mikudagur 7. apríl 2010síða 13

13 Mikudagur 7. apríl 2010 Sosialurin Ungmannafelagið Samband tekur fult undir við at lata Rúsdrekkasølu Landsins halda opið leygardag. Vit meta, at slíkt er við til at vaksa um trivnaðin og tilvitanina hjá ungdómum til rúsdrekka. Fráboðan frá Ungmanna­ felagnum Samband Ungmannafelagið Samband sær hesa kunngerð sum eina uppgerð við tað søgu­ liga maktkumpassið, so at tað ikki longur eru minni­ lutabólkarnir, sum stýra meirilutanum í hesum sam­ felagnum. Lættari atgongd elvir til meira tilvitan Tað, at føroyingar nú ein leygardag kunnu avgera, um tað skal verða vín afturvið matinum, ella um ein ætlar sær í býin, er eftir okkara meting eitt stórt framstig fyri Føroya fólk og ikki minst føroyskan ungdóm. Hetta vil gera fólk og ungdóm annars fríari at velja. Velja, hvussu tørvurin skal nøktast. Tað er sera týdningarmikið, at vit sum samfelag ikki seta forðingar, ið kunnu verða við til, at vit missa fólk av landinum. Her hugsa vit bæði um at fáa fólk heim og komandi ungdóm heimaftur. Røddir hava verið frammi, at hetta vil hava við sær, at fleiri misnýtarar standast av hesum, men hesum er Ungmannafelagið Samband ikki samd í. Heldur vil hetta viðføra, at fólk og ungdómar fáa eina meira avslappaða tilgongd til rús drekka, og harvið fylgir eisini ein størri tilvitan um fylgjurnar av ovurnýtslu og viðgerðarmøguleikar. Ungmannafelagið Sam­ band heldur, at við at gera rúsdrekka minni tabu, so fáa vit eisini í størri mun varpað ljós á viðgerðir til tey, ið enda í trupulleikum. Minnilutar stýra meirilutum, og tað hava teir altíð gjørt Harafturat sær Ung manna­ felagið hesa broyting sum eina uppgerð við gamla siðvenju, sum hevur valdað í Føroyum. Vit hava í alt ov langa tíð funnið okkum í, at tað eru minnilutar, sum rópa harðast, sum sleppa í fjølmiðlarnar og harvið køva demokratiið. Tað er okkara greiða fatan, at hetta er eitt ynski, sum ein stórur meiriluti av Føroya fólki kann taka undir við, og tí halda vit, at hetta er eitt gylt høvi at siga teimum minnilutum, sum ætla, at kunngerðin skal takast aftur, at nú vil meirilutin hava valdið í hesum landinum. Vit hava sæð tað í 266b og síggja tað aftur við hesari kunn­ gerðini, at ávísir bólkar í samfelagnum átaka sær tað sum uppgávu at forða fyri fríari valmøguleikum hjá einum meiriluta. Nú skal meirilutin fáa minnilutan at tagna, og Føroya fólk skal, í so stóran mun sum gjørligt, sleppa at keypa rús drekka, tá tey vilja. Ætlanin er, at nýggi depilin skal liggja framman fyri Landssjúkrahúsið. Á tann hátt koma øll, sum skulu á sjúkhúsið inn gjøgnum somu hurð. Tað sama, um tørvur er á skurðlækna, jarðamóður ella psykiatara. Ivist ikki í, at hetta fer at skapa størri opinleika um sálarsjúku og niðurbróta verandi tabu í enn størri mun. Hópurin av eldsálum starv ast í psykiatriini, og eing in ivi er um, at serliga hesar eiga tøkkina fyri, at psyki atriin í dag er so fram­ komin og vælvirkandi, sum hon er í Føroyum. Karráð telving? Sjálv kólnaði eg um hjartað, tá eg undir orðaskiftinum í tinginum fataði, at dysturin nú var um, hvar nýggi psyki­ atriski depilin skuldi vera – soleiðis reint fysiskt. Karráða telvingin í fíggj­ ar nevndini, har upp skotið nú skal viðgerast, má ikki for koma ætlanunum. Vit hava so mangan upplivað, at tað ikki eru skynsamastu grundgevingarnar, sum eru tær avgerandi – men heldur meiningin hjá ávísum fíggj­ ar nevndarlimum ella lokal­ politikkur, sum verður hin avgerandi. Hugburðurin hjá summum undir orðaskiftinum var, at tað kundi gera tað sama, um psykiatriski depilin var undir