fríggjadagur 4. januar 2002síða 7

13 Nr. 2 • fríggjadagur • 4. januar 2002 • 75. árgangur • www.sosialurin.fo Máling, lakk og lím innihalda ofta stórar nøgdir av organiskum upploysingarevnum og øðrum heilsu- skaðiligum evnum Hesi evni kunnu elva til ørilsi, høvuðpínu og and- ingarneyð, og í ringasta føri skaða livur, nýru og heila. Tað er tí av sera stórum týdningi at vera ansin, og at leggja seg eftir altíð at velja minst vandamiklu evnini. Á íløtunum eru nakrar so- nevndar Mal-kodur, sum siga brúkaranum hvørji fyrivarni eiga at takast, áðrenn skjøtil verður settur á arbeiðið. Um Mal- kodurnar á íløtunum At anda í seg Talið, sum stendur áðrenn bindistrikuna, vísir til vandan við at anda evnið í seg. Hægri talið er, tess hægri er vandin. Mátistigin gongur frá 00 til 5. Vørur við Mal-kodunum 00-, 1- og 2- kunnu verða nýttar innandura. Vørur við Mal- kodu 3- eiga, sambært nýggjum reglum, innan- dura bert at nýtast til bæði- rúmsgólv og -veggir. Vørur við Mal-kodunum 4- og 5- eiga av privatfólki einans at nýtast uttandura. At fáa evnið á húðina Talið, sum stendur aftanfyri bindistrikuna, vísir til vandan við at koma í bein- leiðis samband við evnið. Hagri tal, hægri vandi. Her gongur stigin frá 1 til 6. Eitt evni sum hevur Mal-kod- una -1 er vatnkent, -3 og -4 merkir sýra ella etsandi løgur og krevur handskar og verndarbrillur. Vørur, sum eru merktar við -5 og - 6, kunnu geva ovurvið- kvæmi og krevja serlig verndartiltøk. Grøn ráð um máling, lakk og lím - Nýt vatnbaseraða máling og lakk. Vel evni at taka máling burtur við, við so lágari Mal-kodu sum gjør- ligt, t.d. 00-1. Lægri Mal- kodan er, lægri er innihaldi av organiskum upploysing- arevnum. - Um tú setir penslar á blot í glasíløtum við ter- pentin, legg so ein plast- posa útyvir, lat posan væl aftur og set tað soleiðis at børn ikki sleppa framat tí. - Um pensilin ikki skal nýtast fyribils, er brún sápa eitt fínt alternativ til sera vandamikla terpentinið ella reinsibensinið. Gníggja pensilin við brúnari sápu og legg hann í ein afturlatnan plastposa. Fáar dagar seinni er pensilin reinur. Kelda: Grøn Information Máling, lakk og lím Her eru nøkur góð ráð, tá ið tú keypur og nýtur sápur, vátserviettar, blæur, suttur og tannkrem til børn Børn upptaka skjótari heilsu- skaðilig evni enn vaksin. Sápa, krem og sjampo til børn innihalda ofta anga og haldevni, hóast nógv børn ikki tola hesi evni. Blæur Keyp blæur við norðurlendska um- hvørvismerkinum "Svananum". Keyp blæur við ongum luktilsi ella kremi. Suttur Skolda sutturnar áðrenn tær verða tiknar í nýtslu. Sápa, krem og sjampoo Nýt ikki evnir (sápu, krem, sjam- poo, salvur o.s.fr.) við anga og royn eisini at sleppa undan haldevnum. Keyp evni við norðurlendska um- hvørvismerkinum "Svananum" Tannkrem Flour er í tannkremi og saman við regluligari tannbusting verjir hetta móti holum í tonnurnum. Smábørn duga ikki so væl at spýta út og at skola munnin við vatni, og tí svølgja tey ofta tannkremið. Av tí at flour kan vera heilsuskaðiligt, eiga vit einans at nýta eina mongd, ið svarar til eina lítla ert. Vátserviettar Nýt ikki vátserviettar við anga til børn. Nýt vatn og einnýtislappar av skúmgummi í staðin. Tað er sum oftast bara neyðugt at nýta sápu, tá ið barnið hevur kukka í blæuna. Nýt tá eina milda barnasápu uttan anga. Tak ein vátan lappa ella einnýtis- lappa í plastposa við út, í staðin fyri vátserviettar. Meir fæst at vita á heimasíðuni hjá Grøn Information: www.greeninfo.dk, ella í faldaranum hjá danska um- hvørvisstýrinum: Kemi i børns hverdag Børnini og vandamiklu evnini Blóman er umhvørv- ismerkið hjá ES, eins og Svanin er merkið hjá Norðurlondum. Risastóri