fríggjadagur 9. apríl 2010síða 9

9 Fríggjadagur 9. apríl 2010 Sosialurin - Prísurin á rúsdrekka hevur onki sum helst við fíggjarmál ella vinnu mál at gera. Pál Weihe, formaður í Fólkaheilsuráðnum er tí rættiliga ør kyml aður av teimum prís hækk- ingum, sum vórðu settar í verk. - Endamálið við prís- hækkingunum var ikki at tálma nýtsluni av rús drekka. Tað var at út vega landskassanum pen ing. Og Pál Weihe stað- fest ir, at eftir hansara tykki er tað and styggi- ligt, at prísurin á rúsdrekka verður hækk- aður einans við tí enda- máli at fylla pening í lands kassan. - Tað er ikki í familju við okkara sjónarmið í Fólkaheilsuráðnum. Eftir okkara tykki er rús drekka politikk ur- in eitt heilsumál og í hes um sambandi er tað púra óviðkomandi hvus su stórt yvir skot- ið hjá Rúsuni skal vera, staðfestir Fólka heilsu- ráðið. Rúsan er sum apotekini Fólkaheilsuráðið er av teirri áskoðan, at rús- drekka spurningar, eru ikki fíggjarmál ella vinnu mál. - Tí átti tað at verið lands stýrismaðurin í heilsumálum, sum um- situr Rúsina. Fólkaheilsuráðið sig ur, at Rúsan hevur somu støðu í føroyska sam felag num, sum apo- tek ini. Ráðið hevur tað áskoðan, at bæði Rús an og apotekini eru veit- ingarstøð av eini ser- ligari vøru, sum ikki er ein vanlig handilsvøra, men sum hinvegin er ein vøra, sum kann elva til stóran skaða á einstaklingar og sam- felag. - Hetta er tað grund- leggjandi sjónarmiðið, sum vit mæla til, verður lagt til grund í viðgerðini av viðurskiftum Rús- drekkasølu Landsins í Framtíðini, sigur Fólka- heilsuráðið í tilmæli sín um í sambandi við at Rúsan nú eisini skal hava opið leygardag. Tað er andstyggiligt at hækka prísin á rúsdrekka fyri at fylla pengar í lands­ kassan, sigur formaðurin í Fólkaheilsuráðnum Rúsan er sum eitt apotek - Rúsan skal ikki vera ein gamal, súrt, statsligt, tvørtræ, tí so missur hon undirtøkuna í fólkinum. - Tvørtur ímóti má hon vera eitt sindur moderna og kann veita viðskiftafólki eina góða tænasta. Tað er ein orsøk til, at Fólka heilsuráðið onki hevur ímóti, at Rúsan nú eisini fer at hava opið leygardagar. Pál Weihe, formaður í Fólka heilsuráðnum heldur, at tað er neyðugt, at Rúsan hev ur dyga undirtøku í fólkinum. Tí heldur hann eisini, at enda málið eigur at vera at styr kja Rúsuna sum stovn. Men so má hon eisini fylgja við tíðini so at hon kann vera ein tænatustovnur á hampi- liga høgum støði. Av tí sama halda vit eisini, at Rúsan eigur at hava opið í van ligari handilstíð og í dag er vanlig handilstíð eisini leygar dagar, tí tað er einasta tíð í vikuni, har nógv fólk slep pa til handils. - Tann gravgangur, sum sæst í Rúsuni seinnapart fríggj a dag, tá ið fólk koma frá arbeiði, er lítið virðiligur, sig ur Fólkaheilsuráðið í til- mæli sínum í sambandi við ætlan ina at lata Rúsina hava opið leygardag. Hann sigur fyri sín egnu rokn ing, at skulu vit tosa um dygd og at samanseta drykkju vørur og mat, er tað neyðugt at vit hava eina styrkja Rúsu, tí tað er bara ein statslig og peningasterk Rúsa, sum er før fyri at hava eina fjølbroytta goymslu av teim um serligum víni og øli, tí tað hava vanligir handlar ongan møguleika til. - Men tað hevur eisini týdn ing, at starvsfólki í Rús ini fær førleikar til at ráðgeva og upplýsa við- skifta