fríggjadagur 16. apríl 2010síða 10

Fríggjadagur 16. apríl 2010 10 Sosialurin Kjak Hóast Kvinnurenningin byrjaði fyri fáum árum síðani, er hon longu blivin ein stór og traditiónsrík hending á hvørjum vári. Og nú slær hon allar rekordir! Vit skulu ikki nógv ár aftur í tíðani, tá hetta við renn ingini einans var eitt sjáldsamt ítriv, ið nakrir fáir originalar fingust við. Men Flaggdagsrenningin og síðani Fólkaheilsu renn ­ ingin, ið var fyrstu ferð í 2004, settu ferð á, við Bragdinum, Treyst in u m og landsins heilsu mynd ug­ leika á odda. At fara undir at skipa fyri eini serligari Kvinnu­ renning er blivin ein stór­ fingin succés, nú talið av luttakarum í ár fer upp um 2000. Tað er ótrúligt! Tillukku við tí, Bragdið og Kvinna! Tað er at frøðast um, at við hugaðum ein stak ling­ um, feløgum, fyri tøk um, fjøðlmiðlum og mynd ug­ leikum – sam an við einum aktivum fólka heilsu poli­ tikki – er tað eydnast at gera hetta til eina fólkasak, at røra seg, ganga, renna ella hvat man kann finna uppá. Nú er ongin for ung og ongin for gomul, ongin for tjúkk og ongin for kløn, ongin for smæðin og ongin for dovin, til at skøða seg við renniskógnum. Og hetta er allastaðni runt um landið! Hví skulu vit gera so nógv burtur úr rørslu, at fáa øll til at reisa seg upp úr stólinum og fáa gongd á likamið? Tí tað er so ómetaliga stórur vinningur, bæði fyri tann einstaka og fyri samfelagið. Fyri tann einstaka er onki einstakt tiltak meira heilsufremjandi enn at røra seg regluliga. Onki er so fyribyrgjandi móti alskyns álvarsamum sjúk­ um, sum kunnu oyðileggja okkum lívi. Onki einstakt tiltak kann stimbra okkum so mikið. Tað minkar blóð­ trýstið, minkar ósunna blóðfitievni, økir ilt upp­ tøkuna, styrkir hjarta vødd­ arnar, betrar vødda­ og sukurstoffskiftið, betrar blóðtynningina, mótvirkar tunglyndi, minkar angist, minkar stress, økir krea­ tivitetin og gevur betri humør – Hetta eru sanniliga persónligir gevinstir, sum eru til at taka og føla upp­ á!!! Samfelagsligi vinn­ ingurin er sanniliga eisini í stórum dimensjónum. Tað stimbrar vinnuligan vøkstur, gevur eitt meira produktivt og innovativt arbeiðslív og gevur færri sjúkradagar. Fyri búskapin kann tað fremja eina veld­ uga sparing í teirra ovur­ stóru rokningini, sum fys isk ur inaktivitetur til ­ sam ans kostar sam felag n­ um í óneyðugum væl ferðar­ útreiðslum. So vinningarnir eru alstórir ­ og tað besta er, at øll kunnu vinna, bara vit tíma. Kvinnurenningin verð­ ur ikki fyrr enn 5. juni! Áðrenn tað verður Flagg­ dagsrenningin. Tá sleppa vit mannfólkið við! Hans Pauli Strøm løgtingsmaður fyri Javnaðarflokkin Vit vinna øll – bara vit tíma! Ein heilsan til Kvinnurenningina Nú er ongin for tjúkk og ongin for kløn til at skøða seg við renniskóm Útmeldingar frá ávísum per sónum hava farnu dag­ ar nar givið fólki ta fatan, at uppskotið til føroyska stjórn arskipan (eg kalli tað grundlóg), skapar split millum politikarar. Split mill­ um flokkar. Split millum Før­ oyar og Danmark. Hetta er ein stór mis skilj­ ing! Endamálið við grund­ lógini er at byggja brýr mill­ um flokkar. Vit stríðast altíð um tað, sum skilir okkum. Í grundlógini skulu vit semjast um tað, vit eru samd um. Lógin skal geva allari teirri politisku skipanin eitt og sama grundarlag at standa á. Tá grundlógin er samtykt, fer helvtin av Føroya fólki ikki at standa sum tapari, meðan hin helvtin stendur sum vinnari. Vit skulu øll vera vinn ar ar! Ein stór misskiljing Uppskotið hevur fingið merkiliga lítla viðgerð, síðani tað varð lagt fram á ting. Tað einasta, sum pressan hevur havt áhuga fyri, er eitt notat frá løgtingsskrivstovuni sum sigur, at uppskotið ikki er í samsvari við donsku grundlógina. Alt ann að er druknað í hesum spurn­ inginum. Og nú fer so løgmaður – mitt meðan løgtingið viðgerð málið – at spyrja danskar myndugleikar, hvat teir halda um spurningin um samsvarið við donsku grundlógina. Hetta er sera óheppið! Ikki tí spurningurin ikki skal umrøðast – men tí tað kann gera, at vit lata løgfrøðina forða fyri eini skilagóðari politiskari loysn. Um ein hyggur at upp­ skot inum gjøgnum sera for­ malistiskar brillur, ber helst til at siga, at tað kann vera í stríð við donsku grundlógina. Uppskotið sigur jú, at alt vald í Føroyum kemur frá Føroya fólki. Tað sigur grundlógin einki um. Og reelt hava