mánadagur 31. august 2009síða 12

12 Nr. 164 - 31. august 2009 Sosialurin Føroysk matgerðarlist SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Eilen Anthoniussen eilen@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Elleby Andersen alvin@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00­20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Føroyingar hava ikki altíð gjørt nógv burtur úr mati og matgerð. Gerandisdagurin var strævin, og tað ráddi um hjá teimum flestu at fáa mettuna og lítið yvirskot mundi vera til tær stóru kulinarisku venjingarnar. Hinvegin eru fornir matsiðir áhugaverdir og partar av okkara siðsøgu. Fornu matsiðirnir vóru mest knýttir at tí, sum fekst úr sjónum, úr bø og haga. Men við samfelagsbroytingunum komu eisini stórar broytingar í matvanar føroyinga. Fólkatalið vaks, og fjøldin av ognarleysum vaks samsvarandi, ognarleysir kundu fáa traðir, so tú kundi nøkta tann mest grundleggjandi tørvin við eplum og mjólk. Tvøst og spik, seiður og vanligur útróðrarfiskur vóru álitið, men mangan stóð á at fáa mettuna, tá uppiløgur ella fiskaloysi vóru. Eisini grindaárini vóru ymisk, so tað er væl skiljandi, at kanska sjálv matgerðarlistin ikki var tað, sum lá fólkinum fremst í huga. Hinvegin vóru fólk, serstakliga framskygdar kvinnur, sum royndu at varðveita og menna gamlar føroyskar matsiðir. Hesar undangongukvinnur royndu mangan við góðum úrslitum at breiða út kunnleika til fornar og siðbundnar matsiðir. Við nýggjum tíðum koma nýggir siðir. Ein týðandi táttur í altjóðagerðini er áhugin fyri lívsstíli og í hesum sambandi ikki minst áhugin fyri matlistini. Hetta er eitt eyðkenni fyri ríka og framkomna heimin, sum vit eru partur av, og hetta er eitt eyðkenni fyri samfeløg við stórum búskaparligum og mentalum yvirskoti. Áhugin fyri mati og matgerð hevur sjálvsagt eisini nakað at gera við allar tær lívstílsjúkur, ið herja framkomna heimin. Meðan milliónir í tilafturskonum londum ikki hava nóg mikið til matna, stríðast milliónir í framkomna heiminum við fylgjurnar av skeivum og heilsuvánaligum mati. Matmentanin í framkomna heiminum er í stóran mun eyðkend av ósunnum og fitandi skundmati, og gongur hetta serstakliga út yvir børn og ung, ið, sum tilkomin, fáa álvarsamar lívsstílsjúkur at dragast við. Tað er tí at fegnast um, at alt fleiri um okkara leiðir royna at bøta um okkara kostvanar. Tað er bæði gott og gagnligt, at fólk og fyritøkur seta fokus á dygdargóðan og heilsugóðan kost úr okkara náttúrutilfeingi Matfestivalurin, sum var herfyri, avdúkaði teir stóru møguleikar, sum Føroya náttúra goymir, tá vit hugsa um matgerðarlist. Tað er ikki ov nógv sagt, at fólk eru mestsum paff av teimum mongu og spennandi møguleikum, sum vit hava her í Føroyum at menna matgerðarlistina. Vit hava fingið eyga á nýggjar møguleikar, tað veri seg í tí ríkidømi, sum havið goymir eins væl og møguleikunum á landi. Skeljar, fiskur, tari, plantur og seyður – eitt ómetaligt ríkidømi við møguleikum fyri fjølbroyttari og heilsugóðari matgerðarlist. Her eru stórir menningarmøguleikar við atliti at fólkaheilsu og ferðafólkaídnaði. Tey, sum royna at menna hetta økið, hava uppiborið bæði tøkk og stuðul. Hesi fólk hava fingið okkum at síggja nakrar møguleikar, sum flestu okkara lítið og einki vistu um, men sum kunnu verða okkum at gagni, um vit læra at troyta teir. Matfestivalurin er eitt gott tiltak, sum vónandi verður afturvendandi. Frákoyrdi landsstýrismað­ urin, Hans Pauli Strøm, leggur nú púra ógrundað eftir Sambandsflokkinum fyri førda politikkin á pen­ siónsøkinum. Maðurin má vera vorðin í ørviti av vána­ ligu veljarakanningini hjá Javnaðinum, tí hann veit væl, at tað er floksformaður hansara, Jóannes Eidesgaard, og harvið Javnaðarflokkurin, sum í Ólavsøkupakkanum hevur skotið upp sparingar á pensiónsøkinum á 25 mió. kr. við at mótrokna frá fyrst tjentu krónu og við at hækka pensiónsaldurin. Átti heldur at skotið eftir sínum egnu og loysingar­ veinginum Tá Hans Pauli Strøm sat sum landsstýrismaður í fyrru ABC, sat Sambands­ flokkurin á pengakassanum. Tá hendu fleiri