klædna- ídnaðurin dálkar sera illa, og nógv vanda- mikil evni verða nýtt í framleiðsluni Keypið klæði við Blómuni! Hetta var boðskapurin í einum stórum upplýsingar- átaki, sum danska um- hvørvisstýrið stóð á odda fyri í 2001. Endamálið við átakinum var, umframt at upplýsa um umhvørvis- merking, at økja um eftir- spurningin av umhvørvis- góðkendum vørum. Og samstundis at styrkja søl- una av umhvørvisvinar- ligum klæðum. Blómuklæði eru betri Blóman er umhvørvis- merkið hjá ES, meðan norðurlendska merkið er Svanin. Blómumerkið ger tað lættari at keypa røttu klæðini. Blóman tryggjar at klæðini eru framleidd við færri litingarevnum við tungmettalum, krabba- meinselvandi litingarevn- um, klori, formaldahydfrí- gevandi løgi og PVC-prenti t.d. á blusum til børn. Brúkarin kan gera mun Vit brúkarar kunnu gera mun, og við at spyrja eftir umhvørvismerkjum, fáa vit óbeinleiðis ávirkan á hvussu vøran verður fram- leidd og viðgjørd - úr vøggu í grøv. Frá tí løtu at fræðið av bummulsplantuni á fyrsta sinnið sær dagsins ljós og til klæðini verða burturbeind í hinum enda- num. Eftirspurningurin eft- ir umhvørvismerktum vør- um, eru tekin til framleið- ararnar um, at vit ynskja reinari vørur. Hesin eftir- spurningur fer so aftur til fyrstu liðini í framleiðsluni, og gagna vónandi í seinasta enda umhvørvinum og fólkaheilsunni. Umhvørvismerkini Svanin og Blóman Blóman hjá ES og norð- urlendski Svanin eru at finna á nógvum gerandis- og nýtsluvørum. Matur, drekka og heilivágur kunnu ikki verða merkt við Svan- anum ella Blómuni. Allar vørur tyngja um- hvørvi so ella so. Undir framleiðsluni, tá ið tær verða nýttar ella tá ið tær verða burturbeindar. Blóm- an og Svanin vísa hvørjar vørur eru minst tyngjandi fyri umhvørvi, hóast góðskan á vøruni ikki er lækka. So tá ið tú keypir eina merkta vøru, eggjar tú samstundis framleiðararnar til at framleiða fleiri burð- ardyggar vørur. Í dag eru næstan 1300 umhvørvismerktar vørur á danska marknaðinum. Flestu vørurnar eru at finna innan bólkin pappír. Har- umframt eru merktar vørur innan hvítvørur, battaríir, reingerð og vask, máling, klæði, sjampoo, sápa, bygging og innbúgv og prentlutir. Krøv til vøruna Tað er upp til framleiðarar og innflytarar sjálvar, at søkja um at fáa eina um- hvørvisgóðkenning. Teir skulu sjálvir prógva at vøran lýkur krøvini, sum eru ymisk frá bólki til bólk. Krøv kunnu setast til mangt og hvat, so sum: Má ikki innihalda evni, sum bróta niður ozonlagið, má ikki innihalda tungmetal, skerd nýtsla av vandamiklum kemiskum evnum, orku- sparandi, kann endurnýtast og minkar um ruski. Krøv- ini verða mett av nýggjum triðjahvørt ár, fyri at tryggja at vørurnar fram- haldandi verða útviklaðar rætta vegin. Fakta um Blómu- og Svanamerkt klæði Bæði Blóman og Svanin hava reglur fyri klæði. Krøvini eru eitt sindur ymisk, men felags fyri tey er, at klæðini eru millum tey umvhvøvisvinarligastu á marknaðinum. Bæði merkini seta krøv til góðsk- una og haldgóðskuna, form og lit. Enn eru einans klæði við Blómuni á markn- aðinum, meðan Svanin verður nýttur til vaskievni. Kelda: Danmarks Aktive Forbrugere Klæðir við umhvørvismerking Frá fríggjadegi 4. januar til hósdagin 10. januar Stand-in for mord Sjómanssendingin Vitin Nýggjárskonsert úr Norðurlandahúsinum Nærkontakt af 3. grad Rót ella rútma Eftir nýggjár er vanligt at ynskja hvør øðrum gott nýggjar, so tað verður hervið gjørt! Í hesum ynskinum liggur ein vón um okkurt gott. Eitt líka gott ár sum undanfarna ár, ella kanska betri. Jólahald og nýggjárs- hald hava sjálvsagt merkt skráirnar hjá loftmiðlun- um farnu vikurnar. Og nógvar áhugaverdar send- ingar hava verið. Bæði í sjónvarpi og