hósdagur 21. mars 2002síða 12

22 Nr. 56 - 21. mars 2002 Nr. 56 - 21. mars 2002 23 v/ Rigmor Dam Arbeiðsfólk verða sjúk av eitrandi royki, fáa ar- beiðsskaðar og ov lítla løn á verksmiðjunum hjá skógvafyritøkunum Nike og Adidas í Indonesia. Hetta verður avdúkað í frágreiðingini, We Are Not Machines, sum al- tjóða hjálparfelagsskap- urin, Oxfam, hevur al- mannakunngjørt í sam- bandi við at felagsskap- urin fyri aðru ferð innan tvey ár hevur kannað ar- beiðsviðurskiftini á verk- smiðjunum. Hesaferð var endamálið við kanning- ini at kanna um viður- skiftini vóru batnaði síðan seinast. Men fram- stigini eru ring at hóma, hóast Nike sigur seg vera á røttu kós við at bøta um arbeiðsumstøður hjá ar- beiðarunum. Haraftur- ímóti góðtekur Adidas ikki niðurstøðurnar hjá frágreiðingini, men sigur at lønirnar júst eru hækk- aðar og at fyritøkan eggj- ar fakfeløgunum at vera meira sjónlig á verk- smiðjunum. Lívshættisligt arbeiði hjá Nike og Adidas BRÚKARATEIGUR Vandin fyri hjarta- og æðrasjúkum ger, at børnini ikki skulu drekka feita mjólk Seinastu mongu árini hava heilsumyndugleikarnir sagt, at børn undir trý ár skulu drekka feita mjólk (søtmjólk). Nú siga somu myndugleikar, at eitt til trý ára gomlu børnini skulu drekka hálvskúmaða mjólk. Hetta stendur í frágreiðing- ini »Børn, fedt og hjerte- kar-sygdomme«, sum dan- ska Føðsluráðið (Ernær- ingsrådet) hevur gjørt. Sambært formanninum í Føðsluráðnum, Arne Ast- rup, minkar vandin fyri at fáa hjarta- og æðrasjúkur seinni í lívinum, um børn drekka minni feita mjólk. Hann sigur, at longu í heilt ungum árum verður grundalagið fyri sjúkum lagt, og tá ið børnini eru komin í skúlaaldur, hevur helmingurin av teimum feittrípur í æðrunum. Kortini nýtast foreldur ikki at óttast feitu mjólkina. Fyri tað fyrsta sigur frá- greiðingin einki um, at feita mjólkin er beinleiðis heilsuskaðilig. Harumframt skulu smábørnini enn hava eins nógv feitt sum fyrr, munurin er bert, at nú skulu tey ikki hava ov nógv mett- að feitt. – Føðsluráðið metir ikki, at visundarligt grundarlag er fyri at broyta núverandi tilmælini fyri hvussu nógv feitt børn skulu hava. Kort- ini vísir ráðið á, at nøgdin av mettaðum feitti til smá- børn eigur at vera ájavnt við nøgdina til vaksin, sig- ur Kim Fleischer Michael- sen, professari dr.med. Han er formaður í arbeiðsbólki- num, sum hevur gjørt frá- greiðingina “Børn, fedt og hjerte-kar-sygdomme”. Føðsluráðið hevur ikki funnið nakran samanhang millum hvussu nógv feitt børnini eta og um tey verða feit. Arne Astrup sigur tó, at talið av feitum tvey til trý ára gomlum er hækkað seinastu árini. Eingin vandi er fyri at børninin verða ov rak, um bara tey fáa meira enn 25 energifeittprosent (E%). Vandi kemur í um børn fáa kost við skúmaðmjólk og mosi ella greyt við ongum feitti í. Tí verður enn til- mælt, at koyra eina teskeið av olju ella margarini í mat- in hjá børnum yngri enn eitt ár. Frá barnið er eitt ár, eigur tað at eta sama mat sum familjan, og annars at drekka ein hálvan litur av hálvskúmaðari mjólk dag- liga. Kannað marknaðin, áðrenn tú keypir Um tú skalt gera eina størri íløgu, so sum í barnaútgerð ella hvítvør- ur, ber til at leita í dátu- grunninum hjá Forbrug- erinformation, og vita um onkur kanning er gjørd av vøruni, sum tú ætlar at keypa. Soleiðis kanst tú læra at seta røttu spurningarnar til seljar- an, og fáa eina hóming av marknaðinum sum heild. Mangan fylgjast prísur, góðska og umhvørvis- fyrilit ikki, og tá er gott at síggja, hvørjar saman- beringar eru gjørdar frammanundan. Ætlandi skulu allir vørubólkar verða umboðaðir í dátu- grunninum, sum er at finna á www.fi.dk Fyrireikið stóru íløgurnar Hálvskúmað mjólk til smábørnini