mánadagur 24. januar 2011síða 9

9 Mánadagur 24. januar 2011 · Nr. 10 Sosialurin a svikin hava goldið fleiri milliónir fyri arbeiðið. – Vit eru mangan nevnd fyri at bara spæla við børn­ ini. Baka og venja Ein mamma at einum tann áringi, sum gekk hjá okk um, var á fundi við Almannastovuna, fyri at fáa játtanina longda. Gentan var ávíst, tí hon var veik og hennara høgra og vinstra síða samarbeiddu ikki, so hon var m.a ikki før fyri at vinda ein lappa. Á fundinum spurdi Almannastovan, hvat gentan gjørdi, tá hon var til viðgerð. Mamman hevði greitt frá tí, sum hon visti og nevndi so, at gentan onkuntið eisini hevði bakað smákøkur í ergoterapiuni. “Bakað,” rópti sosialráðgevin, “tey skulu venja”. Mamman fekk á fundinum at vita, at Almannastovan ikki vildi leingja játtanina. – Tey høvdu ongin for­ stá ilsi fyri, at tað at elta deigg, gevur vøddastyrki, og at rulla smákakur styrkir samarbeiði millum høgru og vinstru kropshálvu. Ergo tera peutar royna so vítt møguligt at inndraga meinings fullar aktivitetir inn í viðgerðina, hettar gev ur eisini motivatión. Ein tann­ áringur tímur betur at baka smákakur og fáa venjing av tí enn at flyta ein ellan annan dims úr høgru hond yvir í vinstru hond, sigur Beinta Lassen. Siga eitt.... Hon hevur sjálv roynt at trýst á, hevur skrivað til Aksel. V. Johannesen, sum ongantíð svaraði aftur. Eftir eina útvarpssending í november 2009 ringdi Rósa Samuelsen, lands stýris kvinna til hennara og bedýraði, at eingin broyting fór at verða gjørd. Tað helt bara ikki, sigur Beinta Lassen. Hon vísir annars til ein fund, har bæði lands stýris­ fólkini Aksel V. Johannesen og Rósa Samuelsen um­ framt fleiri fulltrúar vóru við. Á hesum fundi reisti Aksel V. Johannesen spurn­ ingin, um Rósa Samuelsen ikki bara kundi flyta pen­ ingin til ergoterapi frá Al­ mannaráðnum til Heilsu­ málaráðið. – Aksel V. Johannesen segði eisini, at øll, sum sátt­ málin umfataði, fóru at fáa stuðul. Tað vóru vit fegin um, tí so kundu vaksin fólk eisini fáa stuðul, men tá ið vit komu til samráðingar, gjørdi Heilsumálaráðið greitt, at eingin yvir 18 ár fór at fáa stuðul, og á sam­ ráð ingarfundinum var eingin Aksel, sum mánaðir framm anundan spurdi Ergo­ terapeutfelagið, hvat tey søgdu til at fáa sama sáttmála sum fysioterapeutarnir. Gjørt varð eisini greitt, at eingin stuðul fór at verða veittur til sansamotoriskar venjingar, bara til fjølbrekað børn og børn við varandi sjúkum. So er tað eg spyrji: Hvussu við eitt nú teimum, sum hava ADHD? Ella teimum menn­ ingartarnaðu? Eingin sparing – At bæði Rósa og Aksel í miðlinum hava sagt, at tað ikki er talan um eina sparing, er ein løddrætt lygn. Øll tey børn, sum ikki fungera í skúlanum, orsakað av trupulleikum við sansunum, eru spard burtur. Hesi fáa onga hjálp framyvir, hvørki frá ergo ella fysioterapeuti. Her er nokk talan um umleið 50 børn um árið, og hettar hava tey bæði valt at spara burtur, hóast tey ikki vilja siga tað alment. Óneyðugt stríð – Vit halda tað eisini vera burturvið, sum Heilsu mála­ ráðið ætlar, at ein ávísing bara skal vera fyri fimm við­ gerðir, tí tað ger, at foreldrini aðru hvørja viku skulu til lækna at biðja um ávísing. Tað tykist sum, at tað verður gjørt so trupult fyri at fólk ikki skulu orka at søkja, sigur Beinta Lassen. Hon