útvørpum. At taka allar fram er ov rúgvusmikið. Havi heldur ikki havt stundir at leggja eygu og oyru til alt, ið sent hevur verið, tí so gjørdi ein ikki nógv ann- að. Men eitt frískt lot var tað at fáa í stovuna, tá sendingarnar um Fíu og sólstrondina komu á sjón- varpsrútin. Ein lívsjátt- andi sending um hetta konubrot, ið greiddi frá um lív sítt langt frá høv- uðsstaðnum, men sum tó hevur verið alt annað enn keðiligt, og sum heldur ikki er tað nú, ið árini eru mong, og vetrarmánaðirn- ir fara í summarhúsinum í Spania. Tað er so vælsignað hjá okkum øðrum skræðu- gákum at síggja og hoyra fólk, ið ikki himprast, men gera júst sum teim- um lystir. Og júst sum okkum sjálvum lysti at gjørt, høvdu vit møgu- leikan, ella bara eitt sind- ur av dirvi. Bravo!! Rót(órudd) ella rútma Áhugaverdu sendingarnar hava verið nógvar farnu vikurnar, t.d. prátið við jólagestin Carl hjá Talis. Mær untist tíverri ikki at fáa alt við, ið sent varð nýggjársaftan, men helst eru tey mong, sum eru í somu støðu, og tí bíða spent eftir endursending- unum. Tað sigst, at útvarpsskemtið var gott. Sá bert brot av sendingini í Svf, Hatta var hatta, ið enn einaferð — um vit hugsa um vertirnar — tyktist nýggj og slóð- brótandi. Og sum tí ikki bert fær góð orð við á vegnum frá øllum. Eg gleði meg til endursend- ingarnar, so eg betri kann døma um. Men hetta við hesum nýggja leiðir meg til yvir- skriftina, ið als ikki er ein roynd at leggja eftir Petur Rouch og hansara frálíku sending fyri country- fjepparar. Summi kalla hana Rouch og rútma. Nei, heldur er hetta ein fátækslig roynd at spæla eitt sindur við orðini. Rót (órudd) ella rútma. Tí, er tað ikki so, at vit eru so fegin um (kanska meira enn nøkur onnur tjóð), at sendingar liggja júst har tær liggja og eru júst sum tær eru? So vita vit hvar vit flóta. Døgurð- in fæst nærum ikki niður hjá mongum, uttan eitt álop á Bin Laden og ann- að úr somu skuffu. Dagur og Vika er fast akkerspláss flestu viku- dagar. Miðlaskráirnar halda skil á degnum. Men skuldu vit valt millum óskipað viður- skifti ella rútmu, hvat so? Jú, óivað høvdu vit valt rútmuna. Men kanska ein meira brennandi spurningur er, um ikki henda rútma hev- ur rurað bæði lurtar- ar/hyggjarar og miðlar í svøvn. Er ikki heldur langt ímillum í ÚF til dømis, at vit skakast, er ikki tað mesta bakgrunds- musakkur? Sjálvt tíðinda- stubbar við fleiri deyðs- føllum fána. Hvar eru sendingar, sum bróta úr nýggjum? Sum savna ung sum eldri? Ofta verður spurt og sammet við gomlu V4 sendingarnar, við bein- leiðis undirhaldi kring landið. Kanska er ikki rætt at krevja eina so krevjandi sending aftur á skránna regluliga, men kanska okkurt, sum líkist. Kanska sendingin Relax hevur verið ein slík roynd, við ymsum úrslit- um, men hon er blivin betri og betri og eigur helst at fáa loyvi at menna seg. Ynskini um gott nýggj- ár eru skotin í luftina við vón um nýggj stjørnuskot og við vón um rúmd fyri nýhugsan — bæði rútm- uni og tí meira rótuta, tí móti vári vakna allar ver- ur aftur úr dvala. Dagfinn Olsen ummælir: Skjulte Spor Felagin hjá Michael Olsen verður skorin á háls, tá teir eru í holt við at handtaka ein innbrotstjóv. Michael veðrur sendur til Turkalands at koma fyri seg í eina viku, men hevur tað verri enn so ikki gott, tá hann kemur heim aftur og verður sendur út til eitt lík í eini park. Líkið vísir seg at vera ein kvinna, ið eisini er vorðin meiðslað. Michael verður ógvuliga illa við, tá hann sær tað myrdu, og Henriette mistonkir hann fyri at vita meira enn hann fortelur. Mánakvøldið kl. 21.05 Fríggjakvøldið kl. 00.25 Leygarkvøldið kl. 30.30 Leygardagin kl. 17.00 Sunnukvøldið kl. 19.30 C M Y K 12