Eisini hálvskúmað mjólk til føroysk smábørn Heilsusystur Bjørghild Djurhuus úr Havn sigur, at heilsusystraskipanin í Føroyum vanliga fylgir tilmæl- um, sum koma frá almennum donskum heilsustovn- um. Oftast ganga nakrir mánaðir áðrenn vit seta tilmæl- ini í verk her hjá okkum, men vit fara heilt vist eisini at tilmæla hálvskúmaða mjólk til børn millum eitt og trý ár, meðan børn yngri enn eitt ár framhaldandi skulu hava søtmjólk, sigur hon við brúkarateigin. – Heilsusystraskipanin í Føroyum vanliga fylgir tilmælum, sum koma frá almennum donskum heilsustovnum; sigur Bjørghild Djurhuus, heilsusystur í Havn Tíðindaskriv Nýrafelagið varð formliga sett á stovn tann 11. apríl 1992, og fyllir sostatt 10 ár í næsta mánaða. Felagið er ein deild av Dansk Nyre- forening. Hetta ger, at lim- irnir fáa tilfar sendandi, sum danska felagið gevur út. Harumframt fáa umboð fyri Nýrafelagið høvi til at luttaka á fundum hjá dan- ska felagnum. Eisini fáa nýrasjúk tilboð um frítíðar- møguleikar bæði í Dan- mark og aðrastaðni, har møguleiki er at fáa dialysu- viðgerð. Fyrsta takið hjá felagnum var at fáa dialysumaskinur til Føroya, soleiðis at teir sjúklingar, sum høvdu fyri neyðini at fáa hæmodia- lysuviðgerð, kundu búgva í Føroyum. Í dag eru 4 dia- lysumaskinur í brúki í Før- oyum, t.v.s. at við núver- andi manning kunnu í mesta lagi 8 sjúklingar vera í hesari viðgerð. 7 tílíkir sjúklingar eru í Føroyum í løtuni. Um fleiri enn ein sjúklingur kemur afturat, sum hevur tørv á hæmodia- lysuviðgerð, verður neyð- ugt at útbúgva fleiri dia- lysusjúkrasystrar. Tað er komið fyri, at talið av dia- lysusjúklingum hevur verið størri enn orkan á Lands- sjúkrahúsinum hevur klár- að. Hetta hevur ført við sær, at føroyingar, sum eru noyddir at fara til Dan- markar at byrja slíka við- gerð, ikki hava kunna fing- ið boð um nær teir kunnu, ella um teir í heila tikið kunnu sleppa heim aftur og fáa dialysuviðgerð í Føroy- um. Tað tekur umleið somu tíð at umskúla eina dialysu- sjúkrasystur sum tað tekur at gera ein nýrasjúkling kláran til at kunna fáa dia- lysuviðgerð. Í nýggja bygn- inginum hjá Landssjúkra- húsinum, er ein dialysu- stova, har pláss verður fyri 4 maskinum. Inntil í fjør vóru 3 maskinur í brúki. Harumframt eru 4 sjúkling- ar, sum fáa posadialysu Tað eru fleiri føroyingar, sum seinastu árini hava fingið nýratransplantatión. Eingin nýralækni er í Føroyum í dag. Tað eru yvirlæknar á medisinsku deildini á Landssjúkrahúsi- num, ið taka sær av nýra- sjúklingum. Avtala er mill- um Landssjúkrahúsið og Ríkissjúkrahúsið um kon- sulenttænastu, t.v.s. at ein serlækni í nýrasjúkum kemur til Føroya 4 ferðir um árið at kanna sjúkling- arnar. Nýrafelagið hevði aðal- fund tann 9. februar, har nevndin bleiv vald. Odny Thomsen varð afturvald til formann, Karin Elisa Niclasen til kassameistara og Tummas Pauli Thomsen til skrivara. Hinir nevndar- limirnir eru Bergfinn Joen- sen og Hallbjørg Hansen, sum er nývald. Katrin Sel- foss, sum var skrivari bar seg undan afturvali. Eyka- limir eru Heini Joensen og Elias Bergsson, sum er ný- valdur. Tann 21. mars byrjar ár- liga lutaseðlasølan hjá felagnum. Føroyska felagið fær 40% av inntøkuni fyri seldu seðlarnar í Føroyum. Hetta er ein týðandi inn- tøkukelda hjá felagnum, og vóna vit tí at føroyingar aftur í ár fara at taka væl undir við hesum. Lóg um heiladeyðskri- teriið varð lýst í Føroyum í fjør, men enn hevur Al- manna og Heilsumálastýrið einki gjørt við upplýsingar- herferð ella líknandi, eins og gjørt hevur verið í øðr- um londum. Lógin hevur við sær at føroyingar nú av álvara kunnu vera við til at bjóða seg fram til at vera organdonorar. Nýrafelagið hevur av sínum eintingum skaffa nakrar