dansk ir myndugleikar jú eis­ ini vald í Føroyum. Men reelt er hetta yvir­ høvur eingin trupulleiki. Tí Føroyar hava aldrin ver­ ið fult undirgivnar donsku grundlógina. Og vit hava altíð, í sam starvi við Dan­ mark, funnið prag mat iskar, politiskar loysnir – hóast danska grund lógin, form liga sæð, ikki hevur loyvt hes um loysn um. Nøkur dømi Seta vit somu formalistisku brillur á nøsina, sum t.d. Bjørn á Heygum nýtir, er heima stýrislógin eisini klokku klárt grundlógarbrot. Tað er grundlógarbrot at vit gera lógir í Føroyum. Tað er eisini grund lógar­ brot at vit sjálv krevja upp skatt í Føroyum. Hetta kann, sambært grund lógini, einans Fólka­ tingið gera. Tað var eisini grund­ lógar brot, at vit yvirtóku undirgrundina í 1992. Ta støðu hevði danska løgmálaráðið í 16 ár ­ inntil Poul Schluter tók eina POLITISKA avgerð um, at vit skuldu yvirtaka hetta øki. At vit yvirtóku kirkjuna var eisini, formalistiskt sæð, brot á grundlógina. Hvussu ber tað til, at alt hetta hevur latið seg gjørt kortini? Tað hevur tað, tí jurid­ isk formalisma aldrin hev ­ ur verið stýrandi í viður­ skiftunum millum Føroyar og Danmark. Vit hava funnið politiskar semjur – og síðani hevur løg­ frøðin verið tulkað soleiðis, at hon er í samsvari við hesar politisku semjur. Vit hava virt donsku grundlógina sum eina lóg, og vit hava livað eftir henni. Men danskir myndugleikar hava eisini virt tann veruleika, at vit eru eitt annað land, sum hevur eina aðra politiska skipan. Soleiðis hava allir før­ oyskir flokkar eisini fatað støðuna. Og eitt tað fyrsta Lars Løkke Rasmussen segði tá hann tók við sínum starvi var, at tað eru føroyingar, sum sjálvir definera síni viðurskifti við Danmark. Og tað er júst tað, vit gera í uppskotinum til føroyska grundlóg. Tí er tað púra óskiljandi, um vit nú sjálv skulu biðja um at vera løgd í tær bindingar, sum ein formalistisk tulking av danskari jura kann hava við sær. Demokrati ella ikki Tað hevur verið spurt um vit, so leingi vit ikki hava fullveldi, í stjórnarskipanini kunnu siga, at alt vald í Føroyum kemur frá Føroya fólki. Sjálvandi kunnu vit tað! Tað er sjálvsagt, at valdið í okkara politisku skipan kemur frá Føroya fólki. Sum Helgi Abrahamsen segði undir tingviðgerðini av uppskotinum: Antin hev ur Føroya fólk valdið í land­ inum – ella hava vit ikki demo krati! So einfalt kann tað sigast. Samsvarar hetta so við, at danskir myndugleikar hava vald í Føroyum? Ja, tað ger tað. Tí Føroya fólk góðtekur, at hesir mynd­ ug leikar hava vald. Vit eru mong, sum vilja hava tað broytt. Og vit kunnu broyta tað. Men so leingi vit ikki vilja broyta tað, góðtaka vit tað. Fatanin, sum grund­ lógaruppskotið byggir á er, at alt vald er hjá Føroya fólki, men at Føroya fólk, í verandi støðu, hevur latið donskum myndugleikum ein part av sínum valdi at umsita. Men tað merkir sjálvsagt eisini, at valdið kann takast aftur. Altso at vit hava fullan sjálvsavgerðarrætt. Er vilji til semju, fáa vit semju Kunsturin í politikki er at at fáa rivalar – og enntá fíggindar – at samstarva um tað, teir eru felags um, og lata ósemjurnar liggja. At skapa tað, amerikanarar rópa "Team Of Rivals". Tað hevur borið til í stjórnarskipanarnevndini, sum nú hevur lagt sítt upp ­ skot fyri tingið. Hóast ym­ iskar fatanir, hava allir part ar havt ein grund­ leggj andi vilja til at koma á mál. Tíbetur – tí tað er stór skomm, um vit í Føroyum ikki megna at semjast um nøkur grundleggjandi, felags viðurskifti. Men hóast kalvin er komin á borðið, er hann ikki fingin inn um stokkin. Uppskotið er lagt fyri tingið – og tað, sum var ein semja millum 9 tingfólk, skal nú helst gerast ein semja millum 33 tingfólk. Og síðani helst millum ein ovurstóran meiriluta av før­ oyingum. Tað krevur, at øll eru sinnað til at semjast um tað, tey er samd um ­ og kanska eisini í onkrum føri geva seg undir tað, sum meirilutin vil. Og finna vit tað politisku semjuna, skulu allir teir jurid­ isku spurningarnir nokk falla uppá pláss aftaná. Júst sum teir plaga! Grundlógin skal savna tjóðina Sjúrður Skaale løgtingsmaður fyri Tjóðveldi Grundlógin er komin á ting. Kalvin er komin á borðið. Og tað verður ein vanlukka, um vit missa hann á stokkinum. Tí grundlógin skapar ikki split - hon byggir brýr Tað er sjálvsagt, at vald ið í okkara politisku skip an kemur frá Føroya fólki