batar á pen­ siónsøkinum. Men nú Javn­ aðarflokkurin situr á kassan­ um, regnar inn við uppskot­ um um sparingar á sama øki, samstundis sum javnað­ armenn ræðast síni egnu uppskot so illa, at teir kappast um at heingja tey um hálsin á øðrum. Nei, Javnaðarflokkurin vil heldur nýta peningin til m.a. dýr luksus prestiguprojekt og eitt upppumpað Uttanríkis­ ráð, heldur enn at veita teim­ um veiku í samfelagnum batar. “Klassastríðiði er jú av” sambært Javnaðar­ flokkinum. Tað skal tó sigast, at vit í Sambandsflokkinum, tá seinna ABC varð skipað, við tógvið stríð fingu Javnaðar­ flokkin frá ætlanunum, teir høvdu í CHE, um í 2010 at lækka blokkin við 117 mió. kr., umframt at taka yvir fíggjareftirlitið, sum hevði tikið alt trygdarnetið undan peningakervi okkara. Vit kunnu bara ímynda okkum standin, um hetta varð gjørt við at líta til grannar okkara fyri vestan. Tøkkin oftast gráin Gud viti hvar Javnaðarflokk­ urin hevði staðið í veljara­ kanningunum um teir saman við øllum hinum loysingar­ flokkunum høvdu sloppið at gjørt tað teir ætlaðu í CHE ? Nei, Hans Pauli! Kanón­ irnar venda skeivan veg. Tú átti at takkað Sambands­ flokkinum fyri samstarvið, tá tú sat í landsstýrinum og fyri at hava bjargað tykkum í Javnaðarflokkinum og landinum sum heild frá undirgangi, tá seinna ABC varð stovnað. Men sum orðatakið so rætt sigur: “Tøkkin er oftast gráin”. Grein tín “Javnað­ar­ flokkurin hevur altíð­ verið­ trygdin fyri pensiónini” er besta dømi. Sigur ósatt Tað er ikki rætt, tá Hans Pauli í greinini fær tað at ljóða, sum um pensiónirnar eru lækkaðar síðan Rósa Samuelsen, lands­ stýriskvinna, tók við. Viðbøtir­ nar til pensiónina eru hinveg­ in hækkaðar við javningini á 3%. Kanónirnar venda skeivan veg, Hans Pauli BjørN KALSø Tað finst ein loysn til Sand­ oyartunnilin, sum ikki pínir heilsuverkið, almennaverkið, skúlaverkið ella onnur týð­ andi økir. Loysnin er als ikki partur av skattakrónum okk­ ara og verður best framd í krepputíðum. Loysnin er hendan Vit knýta Norðoya, Vága, Norðskála og Kollfjarða tunlarnar saman í eina skipan. Skipanin skal virka á tann hátt, at bilurin bert verður skrásettur einaferð um dagin. T.v.s. at tað kostar tað sama at koyra gjøgnum allar tunlarnar, sum tað kostar at koyra gjøgnum ein. Síðani verða hesir tunlar samlaðir í eitt partafelag sam­ an við Sandoyartunnlinum. Við útgangsstøði í prísi og bilatali fyri Vága og Norðoy­ artunlunum, er ein veruleika­ kend meting, at nýggja parta­ felagið uttan trupulleikar kann hava eina innntøku á 100 milliónur krónur hvørt ár. 40 milliónur fara til Vága og Norðoyartunlarnar. Hinar 60 milliónurnar fara í fyrstu atløgu til Sandoyartunnilin. Tað er eingin trupulleiki at læna 700 milliónur við slíkum inntøkugrundarlagi. Byrjað verður uppá Sandoyartunnilin í 2011. Vit eiga ikki at gloyma styrkjuna, sum liggur í einum felagstaki øllum landinum at frama. Vónandi verður hendan loysnin ein partur av við­ gerðini av Sandoyartunnil­ inum, sum verður í næstum. Klaksvík jóNLEIF joHANNESEN Tað er gott, at vit nú fáa eitt alment tjak um føroyska alfa­ betið. Um Løgtingið skal av­ gera endaliga úrslitið, er kan­ ska ivasamt ­ men lat nú tjak­ ið koma í gongd av álvara. Telefonbókin Viðhvørt er torført at finna nøvn í telefonbókini, t.d. nøvn, sum byrja við ser­ føroysku bókstøvunum. Gott eigi tykkum, sum leggja bókina til rættis: Prentið­ alfabetið­, sum tit brúka, á sjálva permuna uttan. Og við­ hampuliga stórum støvum eisini. Tað ber uttan iva til at seta tað dekorativt og klárt upp. Hava tit sæð ensk/før­ oysku orðabøkurnar hjá Sprotanum? So klárt og skilliga sett upp! Leitiorð í bláum liti, ­ ja, tað er eitt spæl at finna vegin fram. Eg kundi ynskt, at Føroya Tele vildi spandera eina telefon­ bók nakað í tann stíl næstu ferð! Livst so spyrst. Annars skulu tit hava rós fyri permurnar á bæði 2008 og 2009 telefonbókunum. Klárt og greitt í svørt/hvítum, (hevði tó verið 'vinarligari,' um tað stóð á ljósum litaðum pappíri). Við tøkk fyri upptøkuna. Føroyskt alfabet og teleonbókin Klaksvík ALMA BjArtALÍð Besta og fjónaða tunnilsloysnin