danskar fald- arar við organtestamenti, sum eru lagdir út á apotek- ini, men vónar at fáa hjálp frá Almanna- og Heilsu- málastýrinum til at fáa hendan ella eina føroyska útgávu senda í hvørt hús í landinum, so øll kunnu kunna seg um innihaldið og taka støðu til organtrans- plantatión. Nýrafelagið ætlar seinni í ár at skipa fyri kunnandi fundi um heiladeyðskriteri- ið. Nær hesin verður, er ikki heilt avgjørt enn. Felagið heldur, at tað hevur týdning at kunna fólk um hetta, nú tað eru fleiri og fleiri føroyingar, ið hava fingið transplantatión, meðan tað eru onnur, sum bíða. Tað kostar 150 kr. um ár- ið at vera limur í Nýra- felagnum, og harvið eisini at fáa blaðið Nyrenyt send- andi, sum kemur seks ferðir um árið. Áhugað kunnu tekna seg sum lim við at ringja til formannin í felag- num, tlf. 315928, E-mail: thomsen1@post.olivant.fo, ella onkran av nevndarlim- unum. Nýrafelagið í Føroyum 10 ár UTTAN ÚR HEIMI Búskapur og vinna: Ikki longur niður Amerikanski tjóðbank- in hevur boðað frá, at talan verður ikki um fleiri rentulækkingar, tí tað verður ikki hildið neyðugt, soleiðis sum gongdin í amerikanska búskapinum hevur lag- að seg. Í fjør lækkaði amerikanska rentan heilar ellivu ferðir. Sambært tjóðbank- anum vóru ameri- kansku prísirnir 1,1 prosent hægri í januar í ár enn í januar í fjør, og hóast munurin er lítil, halda serfrøðingar hetta vera eina ábending um, at tjóðbankin helst fer at hækka rentuna eitt vet í næstum. Sum er er amerikanska rentan 1,75 prosent, men serfrøðingar siga tað ikki vera óhugsandi, at hon kanska verður um trý prosent við árslok. Málið við hækkingini verður at forða fyri, at ov nógv ferð kemur á búskapin. Hinvegin er hugsandi, at bankin fer at bíða við at steðga gongdini, tí enn er óvist, hvussu kríggið ímóti altjóða yvirgangi fer at ávirka brúkarar- nar og ikki minst íleggjararnar. Svenski ríkisbankin hækkaði týsdagin rent- una 0,25 prosentstig, so hon nú er 4,0 prosent. Hækkingin kom ikki óvæntað, tí herfyri ávaraði ríkisbankin ímóti veksandi infla- sjón. Svenska rentan hevur verið óbroytt síðani 17. september í fjør. Tá lækkaði amerikanski tjóðbankin sína rentu aftan á yvirgangsat- sóknirnar eina viku frammanundan, og tá gjørdi svenski ríkis- bankin tað sama og setti rentuna 0,5 pro- sentstig niður. Eitt tað størsta Almenna norska felag- ið Cermaq verður nú lagt saman við stóru alifyritøkuni Fjord Sea- food. Nýggja felagið verð- ur eitt tað størsta í heiminum innan ali- vinnuna og fer at hava ein umsetning upp á smáar 10 mia. krónur. Úr Norðurlondum: SV fram um Ap Ein nýggj veljarakann- ing í Noregi vísir, at Sosialistiski Vinstra- flokkurin nú er størri enn Arbeiðaraflokkurin og sostatt størsti flokk- ur á vinstravonginum í norskum politikki. Kanningin gevur SV 18,8 prosent av atkvøð- unum ella 4,2 prosent- stig meiri enn tann seinasta kanningin. Ar- beiðaraflokkurin hevur hinvegin 2,3 prosent- stig í afturgongd og fær nú 17,3 prosent av at- kvøðunum. Næstformaðurin í SV, Øystein Djupedal, sig- ur, at hóast talan er um eina kanning og ikki eitt val, væntar hann, at SV eisini hevur ein møguleika at fáa eitt betri valúrslit enn Ar- beiðaraflokkurin næstu ferð. Hjá teimum trimum stjórnarflokkunum gongur tað sambært kanningini eftir hæli. Størsti flokkurin í sam- gonguni, Høgri, fær 3,1 prosentstig í aftur- gongd og fær nú 20,3 prosent av atkvøðun- um. Kristiligi Fólka- flokkurin hjá Kjell Magne Bondevik, for- sætisráðharra fær 9,6 prosent, sum er tvey prosentstig minni enn í seinastu kanning. Framburðsflokkurin er størsti politiski flokkurin í Noregi. Kanningin gevur flokk- inum 2,8 prosentstig í framgongd, soleiðis at í dag eru 24,5 prosent av norsku