuga leik. Men eisini í eini aðrari merk­ ing. Eins og islam og kristindóm­ urin ber jødadómurin í sínum holdi, sum søguliga kjølfestu, eina mentan og eina heimspeki. Ein meginstrongur í hesi mentan er hugtakið rættvísi, eitt hugtak, sum glógvar í verkunum hjá jødiskum heimspekingum, rit­ høvundum, skaldum og lista­ fólkum, eitt nú ­ fyri bara at nevna nøkur dømir – Maimoni­ des, Spinoza, Disraeli, Kafka, Buber, Arendt, Bob Dylan og Steven Spielberg. Tað er jødadóminum ­ í hesum upprunaliga týdningi ­ sum Mussolinis og Hitlers arvingar, trónandi á Ísraels borgarmúrum við sigursælum og karráum brosum, nú royna av øllum alvi at beina fyri. Í Fólkatinginum hevur Tjóðveldi tilvitað valt at standa uttanfyri og rópað heldur enn at samstarva. Í Føroyum hevur Tjóð­ veldi klandrað seg út í andstøðumyrkrið. Kortini vil flokkurin nú brádliga hava realpolitiska ávirkan á politikkin bæði her heima og á Fólkatingi Júst í hesum døgum samráðast ábyrgdarfullir politiskir flokkar í Danmark um, hvussu Bankapakki II skal skrúvast saman. Alheims fíggjar­ og búskaparkreppan – sum nú eisini er byrjað at gera um seg í Føroyum – ger tað neyðugt hjá danska stati­ num at tryggja støðuna hjá fíggjarsektorinum, so hjólini í búskapinum halda fram at mala. Trúnaðarsamráðingar Higartil hava floksleiðarar og avvarandi ráðharrar saman við forsætisráðharra­ num viðgjørt støðuna inn­ anhýsis. Siktið er, at fíggj­ arsektorurin, vinnulív og vanlig fólk skulu fáa best nyttu burtur úr teimum 70­ 100 milliardum krónunum, ið so ella so skulu veitast peningastovnunum. Higartil hevur almenn­ ingurin frætt lítið frá sam­ ráðingunum, og tað er við vilja. Koma upplýsingar út, áðrenn málið er búgvið, ávirkast kursirnir á virðis­ brævamarknaðinum, og tað er óheppið. Løgmaður hevur sam­ bandið við forsætisráð­ harran Tíbetur er eitt felags fíggj­ arøki galdandi í Ríkis­ felagsskapinum, og tað er orsøkin til, at allir teir føroysku peningastovnarnir fáa lut í Bankapakka I. Samband er millum løgmann og forsætisráð­ harran, og tann vegin verða Føroyar tiknar við upp á ráð, nú lógarverkið til Bankapakka II verður smíðað í Keypmannahavn. Nústaðni er tíðin komin til, at fólkatingslimir í semju­ flokkunum verða tiknir við upp á ráð. Tryggleiki innan Ríkisfelagsskapin Hetta er alt, sum tað eigur at vera. Ríkisfelagsskapurin tryggjar, at peningastovnar í Føroyum kunnu fáa lut í milliardunum frá danska statinum, um peningastovn­ arnir vilja tað, og gjøgnum lógliga valdu umboð Før­ oya fer kunning og sam­ skifti fram, ið sjálvandi er í trúnaði. Tá liðugt er, fer stjórnin at kunna almenningin í Danmark, og landsstýrið fer at kunna í almenningin í Føroyum. Geylini úr andstøðu­ myrkrinum Úr føroyska andstøðu­ myrkrinum hoyrast kortini geyl frá fólki, sum royna at mála eina ranga mynd av støðuni. Sum ikki einaferð er tað ein limur í Tjóðveldi, ið kemur við atfinningum móti løgmanni og donsku stjórnini. Bjørt Samuelsen knarrar um, at hon fær onki at vita um Bankapakka II. Eisini hevur hon ilt av, at hon ikki fær ávirkan á, hvussu 70­ 100 danskar milliardir skulu brúkast. Og í Út­ varpinum hendan dagin róði hon fram undir, at bankapakkin eigur kanska ikki at galda fyri føroyskar peningastovnar, um ikki Bjørt Samuelsen og Tjóð­ veldi fáa ávirkan á hann. Serliga hetta seinasta sigur nógv um ábyrgdar­ loysið hjá Tjóðveldi. Flest øll munnu duga at síggja, at um Føroyar ikki verða fevndar av Banka­ pakka II, standa Føroyar nógv veikari í altjóða kreppuni. Tjóðveldi vil rópa uttanfyri Lat meg stutt minna á, at bæði í Føroyum og í Dan­ mark stendur Tjóðveldi uttan fyri realpolitiska ávirkan. Í Fólkatinginum hevur Tjóðveldi sum strategi at standa uttan fyri og rópa heldur enn at samstarva innanfyri. Í Føroyum hevur Tjóð­ veldi klandrað seg út í andstøðumyrkrið. CHE­ samgongan skrædnaði, tí samstarv við Tjóðveldi bar ikki til. Júst í fíggjarmálum arbeiðir Tjóðveldi hart fyri, at Føroyar skulu ikki vera partur av danska fíggjar­ sektorinum og harvið ikki hava atgongd til donsku bankapakkarnar. Tjóðveldi vil hava eitt tannleyst føroyskt fíggjar­ eftirlit, hóast føroyski fíggjarsektorurin týðiliga hevur sagt, at tað er alt annað enn skilagott. Føroysk áhugamál koma fremst Kortini vil Tjóðveldi hava ávirkan á, hvussu danska lógarverkið verður sam­ anskrúvað, og Bjørt Sam­ uelsen vil sanniliga eisini sleppa at gera av, hvussu 70­100 milliardir úr danska statskassanum skulu brúkast. Eg mundi sagt, at hetta er rættiliga ósmæðið. Vit, sum fáa ávirkan á Bankapakka II gjøgnum ábyrgdarfult samstarv í Fólkatinginum, fara fyrst og fremst at hugsa um áhugamálini hjá borgarum í Føroyum, tá høvið býðst. Fremsta málið er, at Før­ oyar skulu standa væl, nú fíggjar­ og búskaparkreppa merkist í landinum. løgtings- og fólkatingsmaður Edmund JoEnsEn Um at rópa uttanfyri