skilir ikki, hví Heilsu­ málaráðið skal gera mun á fysioterapi og ergoterapi. Tørvur er á báðum, men ilt er at skilja, hví tað almenna vil rinda minni fyri ergoterapi enn fysioterapi. Og hví er neyðugt hjá ein ari mammu at einum fjølbrekaðum barnið í koyri­ stóli at renna til lækna í tið og ótíð at biða um eina nýggja ávísing? Eitt slíkt barn verður fjølbrekað, so leingi tað livir, og fer altíð at hava tørv á viðgerð, tey skuldi sjálvsagt fingið eina langa játtan, hitt er alt ov strævið, og kostnaðarmikið at umseta. Hvør læknaváttan kostar eisini, sigur Beinta Lassen. Randi Jacobsen Beinta Lassen í Ergo veit um fleiri børn og ung, sum eru komin í ringa støðu orsakað av sáttmálaloysinum. Her er ein lagna: Í farnu viku vóru av­ varð andi at einari 14 ára gaml ari gentu á fundi við Almannastovuni. Tey ynsktu, at gentan kundi fáa ergoterapeut heim til at venja reinføri. Gentan er lamin í báðum ørmum og beinum og kann ikki ganga uttan rollator. Hon hevur orsakað av lamni niðursettan førleika í báðum armum. Nú gentan er vorðin tann áringur, er neyðugt, at reinføri er í lagi. Omman, sum er tann, sum vaskar henni nú, ynskti, at gentan kundi fáa venjing, so at hon kann klára reinførið sjálv. Almannastovan hevði forstáilsi fyri trupul leik­ an um, men segði seg ikki kunna hjálpa, orsakað av vant andi sáttmála. Tey bjóð­ aðu familjuni ístaðin heima­ hjálp. – Heimahjálp er sum orð ið sigur ein hjálp og als eingin venjing, sum ikki hjálp ir gentuni at verða sjálv hjálpin, sigur Beinta Lass en. Hvussu leingi Heilsu­ mála ráðið letur hesa gentu og onnur í líknandi støðu bíða eftir ergoterapi er óvist. Fundur verður aftur í morgin millum Ergo tera­ peutfelagið og Heilsu mála­ ráðið. Fekk heimahjálp heldur enn venjing Ein 14 ára gomul genta fekk í seinastu viku noktað ergoterapi. Hon kundi í staðin fáa heimahjálp Randi Jacobsen Nøkur børn hava tað trupl­ ari enn onnur. Tey eru klombrut, ótrygg og tora ikki at vera við í felagsspæli. Tey kunnu blíva í øðini ella djúpt ólukkulig yvir nak­ að, sum onnur halda eru smáttaríir. Nøkur hava inn læringartrupulleikar, talu trupul leikar ella hava trupult við at sita still og konsentrera seg. Summi av hesum børn­ um blíva stemplað fyri at vera ósosial, hyperaktiv, "DAMP­børn", kontaktveik ella bara óuppdrigin. Men í veruleikanum er tað ein einføld frágreiðing upp á teirra trupulleikar, vána­ lig sansaintegratión, sigur Beinta Lassen. Umleið 10 prosent av øll­ um børnum líða av sansa­ inte gratións trupulleikum. Hesir trupulleikar kunnu vísa seg á ymiskan hátt. Nøkur tekin kunnu vera ovurviðkvæmi fyri ljósi, ljóði ella lukti, hava ringa balansu, ørilsi ella hæddaræðslu, vilja heldur vera áskoðarar enn luttakarar i spæli, rea­ gera ógvusligt upp á rørslu og t.d. um klæðir stramma, eru vill og óolig ella eisini aft urhaldandi og still, antin halda seg burtur frá spæliplássinum ella fáa ikki nóg mikið av villu rørsl­ unum, orka illa at sita upp­ reist o.a. Børn við sansa­ trupulleikum Summi børn, sum verða stemplað fyri at vera ósosial, yvirvirkin, at hava DAMP, kontaktveik ella bara óuppdrigin hava vánaliga sansaintegrasjón, sum tað eitur á ergoterapimáli, og hetta fæst góð hjálp fyri Ein venjing er at blása. Tað styrkir vøddarnar í hálsinum Mynd: Jens Kristian Vang