veljarunum til reiðar at atkvøða fyri Framburðsflokkinum. Við hesum úrslitinum hevði flokkurin fingið 42 stórtingslimir ímóti teimum 25, sum hann nú hevur. Stór kanning Í einum felags evro- peiskum løgreglutiltaki vórðu 1500 danskir lastbilar steðgaðir og kannaðir nú um dag- arnar. Í 70 førum vísti tað seg, at førararnir høvdu ikki hildið regl- urnar um hvíld, og í 50 førum var meiri í last- ini, enn bilarnir høvdu loyvi at hava. Trettan førarar koyrdu ov skjótt. Ein fyribilskanning hjá týsku hernaðar- myndugleikunum vísir, at ein av týsku hermonnunum gjørdi eitt mistak, tá hann saman við øðrum týskum og donskum hermonnum skuldi oyðileggja eina gamla russiska rakett í Afghanistan. Van- lukkan kostaði fimm hermonnum lívið AFGHANISTAN Árni Joensen Spreingivanlukkan í af- ghanska høvuðsstaðnum Kabul tann 6. mars, sum kostaði trimum donskum og tveimum týskum her- monnum lívið, stóðst av einum mistaki hjá einum av teimum týsku hermonn- unum. Tað upplýsti stats- advokaturin í týska býnum Potsdam í gjár. Vanlukkan hendi, tá danskir og týskir hermenn vóru í ferð við at oyðileggja nakrar gamlar russiskar rakettir av slagnum SA-3, og ein kanningarnevnd við donskum og týskum um- boðum hevur júst verið á vanlukkustaðnum og kann- að umstøðurnar. Donsku hernaðarmynd- ugleikarnir vilja ikki gera nakrar beinleiðis viðmerk- ingar til tað, sum statsadvo- katurin í Potsdam hevur sagt, men ein talsmaður hjá donsku herleiðsluni segði í gjár, at statsadvokaturin hevði fingið upplýsingar frá teimum týsku umboð- unum í kanningarnevndini. Átta danskir hermenn fingu skaða av spreinging- ini, og serfrøðingar á økin- um hava síðani undrast á, hví so nógvir hermenn vóru hjá rakettini, sum skuldi oyðileggjast. Ein týsk sjónvarpsstøð vildi í síðstu viku vera við, at teir týsku hermenninir høvdu boðið sær til at vísa sínum donsku feløgum, hvussu tær gomlu russisku rakettirnar vóru settar saman, og hvussu tær kundu takast sundur. Týsk- ararnir hildu seg hava betri kunnleika, tí teir høvdu sæð tær russisku rakettirnar í gamla Eysturtýsklandi. Danska herleiðslan segði týsdagin, at hon fer at bíða við teirri endaligu frágreið- ingini, til dansk-týska kanningarnevndin er liðug við arbeiði sítt. Amerikanski varafor- setin, Dick Cheney, var ikki meiri enn farin úr Ísrael, tá ein palestinskur sjálv- morðsbumbumaður drap fimm ísraels- menn MIÐEYSTUR Árni Joensen Minst seks fólk doyðu, og umleið 30 vórðu særd, tá ein palestinskur sjálv- m o r ð s b u m b u m a ð u r sprongdi seg í luftina inni í einum bussi norðan fyri Tel Aviv gjáramorgunin. Fólk, sum sóu tilburðin, greiddu ísraelska útvarpin- um frá, at spreingingin var ógvuliga hørð. Tey søgdu, at maðurin var mitt í bussinum, tá hann lat bumbuna ganga av. Buss- urin var á veg úr Tel Aviv til býin Afula, sum er longur norðuri, og tey flestu fólk- ini í bussinum vóru ísraels- menn, sum vóru á veg til arbeiðis. Tilburðurin, sum var beint við ta sokallaðu "grønu linjuna", sum skilir Ísrael og Vestara Áarbakka, hendi dagin eftir, at ameri- kanski varaforsetin, Dick Cheney, var farin úr Ísrael, har hann hevði tosað við politisku leiðararnar um møguleikarnar fyri friði. Tilburðurin var tó ikki tann fyrsti aftan á ameri- kansku vitjanina, tí longu týskvøldið skutu ísraelskir hermenn tveir palestinar, sum høvdu søkt at einari ísraelskari bygd á Vestara Áarbakka. Ísraelska stjórnin endu- rtók í gjár, at palestinski leiðarin, Yasser Arafat, ger ikki nóg mikið fyri at forða álopum á ísraelsmenn. Mistak var helst orsøk til vanlukku Aftur ein sjálvmorðsbumba í Ísrael Daglig sjón í Ísrael. Her eru tað ein pápi og ein bróður, sum syrgja ein falnan ísraelskan hermann Mynd: Reuters C M Y K 23 22