fólkinum. Formaðurin í Fólk a- heilsu ráð num staðfestir, at eina handl arnir, sum selja rús drekka í hinum norður- londu num hava eisini opið leyg ar dagar og hann dugir ikki at síggja, hví vit ikki skulu gera tað sama. nýtsla Fólkaheilsuráðið vil styrkja Rúsuna og tí hava tey onki ímóti, at hon eisini verður opin leygardagar Rúsan má vera eitt sindur modernað Endamálið við politikkinum eigur at vera, at nýtslan í Før- oyum skal haldast undir sjey litrar av reinum alkoholi fyri hvønn íbúgva yvir 15 ár. Tað sigur Pál Weihe, for- maður í Fólka heilsu ráðnum. Tað er ein tal, sum ráðið heldur er rímiligt og tey amboðini, sum eru til at halda nýtsluni undir tað, eru at komu ligheitin, prísirnir og so upplýsing. - Tað liggja ongar vísinda- ligar rannsóknir aftanfyri hetta talið, tí tað er bara eitt tal, vit hava ásett av prakt isk- um orsøkum. Hann sigur, at tá ið vit fingu Rúsuna, var setn ing- ur in, at tað skuldi ikki fáa nýtslu na at veksa. Og tað hevur hepnast ser stak liga væl, tí tað er bara hent tvær ferðir, at nýtslan er farin upp um. Tað var í 2002, tá ið nýtslan var 7,1 litr- ar fyri hvønn íbúgva yvir 15 ár og í 2007, tá ið hon kom upp á 7,2 litrar. Annars hevur nýtslan øll hesi seinastu árini svingað ímill um 6,6 og 7,0 litrar. Í 2008 var nýtslan 7,0 litrar, men tølini fyri 2009 eru ikki tøk enn. Hinvegin sigur Elsa Maria Olsen, stjóri í Rúsuni, at fyrstu tveir mánaðirnar í ár, var nýtslan 5%-6% minni enn í sama tíðarskeiði í fjør. - Útfrá einum fólkaheilsu- sjón ar miði eigur nýtslan ikki at hækka, tí tað eru mong, sum ikki drekka so tey og tá er tað skjótt, at tey, sum hava tað stóru nýtsluna, verða krøkt so at tað rakar teirra heilsu og teirra sosiala lív. Hann leggur afturat, at tað er ikki soleiðis í við ur- skift um, sum hesum, at tey, sum drekka tvær ferðir so nógv, sum vit, hava ikki tvær ferðir so nógvar av leið in gar av nýtsluni, men avleið ingar- n ar eru kanska fýra ferðir so ringar. Og skuldu vit ført ein rúdrekkapolitikk við laga lig- um prísum og laga lig ari at- komu ligheit, hevði tað elvt til, at nýtslan í Føroyum fór at líkjast teirri donsku, har hon er næstan 12 litrar fyri hvønn íbúgva. - Tað hevði ikki verið gott fyri summi í Føroyum. Men kann prísurin ikki koma upp á eitt støðið, har smugl ing og heimabrenning fer at vinda upp á seg so at myndug leikarnir heilt missa tamar haldið? - Tað er sjálvsagt, sigur Pál Weihe. Men akkurát hvar tað markið er, dugur hann ikki at siga. Skulu ikki drekka meir enn sjey litrar rúsdrekka Fólkaheilsuráðið heldur, at rúsdrekkanýtslan í Føroyum skal haldast undir sjey litrum av reinum alkoholi fyri hvønn føroying. Í løtuni eru vit heit tætt uppi undir markinum Netanyahu gav avboð Ísraelski forsætisráðharrin, Benjamin Netanyahu, hevur givið avboð til ráðstevnuna um kjarnorkutrygd, sum verður í Washington í næstu viku. Barack Obama, forseti, hevur kallað leiðararnar í 47 londum á fund um kjarnorkutrygd, og ætlanin var, at Netanyahu skuldi fara. Men í gjár gav hann avboð. Ein talsmaður fyri ísraelsku stjórnina segði, at Netanyahu hevði givið avboð, tí at tvey av luttakaralondunum á ráðstevnuni, Egyptaland og Turkaland, vilja hava ráðstevnuna at umrøða tey ísraelsku kjarnorkuvápnini. Tað vil Ísrael ikki hoyra talan um.