liðini á Landssjúkrahúsinum, Klaksvíkar Sjúkhúsi ella Suðuroyar Sjúkhúsi. Er tað so einfalt? Skiji væl, at øll fegin vilja hava eini 120 eyka arbeiðspláss. Men er tað so einfalt? Hvat sigur serfrøðin? Fakligu grundgevingarnar, sum bæði serfrøðin og lands­ stýrismaðurin hava víst á eru fyri, at nýggi psyki­ atriski depilin skal verða á Landssjúkrahúsinum og bert har, eru millum aðrar hesar: Í psykiatriini er tørvur á narkosulækna til elektro­ chockviðgerðir. Hendan við gerð verður nýtt til sjúk­ lingar við svárari depressión og givin fleiri ferðir um vik una, tá hendan viðgerð verð ur vald. Er bert á Lands­ sjúkrahúsinum. Er talan um heilivágseitran og fólk eru á intensivu deild, hava hesi tørv á skjótari psykiatriskari meting og ofta psykiatriskari uppfylgjan. Bert á Landssjúkrahúsinum er intensiv deild. Viðhvørt er tørvur á, at børn verða innløgd av psyki atriskum ávum. Tá kann skipast eitt neyvt sam­ starv millum barnadeild og psykiatriska deild, so sál­ ar sjúk børn kunnu verða inn løgd á barnadeild, men viðgjørd av psykiatriska depli num. Barnadeild er bert á Landssjúkrahúsinum. Sálarsjúk við t. d. hjarta­ sjúkum, diabetes og kronisk­ um likamligum sjúkum, verða best viðgjørd í tøttum samstarvi millum somatikk og psykiatri. Her og í øðrum londum verður ásannað, at hetta ikki hevur virkað nøkt andi, og mælt verður til tætt samstarv. Sostatt er brúk fyri, at psykiatri ar ­ beiðir saman við fleiri ym­ iskum sergreinum. Bert ein møguleiki á Lands sjúkra­ hús inum. Betri psykiatrisk tænasta til somatiskar sjúklingar, tá hendan tænasta ikki skal tilkallast aðrastaðni. 40% av sjúklingum við blóð tøppi ella bløðing í heil an um fáa tunglyndi og aðrar psykiskar trupulleikar aft aná, at tey eru vorðin sjúk. Um 30% av sjúklingum við brádliga íkomnum hjarta sjúkum, fáa tunglyndi. Krabba meins­ sjúk lingar og onnur kunnu hava tørv á tænastu frá psykiatriska deplinum. Eldri fólk og fólk við demensi fáa oftari enn onnur psykiatriskar trupulleikar, tá tey eru somatisk sjúk, og eitt neyvt samstarv millum somatiska og psykiatriska økið er ein fortreyt fyri nøkt andi viðgerð av hesum bólki, sum verður vaksandi komandi árini. Meginparturin av hesum sjúklingum hava kompliseraðar medisinskar sjúkur og verða innløgd á Landssjúkrahúsið. Til útgreinan og við gerð av psykiatriskum og somat­ iskum sjúkum krevst í alsamt størri mun løtt atgongd til CT­ og MR skanning og nøktandi rannsóknarstova. Er bert á Landssjúkrahúsinum. Øll tvørfaklig servitan um psykiatri – læknafaklig, sálarfrøðilig, røktarfaklig, ergo terapeutfaklig, fysio­ terapeutfaklig, sosialráð­ gevara faklig og onnur – er at finna rundan um Lands­ sjúkra húsið. Spurn ing urin er, um ein geografisk flyting av so stórum fakligum um­ hvørvi er gjørlig, uttan at sorla alla ta serfrøði, sum er innan føroyska psykiatri í dag. Serfrøðin greið Álvaratos, haldi grundgev­ ingarnar tala fyri seg. Vit politikarar mugu læra okkum at lurta eftir serfrøðini. Og lurta vit efter henni er sólarklárt, at psykiatriski depilin eigur at verða verandi í Havn – til gagns fyri allar føroyingar. Øll vilja eiga psykiatriska depilin Beint fyri páskir viðgjørdi Tingið uppskot um nýggjan psykiatriskan depil. Tað avgjørt positiva var, at øll tóktust samd um, at nýggjur psykiatriskur depil skuldi byggjast – og at hann skuldi byggjast NÚ. Loksins semja um, at hesin skuldi raðfestast. Hurrá fyri tí – leingi er tað ið væl skal verða! Vit politikarar mugu læra okkum at lurta eftir ser frøðini. Arne Winthereig v. Ungmannafelagið Samband Bergtóra Høgnadóttir Joensen